Aritmetik nüfus yoğunluğu hesaplanırken toplam nüfus hangi büyüklüğe bölünür?
- A) Dağların ortalama yüksekliğine
- B) Deniz kıyısı uzunluğuna
- C) Yüz ölçümüne
- D) Çalışan öğretmen sayısına
- E) Yıllık yağış toplamına
Doğru cevap: C
Çözüm: Aritmetik nüfus yoğunluğu birim alandaki kişi sayısıdır. Toplam nüfusun kilometrekare cinsinden yüz ölçümüne bölünmesiyle hesaplanır.
Türkiye'de 2025 yılı sonu ADNKS verilerine göre en kalabalık il hangisidir?
- A) Ankara
- B) Bursa
- C) İstanbul
- D) Antalya
- E) İzmir
Doğru cevap: C
Çözüm: TÜİK'in 31 Aralık 2025'e dayalı ADNKS sonuçlarına göre nüfus bakımından ilk sıradaki il İstanbul'dur. Bu bilgi belirtilen yıl için geçerlidir.
Bir yerleşmede doğum sayısından ölüm sayısının çıkarılmasıyla bulunan değişim hangisidir?
- A) Aritmetik yoğunluk
- B) Tarımsal verim
- C) Yerel saat farkı
- D) Doğal nüfus artışı
- E) Net göç
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğal nüfus artışı doğumlarla ölümler arasındaki farktır. Net göç ise alınan göçten verilen göçün çıkarılmasıyla bulunur; iki ölçüt farklıdır.
Türkiye sınırları içinde bir ilden başka bir ile taşınmak hangi göç türüdür?
- A) Dış göç
- B) Okyanus akıntısı
- C) Kıtalar arası ticaret
- D) İç göç
- E) Jeolojik göç
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir ülkenin kendi sınırları içindeki yer değiştirme iç göçtür. Ülke sınırının aşılması dış göç olarak adlandırılır; göçün nedeni farklı olabilir.
Bir kişinin Türkiye'den başka bir ülkeye yerleşmek amacıyla taşınması hangi göç türüdür?
- A) Dış göç
- B) Köy içi arazi paylaşımı
- C) Günlük işe gidiş geliş
- D) Yalnız mevsimlik yaylacılık
- E) Aynı mahalle içinde dolaşım
Doğru cevap: A
Çözüm: Ülke sınırını aşarak yer değiştirme dış göç kapsamındadır. İç göç ise aynı ülke içindeki iller veya yerleşmeler arasında gerçekleşir.
Üniversite eğitimi almak için başka bir kente taşınmanın başlıca göç nedeni hangisidir?
- A) Eğitim
- B) Akarsu aşındırması
- C) Deniz seviyesinin gelgit etkisi
- D) Volkanik patlama zorunluluğu
- E) Buzul aşındırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Üniversite öğrenimi için yapılan yer değiştirme eğitim kaynaklı göçe örnektir. Göçün yönü ve süresi ayrıca iç-dış ve geçici-kalıcı olarak sınıflandırılabilir.
Kırsal bir alanda işsizliğin artması, göç kararında nasıl bir faktördür?
- A) Harita ölçeği
- B) Çekici faktör
- C) Yer altı suyu hareketi
- D) İklim elemanı
- E) İtici faktör
Doğru cevap: E
Çözüm: İşsizliğin artması insanları yaşadıkları yerden ayrılmaya yöneltebilen itici bir etkendir. Yeni yerdeki iş fırsatları ise çekici faktör olabilir.
Bir nüfus piramidinin tabanının çok geniş olması öncelikle hangi demografik özelliğe işaret eder?
- A) Yaşlı nüfusun tüm nüfusu oluşturmasına
- B) Yerel saatin her yerde eşitliğine
- C) Çalışma çağında hiç kimse bulunmamasına
- D) Bütün göçlerin sona ermesine
- E) Genç yaş gruplarının oransal olarak geniş yer tutmasına
Doğru cevap: E
Çözüm: Piramidin tabanı çocuk yaş gruplarını gösterir. Tabanın geniş olması genç nüfus oranının yüksek olabildiğine işaret eder; başka göstergelerle birlikte yorumlanmalıdır.
