Nüfusu 120.000, yüz ölçümü 600 km² olan bir ilin aritmetik nüfus yoğunluğu kaç kişi/km²'dir?
- A) 150
- B) 120
- C) 200
- D) 240
- E) 600
Doğru cevap: C
Çözüm: Aritmetik nüfus yoğunluğu = toplam nüfus / yüz ölçümü. 120.000 / 600 = 200 kişi/km² bulunur; hesapta tarım alanı değil toplam yüz ölçümü kullanılır.
Nüfusu 450.000, yüz ölçümü 3.000 km² olan bir yerin aritmetik nüfus yoğunluğu kaçtır?
- A) 300 kişi/km²
- B) 150 kişi/km²
- C) 100 kişi/km²
- D) 1.500 kişi/km²
- E) 75 kişi/km²
Doğru cevap: B
Çözüm: Nüfusu toplam alanına böleriz: 450.000 kişi / 3.000 km² = 150 kişi/km². Paydada yalnız ekili dikili topraklar alınmaz.
İklimi ve su olanakları benzer iki yöreden nüfusu daha seyrek olanın çok engebeli olması, hangi etmenin etkisine işaret eder?
- A) Yerel saat diliminin
- B) İl plaka kodunun
- C) Yer şekillerinin
- D) Ülke bayrağının
- E) Günlük gelgit sayısının
Doğru cevap: C
Çözüm: Diğer koşulların benzer olduğu karşılaştırmada engebeli topoğrafya ulaşımı ve tarımı güçleştirebilir. Bu nedenle nüfus dağılışında yer şekilleri açıklayıcı olur.
Kırsal kesimde tarımın makineleşmesi ile kentlerde sanayinin büyümesi aynı dönemde görülürse hangi göç yönü güçlenebilir?
- A) Kırdan kente göç
- B) Yalnız ülkeler arası nüfus mübadelesi
- C) Her merkezde nüfusun değişmeden kalması
- D) Yalnız yayladan köye günlük gidiş
- E) Kentten kırın tamamına zorunlu göç
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarımda makineleşme tarımsal iş gücü ihtiyacını azaltabilir; kentte sanayi istihdamı çekici olabilir. İki etki kırdan kente göçü destekler.
Bir il bir yılda 25.000 kişi göç alıp 18.000 kişi göç verdiyse net göçü kaç kişidir?
- A) +7.000 kişi
- B) −7.000 kişi
- C) +18.000 kişi
- D) +43.000 kişi
- E) +25.000 kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Net göç = alınan göç − verilen göç. 25.000 − 18.000 = +7.000'dir. Pozitif değer bu ilin göç yoluyla nüfus kazandığını ifade eder.
Bir yerde yıllık doğum sayısı 45.000 ve ölüm sayısı 20.000 ise doğal nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) −25.000 kişi
- B) +65.000 kişi
- C) +20.000 kişi
- D) +45.000 kişi
- E) +25.000 kişi
Doğru cevap: E
Çözüm: Doğal nüfus artışı doğumdan ölümün çıkarılmasıyla bulunur. 45.000 − 20.000 = +25.000 kişi; göç hesaba katılmadığı için toplam değişim farklı olabilir.
Bir ilin nüfusunda doğumlar 30.000, ölümler 12.000, alınan göç 15.000, verilen göç 20.000 ise toplam değişim kaç kişidir?
- A) +13.000 kişi
- B) +5.000 kişi
- C) +18.000 kişi
- D) +53.000 kişi
- E) −13.000 kişi
Doğru cevap: A
Çözüm: Toplam değişim = (doğum − ölüm) + (alınan − verilen göç). 18.000 − 5.000 = +13.000; doğal artış ile net göç birlikte değerlendirilir.
Bir nüfus piramidinin tabanının çok geniş olması öncelikle hangi demografik özelliğe işaret eder?
- A) Yaşlı nüfusun tüm nüfusu oluşturmasına
- B) Yerel saatin her yerde eşitliğine
- C) Çalışma çağında hiç kimse bulunmamasına
- D) Bütün göçlerin sona ermesine
- E) Genç yaş gruplarının oransal olarak geniş yer tutmasına
Doğru cevap: E
Çözüm: Piramidin tabanı çocuk yaş gruplarını gösterir. Tabanın geniş olması genç nüfus oranının yüksek olabildiğine işaret eder; başka göstergelerle birlikte yorumlanmalıdır.
Nüfus piramidinin tabanının zaman içinde daralması hangi eğilime işaret edebilir?
- A) İl sayısının artmasına
- B) Her yıl doğumların zorunlu olarak iki katına çıkmasına
- C) Doğurganlığın azalmasına
- D) Bütün yaş gruplarında aynı anda göçün bitmesine
- E) Ortalama yükseltinin sıfırlanmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Tabanın daralması yeni doğan kuşakların payının azalmasıyla ilişkili olabilir. Bu durum doğurganlık eğilimleri ve yaş yapısıyla birlikte incelenmelidir.
Bir bölgede 65 yaş ve üzeri nüfus payının yükselmesi hangi kamu hizmeti ihtiyacını artırabilir?
- A) Yalnız arkeolojik kazı sayısını
- B) Yalnız deniz feneri işletimini
- C) Yalnız liman taramasını
- D) Yaşlı bakım ve sağlık hizmetlerini
- E) Yalnız yeni kreş kapasitesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Yaşlı nüfus oranının artması kronik bakım, erişilebilir ulaşım ve sağlık hizmetleri talebini artırabilir. İhtiyaç planlaması yaş yapısına duyarlı olmalıdır.
