Bir kentte yeni iş olanaklarının açılması, göç açısından nasıl adlandırılır?
- A) İtici faktör
- B) Çekici faktör
- C) Doğal nüfus artışı
- D) Hidrolojik döngü
- E) Güneşlenme süresi
Doğru cevap: B
Çözüm: Yeni iş ve gelir fırsatları başka yerlerde yaşayanları kente çekebilir. İşsizlik, hizmet yetersizliği ve geçim güçlüğü ise kaynak alanda itici faktördür.
Yüksek nitelikli çalışanların başka ülkelere göçü için kullanılan kavram hangisidir?
- A) Mevsimlik göç
- B) Yaylacılık
- C) Günlük hareketlilik
- D) Doğal artış
- E) Beyin göçü
Doğru cevap: E
Çözüm: Beyin göçü, eğitimli ve yüksek nitelikli insan gücünün başka ülkelere veya merkezlere yönelmesiyle ilişkilidir; dış göç örnekleri yaygındır.
Hasat döneminde çalışmak üzere başka bir yöreye geçici gidilmesi hangi hareketliliktir?
- A) Doğal nüfus artışı
- B) Kalıcı dış göç
- C) Günlük şehir içi ulaşım
- D) Zorunlu nüfus mübadelesi
- E) Mevsimlik işçi göçü
Doğru cevap: E
Çözüm: Tarımsal hasat takvimine bağlı geçici yer değiştirmeler mevsimlik göç kapsamında değerlendirilir. Süreklilik göstermeyen bu hareket kalıcı göçten ayrılır.
Türkiye'de nemli ve parçalı yamaçlarda dağınık kırsal yerleşmelerin yaygın olduğu alan hangisidir?
- A) İç Anadolu'nun tüm kurak düzlükleri
- B) Karadeniz kıyı kuşağının kırsal kesimleri
- C) Güneydoğu'nun tüm ovaları
- D) Büyük kentlerin merkez iş alanları
- E) Tuz Gölü'nün tamamı
Doğru cevap: B
Çözüm: Karadeniz'in nemli kıyı yamaçlarında su kaynaklarının yaygınlığı ve tarım arazilerinin parçalı olması, dağınık kırsal dokuya zemin hazırlar.
Türkiye'de kurak ve yarı kurak kırsal alanlarda su kaynaklarının belli noktalarda toplanması hangi yerleşme dokusunu yaygınlaştırır?
- A) Toplu yerleşme
- B) Gökdelen yerleşmesi
- C) Buzul kampı
- D) Dağınık yerleşme
- E) Denizaltı yerleşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: İç Anadolu'nun bazı kırsal alanlarında suyun belli noktalarda bulunması ve düz araziler, evlerin bir arada toplandığı yerleşme dokusunu destekler.
Yazın hayvanların otlatılması için yüksek kesimlerde geçici kullanılan kırsal yerleşme hangisidir?
- A) Liman kenti
- B) Metropol
- C) Yayla
- D) Başkent
- E) Organize sanayi bölgesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Yayla, yüksek kesimlerde özellikle yaz mevsiminde hayvancılıkla ilişkili geçici yerleşme tipidir. Köy veya mezra gibi sürekli yerleşmelerden ayrılır.
Bir yerleşme için 'köyden küçük, yıl boyunca oturulan kırsal yerleşme' deniyorsa hangisi uygundur?
- A) Yalnız yazın kullanılan yayla
- B) Yalnız mevsimlik ağıl
- C) Sezonluk dalyan
- D) Mezra
- E) Geçici oba
Doğru cevap: D
Çözüm: Mezra, yerleşmenin sürekliliği açısından köyden küçük devamlı kırsal yerleşme örneklerindendir; yayla, oba, ağıl ve dalyan geçicidir.
Bir ailenin yazın yaylaya çıkıp kışın köyüne dönmesi neden doğrudan kalıcı iç göç olarak sınıflanmaz?
- A) Yalnız üniversite eğitimi amacıyla yapılması nedeniyle
- B) Nüfusun hiç yer değiştirmemesi nedeniyle
- C) Asıl ikamet yerinin değişmesi yerine mevsimsel hareket olması nedeniyle
- D) Yalnız deniz yoluyla yapılması nedeniyle
- E) Mutlaka ülke sınırını aşması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaylacılıkta hane mevsimsel faaliyet için geçici yer değiştirir ve ana yerleşimine döner. Kalıcı iç göçte ikamet merkezi daha uzun süreli değişir.