Nüfus piramidinin tabanının zaman içinde daralması hangi eğilime işaret edebilir?
- A) İl sayısının artmasına
- B) Her yıl doğumların zorunlu olarak iki katına çıkmasına
- C) Doğurganlığın azalmasına
- D) Bütün yaş gruplarında aynı anda göçün bitmesine
- E) Ortalama yükseltinin sıfırlanmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Tabanın daralması yeni doğan kuşakların payının azalmasıyla ilişkili olabilir. Bu durum doğurganlık eğilimleri ve yaş yapısıyla birlikte incelenmelidir.
Bir bölgede 65 yaş ve üzeri nüfus payının yükselmesi hangi kamu hizmeti ihtiyacını artırabilir?
- A) Yalnız arkeolojik kazı sayısını
- B) Yalnız deniz feneri işletimini
- C) Yalnız liman taramasını
- D) Yaşlı bakım ve sağlık hizmetlerini
- E) Yalnız yeni kreş kapasitesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaşlı nüfus oranının artması kronik bakım, erişilebilir ulaşım ve sağlık hizmetleri talebini artırabilir. İhtiyaç planlaması yaş yapısına duyarlı olmalıdır.
Bir ilde genç yetişkin nüfusun önemli bölümünün dışarıya göç etmesi, kalan nüfusun hangi özelliğini artırabilir?
- A) Doğumların kesin olarak sıfır olmasını
- B) Tüm yerleşmelerin kapanmasını
- C) Yüz ölçümünün küçülmesini
- D) Dağların yükseltisinin artmasını
- E) Yaşlı nüfusun oransal payını
Doğru cevap: E
Çözüm: Genç yetişkinler göç ettiğinde geride kalan nüfusun yaş ortalaması ve yaşlıların göreli payı artabilir. Bu ilişki, diğer demografik olaylarla birlikte değerlendirilir.
Yaz mevsiminde bir kıyı kentinde konaklama ve hizmet işlerinin artması hangi geçici nüfus hareketini tetikleyebilir?
- A) Bütün nüfusun kalıcı olarak yurtdışına gitmesini
- B) Mevsimlik çalışma amaçlı göçü
- C) Yalnız tektonik yer değiştirmeyi
- D) Yerel saat farkının sıfırlanmasını
- E) Herkesin aynı gün doğmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Turizm sezonunda artan hizmet talebi, başka yörelerden geçici çalışanların gelmesine yol açabilir. Bu hareket kalıcı yerleşme göçüyle aynı değildir.
Aşağıdaki yerleşme çiftlerinden hangisi sırasıyla sürekli ve geçici kırsal yerleşmeye örnektir?
- A) Kom – köy
- B) Mezra – yayla
- C) Yayla – çiftlik
- D) Oba – mezra
- E) Ağıl – mahalle
Doğru cevap: B
Çözüm: MEB coğrafya kaynaklarında mezra ve çiftlik sürekli; yayla, oba, kom ve ağıl geçici kırsal yerleşmelere örnektir. Sıralama bu ayrımı gerektirir.
Bir yerin nüfusu artarken net göçü negatifse, bu durum tek başına nasıl açıklanabilir?
- A) Doğal nüfus artışının göç kaybını aşmasıyla
- B) Doğumların her zaman sıfır olmasıyla
- C) Net göçün mutlaka pozitif olmasıyla
- D) Sadece yerel saatin ilerlemesiyle
- E) Yüz ölçümünün otomatik küçülmesiyle
Doğru cevap: A
Çözüm: Net göç negatif olsa da doğumların ölümleri aşan farkı göç kaybından büyükse toplam nüfus artabilir. Nüfus değişimi iki bileşenin toplamıdır.
