Beşerî coğrafyanın temel inceleme konusu hangisidir?
- A) Okyanus dibindeki levha hareketleri
- B) Yalnız atmosferin üst tabakaları
- C) İnsanların mekân üzerindeki nüfus, yerleşme ve göç faaliyetleri
- D) Yalnız kayaçların mineral bileşimi
- E) Dünyanın çekirdeğindeki sıcaklık
Doğru cevap: C
Çözüm: Beşerî coğrafya insanın mekânla ilişkisini; nüfusun dağılışını, yerleşmeleri, göçleri ve ekonomik-sosyal faaliyetlerin mekânsal etkilerini inceler.
Türkiye'de ikamet adreslerine dayalı yıllık nüfus istatistiklerinin temel sistemi hangisidir?
- A) Yalnız tapu kadastro haritası
- B) Yalnız meteoroloji istasyon ağı
- C) Orman amenajman planları
- D) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS)
- E) Deprem gözlem istasyonları
Doğru cevap: D
Çözüm: TÜİK nüfus istatistiklerini ADNKS'ye dayalı olarak üretir. Sistem ikamet adreslerini temel alır; yalnız doğum yeri veya nüfusa kayıtlı olunan ili saymaz.
Türkiye'de nüfusun dağılışını etkileyen doğal faktör aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ticaret merkezlerinin konumu
- B) Sanayi kuruluşlarının dağılışı
- C) Liman yatırımları
- D) Yer şekilleri ve yükselti
- E) Üniversitelerin sayısı
Doğru cevap: D
Çözüm: Yer şekilleri ve yükselti doğal çevre faktörleridir. Sanayi, üniversite, ticaret ve liman gibi unsurlar ise insan faaliyetleriyle ilişkili beşerî faktörlerdir.
Bir kentin çevresine göre daha yoğun nüfus çekmesini sağlayan beşerî faktör hangisidir?
- A) Doğal bitki örtüsünün türü
- B) Sanayi ve istihdam olanaklarının gelişmesi
- C) Günlük sıcaklık farkı
- D) Yer kabuğunun doğal eğimi
- E) Dağ sıralarının yükseltisi
Doğru cevap: B
Çözüm: Sanayi ve istihdam olanakları göç çekerek nüfusun artmasını destekleyebilir. Diğer seçenekler nüfus dağılışıyla ilişkili doğal ortam koşullarıdır.
Türkiye'de sanayi ve hizmet sektörlerinin yoğunlaştığı, nüfusu yüksek bölge hangisidir?
- A) Marmara Bölgesi
- B) Menteşe'nin engebeli kırsal alanları
- C) Doğu Anadolu'nun yüksek dağlık alanları
- D) Hakkâri'nin yüksek kesimleri
- E) Tuz Gölü'nün kurak çevresi
Doğru cevap: A
Çözüm: Marmara Bölgesi'nde İstanbul ve Kocaeli gibi merkezlerde sanayi, hizmetler ve ulaşım ağları gelişmiştir. Bu durum nüfusun yoğunlaşmasında etkilidir.
Türkiye'de Tuz Gölü çevresinin geniş alanlarında nüfusun seyrek olmasının temel doğal nedeni hangisidir?
- A) Bütün arazinin buzul altında olması
- B) Kuraklık ve sınırlı su olanakları
- C) Her yerde yoğun sanayi bulunması
- D) Yıl boyunca aşırı nemli orman iklimi
- E) Ulaşımın her yerde deniz yoluyla yapılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Tuz Gölü çevresinde yarı kurak iklim, su olanaklarının kısıtlılığı ve bazı alanlarda tarıma elverişsiz koşullar yerleşmeyi sınırlar.
Menteşe Yöresi'nin bazı kırsal kesimlerinde nüfusun seyrek olmasının önemli nedeni hangisidir?
- A) Türkiye'nin en büyük metropolü olması
- B) Yıl boyunca düzenli kutup gecesi yaşanması
- C) Tamamının dümdüz ova olması
- D) Her yerde büyük sanayi tesisi bulunması
- E) Engebeli arazi ve ulaşım güçlükleri
Doğru cevap: E
Çözüm: Menteşe'nin dağlık ve engebeli topografyası, ulaşımı ve geniş tarım alanı oluşturmayı güçleştirebilir. Bu durum nüfusun dağılmasına etki eder.
Nüfusu 120.000, yüz ölçümü 600 km² olan bir ilin aritmetik nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
- A) 150
- B) 120
- C) 200
- D) 240
- E) 600
Doğru cevap: C
Çözüm: Aritmetik nüfus yoğunluğu = toplam nüfus / yüz ölçümü. 120.000 / 600 = 200 kişi/km² bulunur; hesapta tarım alanı değil toplam yüz ölçümü kullanılır.
Nüfusu 450.000, yüz ölçümü 3.000 km² olan bir yerin aritmetik nüfus yoğunluğu kaçtır?
- A) 300 kişi/km²
- B) 150 kişi/km²
- C) 100 kişi/km²
- D) 1.500 kişi/km²
- E) 75 kişi/km²
Doğru cevap: B
Çözüm: Nüfusu toplam alanına böleriz: 450.000 kişi / 3.000 km² = 150 kişi/km². Paydada yalnız ekili dikili topraklar alınmaz.
İklimi ve su olanakları benzer iki yöreden nüfusu daha seyrek olanın çok engebeli olması, hangi etmenin etkisine işaret eder?
- A) Yerel saat diliminin
- B) İl plaka kodunun
- C) Yer şekillerinin
- D) Ülke bayrağının
- E) Günlük gelgit sayısının
Doğru cevap: C
Çözüm: Diğer koşulların benzer olduğu karşılaştırmada engebeli topoğrafya ulaşımı ve tarımı güçleştirebilir. Bu nedenle nüfus dağılışında yer şekilleri açıklayıcı olur.