Eskişehir veya Konya gibi ulaşım kavşaklarının yerleşme gelişimini desteklemesi hangi beşerî faktörün örneğidir?
- A) Enlem açısının
- B) Deniz tuzluluğunun
- C) Doğal mineral sertliğinin
- D) Ulaşım olanaklarının
- E) Fayların hareket hızının
Doğru cevap: D
Çözüm: Ulaşım ağlarının kesiştiği merkezlerde erişilebilirlik, ticaret ve hizmet çeşitliliği artabilir. MEB coğrafya örnekleri bu kentleri ulaşım bağlantısıyla açıklar.
Karstik alanlarda yüzey sularının yer altına sızması, kırsal yerleşmelerin konumunu nasıl etkileyebilir?
- A) Yerleşmelerin her yerde aynı yoğunlukta olmasını zorunlu kılar
- B) Tarımsal faaliyeti tümüyle yasaklar
- C) Her köyü otomatik olarak deniz kıyısına taşır
- D) Nüfusu yalnız boylama göre dağıtır
- E) Suya erişilebilen alanlarda toplanmayı destekleyebilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Karstik geçirgen arazide yüzey suyu bazı yerlerde sınırlı olabilir. Yerleşmelerin kaynak veya suya erişilebilen noktalarda toplanması mümkündür.
Karadeniz kıyılarındaki kırsal alanlarda dağınık yerleşme dokusunun gelişmesinde hangi koşulların birlikteliği etkilidir?
- A) Çok geniş tek parça kurak çöl ovası
- B) Yalnız uluslararası havalimanlarının sayısı
- C) Tamamında yoğun yüksek katlı konutlar
- D) Yaygın su kaynakları ve parçalı eğimli tarım arazileri
- E) Her yere tek noktadan su taşıyan tek kuyu
Doğru cevap: D
Çözüm: Bol yağış, yaygın küçük su kaynakları ve parçalanmış eğimli tarlalar evlerin araziye yayılmasına katkı sağlar. Bu etkenler dağınık dokuyu destekler.
Ankara'nın Türkiye'nin başkenti olması şehrin hangi işlevini özellikle öne çıkarır?
- A) Yalnız balıkçılık işlevini
- B) İdari ve yönetim işlevini
- C) Yalnız kıyı turizmi işlevini
- D) Yalnız ormancılık işlevini
- E) Yalnız yaylacılık işlevini
Doğru cevap: B
Çözüm: Ankara'da merkezi yönetim kurumlarının bulunması idari işlevi güçlendirir. Kentin üniversite, ticaret ve sanayi gibi başka işlevleri de vardır.
İzmir'in dış ticaret ve liman faaliyetlerinin gelişmiş olması hangi şehir işlevinin örneğidir?
- A) Liman ve ticaret işlevinin
- B) Yalnız başkent yönetimi işlevinin
- C) Yalnız buzul araştırması işlevinin
- D) Yalnız dağ otlağı işlevinin
- E) Yalnız göçer hayvancılık işlevinin
Doğru cevap: A
Çözüm: İzmir'in Ege kıyısındaki liman bağlantısı ve ticaret ağları şehir fonksiyonlarını çeşitlendirir. Bu özellik liman ve ticaret işlevinin örneğidir.
Aynı ölçekte karşılaştırılan iki yöreden sanayisi gelişkin olanın daha fazla göç alması hangi yorumla açıklanır?
- A) Sanayi gelişimi iklimi tek başına belirler
- B) İki yörenin enlemi kesinlikle farklıdır
- C) Göç alan yerde hiç ölüm olmaz
- D) Göç yalnız depremle açıklanır
- E) Beşerî istihdam farkı göç yönünü etkilemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: İş fırsatları göçte çekici etkendir; doğal koşullar benzer olsa dahi farklı ekonomik işlevler göçün yönünü ve yoğunluğunu değiştirebilir.
Bir köyde yaz mevsiminde yaylacılık, yakın kentte ise mevsimlik turizm işçiliği görülüyorsa ortak özellik hangisidir?