Bir bölgede 0–14 yaş %20, 15–64 yaş %65, 65+ yaş %15 ise toplam yaş bağımlılık oranı yaklaşık yüzde kaçtır?
- A) %43,1
- B) %80
- C) %65
- D) %53,8
- E) %35
Doğru cevap: D
Çözüm: Bağımlılık oranı=(0–14 ve 65+ nüfus payları)/(15–64 yaş payı)×100'dür. (20+15)/65×100 yaklaşık %53,8 olarak hesaplanır.
Çocuk nüfus oranı azalırken yaşlı nüfus oranı yükselen bir ilin hizmet planlamasında hangi öncelik değişimi daha tutarlıdır?
- A) Yaşlı bakımını tümden durdurmak
- B) Yaşlı sağlığı ve erişilebilirlik hizmetlerinin payını artırmak
- C) Göç verilerini değerlendirmeyi bırakmak
- D) Bütün sağlık altyapısını kaldırmak
- E) Yalnız çocuk sayısı arttığı varsayımıyla plan yapmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaş yapısındaki değişim okul ve bakım ihtiyaçlarını farklı yönlerde etkileyebilir. Yaşlanan nüfus için sağlık, bakım ve erişilebilirlik kapasitesi planlanır.
Genç yetişkinlerin göç verdiği bir kırsal yerin nüfus piramidinde orta yaş gruplarının daralması hangi etkiyi gösterebilir?
- A) Bütün doğumların aynı gün gerçekleşmesini
- B) İl sınırlarının tek başına nüfusu artırmasını
- C) Bütün ölümlerin tamamen durmasını
- D) Seçici göçün yaş yapısını değiştirmesini
- E) Güneş'in doğuş yönünün değişmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Göç her yaş grubundan eşit sayıda olmayabilir. Çalışma çağındaki gençlerin göç etmesi, belirli yaş dilimlerinde nüfus piramidini daraltabilir.
Tarımda makineleşme artarken kırsaldan kente göçün hızlanması hangi iki sürecin birlikte etkisiyle açıklanır?
- A) Kırsal iş gücü talebinin azalması ve kentlerde iş olanaklarının artması
- B) Kırsalda nüfusun her koşulda artması
- C) Tarımda iş gücü talebinin sınırsız artması ve kent işlerinin bitmesi
- D) Ülke sınırlarının ortadan kalkması
- E) Doğal nüfus artışının tümüyle sıfırlanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Mekânsal göç yönünü hem çıkış alanındaki itici hem varış alanındaki çekici etkenler belirler. Makineleşme ve kent sanayisi bu etkilere örnektir.
Bir yerleşmenin sanayi ile büyümesi, çevresinin ise dağlık olması nüfus yoğunluğunda nasıl bir sonuç doğurabilir?
- A) Sanayi nüfus dağılışını hiç etkilemez
- B) Her sanayi kenti daima aynı büyüklüktedir
- C) Yer şekilleri tüm ülkede eşitlenir
- D) Doğal elverişsizliklere rağmen sanayi çevresinde yerel nüfus odağı oluşabilir
- E) Dağlık yerlerde insan yerleşimi hiçbir zaman kurulamaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Nüfusun mekânsal dağılışında doğal ve beşerî faktörler birlikte işler. Güçlü istihdam odağı bazı doğal sınırlara rağmen yerel yoğunlaşma oluşturabilir.
Nemli ve engebeli bir yörede evlerin tek merkezde değil tarım parselleri arasında dağılması hangi açıklamayı destekler?
- A) Yerleşme dokusunun su ve arazi kullanım koşullarına bağlı olmasını
- B) Bütün tarım parsellerinin yok edilmesini
- C) Yerleşmelerin yalnız limana kurulmasını
- D) Köy nüfusunun yalnız enleme göre hesaplanmasını
- E) Dağların kıyıya hiçbir etkisi olmamasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Dağınık yerleşme, su kaynaklarının yaygın ve tarım arazilerinin parçalı olduğu eğimli kırsal alanlarda gelişebilir. Bu özellik nüfus sayısından farklıdır.