Kırsal kesimde tarımın makineleşmesi ile kentlerde sanayinin büyümesi aynı dönemde görülürse hangi göç yönü güçlenebilir?
- A) Kırdan kente göç
- B) Yalnız ülkeler arası nüfus mübadelesi
- C) Her merkezde nüfusun değişmeden kalması
- D) Yalnız yayladan köye günlük gidiş
- E) Kentten kırın tamamına zorunlu göç
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarımda makineleşme tarımsal iş gücü ihtiyacını azaltabilir; kentte sanayi istihdamı çekici olabilir. İki etki kırdan kente göçü destekler.
Bir il bir yılda 25.000 kişi göç alıp 18.000 kişi göç verdiyse net göçü kaç kişidir?
- A) +7.000 kişi
- B) −7.000 kişi
- C) +18.000 kişi
- D) +43.000 kişi
- E) +25.000 kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Net göç = alınan göç − verilen göç. 25.000 − 18.000 = +7.000'dir. Pozitif değer bu ilin göç yoluyla nüfus kazandığını ifade eder.
Bir yerde yıllık doğum sayısı 45.000 ve ölüm sayısı 20.000 ise doğal nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) −25.000 kişi
- B) +65.000 kişi
- C) +20.000 kişi
- D) +45.000 kişi
- E) +25.000 kişi
Doğru cevap: E
Çözüm: Doğal nüfus artışı doğumdan ölümün çıkarılmasıyla bulunur. 45.000 − 20.000 = +25.000 kişi; göç hesaba katılmadığı için toplam değişim farklı olabilir.
Bir ilin nüfusunda doğumlar 30.000, ölümler 12.000, alınan göç 15.000, verilen göç 20.000 ise toplam değişim kaç kişidir?
- A) +13.000 kişi
- B) +5.000 kişi
- C) +18.000 kişi
- D) +53.000 kişi
- E) −13.000 kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Toplam değişim = (doğum − ölüm) + (alınan − verilen göç). 18.000 − 5.000 = +13.000; doğal artış ile net göç birlikte değerlendirilir.
Yüz ölçümü 2.000 km² olan bir yerde nüfus 100.000'den 125.000'e çıkarsa aritmetik yoğunluk nasıl değişir?
- A) 50'den 62,5 kişi/km²'ye yükselir
- B) 62,5'ten 50 kişi/km²'ye düşer
- C) Değişmeden 50 kişi/km² kalır
- D) 100'den 125 kişi/km²'ye yükselir
- E) 50'den 40 kişi/km²'ye düşer
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk yoğunluk 100.000/2.000=50, sonraki 125.000/2.000=62,5 kişi/km²'dir. Yüz ölçümü aynı kalırken nüfus artınca aritmetik yoğunluk da artar.
A ilinin nüfusu 900.000 ve alanı 3.000 km²; B ilinin nüfusu 500.000 ve alanı 1.000 km² ise hangi yorum doğrudur?
- A) A'nın yoğunluğu 900, B'nin 500'dür
- B) Nüfusu yüksek il her koşulda daha yoğundur
- C) B ilinin aritmetik nüfus yoğunluğu A'dan yüksektir
- D) A ve B'nin yoğunlukları eşittir
- E) A'nın alanı daha büyük olduğundan yoğunluğu zorunlu olarak fazladır
Doğru cevap: C
Çözüm: A için 900.000/3.000=300; B için 500.000/1.000=500 kişi/km² bulunur. Toplam nüfusun fazla olması tek başına yoğunluğu belirlemez.
Bir ilin doğum-ölüm farkı +8.000, net göçü −11.000 ise toplam nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) +3.000 kişi
- B) −3.000 kişi
- C) +8.000 kişi
- D) −11.000 kişi
- E) +19.000 kişi
Doğru cevap: B
Çözüm: Toplam nüfus değişimi doğal nüfus artışı ile net göçün toplamıdır. +8.000 + (−11.000) = −3.000; doğal artış pozitif olsa bile nüfus azalabilir.
Nüfusu 2.000.000 olan bir ilin net göçü +10.000 ise net göç hızı binde kaçtır?
- A) +20‰
- B) +2‰
- C) +10‰
- D) +50‰
- E) +5‰
Doğru cevap: E
Çözüm: Soru için net göç hızı net göçün verilen nüfusa oranının binde ifadesidir: 10.000/2.000.000×1.000=+5‰. Nüfus ve göç sayısı aynı dönem için verilmiştir.
Nüfusu 200.000 olan bir yerin nüfusu sonraki yıl 210.000 ise yıllık oransal artış yüzde kaçtır?
- A) %4
- B) %20
- C) %5
- D) %10
- E) %2
Doğru cevap: C
Çözüm: Nüfus artışı 210.000−200.000=10.000 kişidir. Başlangıç nüfusuna böleriz: 10.000/200.000×100=%5; mutlak artışla oran birbirinden ayrılmalıdır.
Nüfus artış hızı bir önceki döneme göre azalmış ancak pozitif kalmışsa, diğer etkenler sabitken toplam nüfus için hangi sonuç beklenir?
- A) Nüfus mutlaka sıfırlanır
- B) Nüfus yalnız yüz ölçümüne dönüşür
- C) Nüfus artmaya devam eder fakat artışın oransal hızı düşer
- D) Bir önceki yılın nüfusu ikiye katlanır
- E) Nüfus kesinlikle azalır
Doğru cevap: C
Çözüm: Pozitif artış hızı nüfusun arttığını; hızın düşmesi ise artışın göreli olarak yavaşladığını gösterir. Artış hızı ile toplam nüfus düzeyi karıştırılmamalıdır.