- A) İkisinin de sürekli nüfus mübadelesi olması
- B) İkisinin de yalnız uluslararası öğrenci göçü olması
- C) İkisinin de nüfusu hiç hareket ettirmemesi
- D) İkisinin de zorunlu olarak dış göç olması
- E) Hareketliliğin yılın belirli dönemleriyle ilişkili olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Yaylacılık ve turizm işçiliği farklı ekonomik etkinliklere dayansa da her ikisi de yılın belirli dönemlerinde gerçekleşen geçici nüfus hareketleridir.
İstanbul gibi çekim merkezlerine hızla göç alan bir kentte nüfus artışının hangi sonucu planlama açısından önceliklidir?
- A) Bütün ilçelerin eşit yoğunluğa ulaşması
- B) Tüm tarım alanlarının zorunlu olarak büyümesi
- C) Doğal afet tehlikesinin tamamen bitmesi
- D) Göçün sağlık hizmeti talebini azaltması
- E) Konut, ulaşım, içme suyu ve altyapı talebinin artması
Doğru cevap: E
Çözüm: Hızlı nüfus artışı konut, toplu taşıma, içme suyu, atık ve sağlık hizmetleri gibi kentsel altyapıda kapasite baskısı oluşturabilir.
Akarsu kenarındaki verimli ovada yerleşme artarken taşkın alanlarında risk büyüyorsa hangi yaklaşım doğrudur?
- A) Akarsuların bütün dünyada akışını durdurmak
- B) Bütün ovaları insan yerleşimine mutlak kapatmak
- C) Sadece yerel saat hesabına bakmak
- D) Verimli arazi avantajı ile taşkın riskini birlikte değerlendirerek yerleşimi planlamak
- E) Taşkın riskini tamamen yok saymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Yerleşmenin gelişiminde su ve verimli toprak avantaj sağlayabilir; ancak taşkın riski de göz önüne alınmalı ve güvenli alan kullanımı planlanmalıdır.
Bir ilçe resmî olarak 'ilçe merkezi' sayılırken nüfus yoğunluğuna göre 'yoğun kent' sınıfında yer almıyorsa hangi çıkarım yapılır?
- A) Nüfus verileri yalnız doğum yerine göre toplanır
- B) Kır ve kent sınıflamaları hiçbir zaman değişemez
- C) İdari statü ile nüfus yoğunluğuna dayalı kent-kır sınıflaması farklı ölçütlere dayanır
- D) Bütün ilçe merkezlerinin nüfusu eşittir
- E) İlçe merkezinin ikamet eden nüfusu yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir yerin idari olarak ilçe merkezi olması ile yoğunluk temelli kent-kır sınıflamasında bulunduğu kategori ayrı ölçütlerdir. Soru, kullanılan tanımı ayırmayı gerektirir.
Bir yerde gündüz nüfusu çok yükselip gece nüfusu düşüyorsa temel açıklama hangisi olabilir?
- A) Nüfus sayımının yalnız kışın yapılması
- B) Yakın yerleşmelerden günlük işe ve eğitime geliş gidişler
- C) Her gün ülke sınırlarının değişmesi
- D) Gece deniz seviyesinin kalıcı yükselmesi
- E) Doğumların her gün milyonlarla artması
Doğru cevap: B
Çözüm: Günlük işe veya okula gidip dönme hareketliliği merkezde gündüz nüfusunu artırabilir. Bu durum kalıcı ikamet göçüyle aynı kavram değildir.
Bir ilçede ikamet nüfusu değişmezken yazın fiilî nüfus iki katına çıkıyorsa hangisi doğrudur?
- A) ADNKS ikamet nüfusu otomatik iki katına çıkar
- B) Mevsimlik ziyaretçi akışı hizmet talebini artırabilir
- C) Her ziyaretçi kalıcı dış göç yapmış sayılır
- D) Yüz ölçümü otomatik iki katına çıkar
- E) Doğal nüfus artışı zorunlu olarak %100 olur
Doğru cevap: B
Çözüm: Turizm veya mevsimlik hareketlilik fiilî nüfusu artırabilir; ancak bu kişilerin tamamı ikamet adresini değiştirmiyorsa ADNKS ikamet nüfusu aynı kalabilir.