Bir ilde genç yetişkin nüfusun önemli bölümünün dışarıya göç etmesi, kalan nüfusun hangi özelliğini artırabilir?
- A) Doğumların kesin olarak sıfır olmasını
- B) Tüm yerleşmelerin kapanmasını
- C) Yüz ölçümünün küçülmesini
- D) Dağların yükseltisinin artmasını
- E) Yaşlı nüfusun oransal payını
Doğru cevap: E
Çözüm: Genç yetişkinler göç ettiğinde geride kalan nüfusun yaş ortalaması ve yaşlıların göreli payı artabilir. Bu ilişki, diğer demografik olaylarla birlikte değerlendirilir.
Yaz mevsiminde bir kıyı kentinde konaklama ve hizmet işlerinin artması hangi geçici nüfus hareketini tetikleyebilir?
- A) Bütün nüfusun kalıcı olarak yurtdışına gitmesini
- B) Mevsimlik çalışma amaçlı göçü
- C) Yalnız tektonik yer değiştirmeyi
- D) Yerel saat farkının sıfırlanmasını
- E) Herkesin aynı gün doğmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Turizm sezonunda artan hizmet talebi, başka yörelerden geçici çalışanların gelmesine yol açabilir. Bu hareket kalıcı yerleşme göçüyle aynı değildir.
Aşağıdaki yerleşme çiftlerinden hangisi sırasıyla sürekli ve geçici kırsal yerleşmeye örnektir?
- A) Kom – köy
- B) Mezra – yayla
- C) Yayla – çiftlik
- D) Oba – mezra
- E) Ağıl – mahalle
Doğru cevap: B
Çözüm: MEB coğrafya kaynaklarında mezra ve çiftlik sürekli; yayla, oba, kom ve ağıl geçici kırsal yerleşmelere örnektir. Sıralama bu ayrımı gerektirir.
Bir yerleşme için 'köyden küçük, yıl boyunca oturulan kırsal yerleşme' deniyorsa hangisi uygundur?
- A) Yalnız yazın kullanılan yayla
- B) Yalnız mevsimlik ağıl
- C) Sezonluk dalyan
- D) Mezra
- E) Geçici oba
Doğru cevap: D
Çözüm: Mezra, yerleşmenin sürekliliği açısından köyden küçük devamlı kırsal yerleşme örneklerindendir; yayla, oba, ağıl ve dalyan geçicidir.
Bir ailenin yazın yaylaya çıkıp kışın köyüne dönmesi neden doğrudan kalıcı iç göç olarak sınıflanmaz?
- A) Yalnız üniversite eğitimi amacıyla yapılması nedeniyle
- B) Nüfusun hiç yer değiştirmemesi nedeniyle
- C) Asıl ikamet yerinin değişmesi yerine mevsimsel hareket olması nedeniyle
- D) Yalnız deniz yoluyla yapılması nedeniyle
- E) Mutlaka ülke sınırını aşması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Yaylacılıkta hane mevsimsel faaliyet için geçici yer değiştirir ve ana yerleşimine döner. Kalıcı iç göçte ikamet merkezi daha uzun süreli değişir.
Eskişehir veya Konya gibi ulaşım kavşaklarının yerleşme gelişimini desteklemesi hangi beşerî faktörün örneğidir?
- A) Enlem açısının
- B) Deniz tuzluluğunun
- C) Doğal mineral sertliğinin
- D) Ulaşım olanaklarının
- E) Fayların hareket hızının
Doğru cevap: D
Çözüm: Ulaşım ağlarının kesiştiği merkezlerde erişilebilirlik, ticaret ve hizmet çeşitliliği artabilir. MEB coğrafya örnekleri bu kentleri ulaşım bağlantısıyla açıklar.
Karstik alanlarda yüzey sularının yer altına sızması, kırsal yerleşmelerin konumunu nasıl etkileyebilir?
- A) Yerleşmelerin her yerde aynı yoğunlukta olmasını zorunlu kılar
- B) Tarımsal faaliyeti tümüyle yasaklar
- C) Her köyü otomatik olarak deniz kıyısına taşır
- D) Nüfusu yalnız boylama göre dağıtır
- E) Suya erişilebilen alanlarda toplanmayı destekleyebilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Karstik geçirgen arazide yüzey suyu bazı yerlerde sınırlı olabilir. Yerleşmelerin kaynak veya suya erişilebilen noktalarda toplanması mümkündür.
Karadeniz kıyılarındaki kırsal alanlarda dağınık yerleşme dokusunun gelişmesinde hangi koşulların birlikteliği etkilidir?
- A) Çok geniş tek parça kurak çöl ovası
- B) Yalnız uluslararası havalimanlarının sayısı
- C) Tamamında yoğun yüksek katlı konutlar
- D) Yaygın su kaynakları ve parçalı eğimli tarım arazileri
- E) Her yere tek noktadan su taşıyan tek kuyu
Doğru cevap: D
Çözüm: Bol yağış, yaygın küçük su kaynakları ve parçalanmış eğimli tarlalar evlerin araziye yayılmasına katkı sağlar. Bu etkenler dağınık dokuyu destekler.
Ankara'nın Türkiye'nin başkenti olması şehrin hangi işlevini özellikle öne çıkarır?
- A) Yalnız balıkçılık işlevini
- B) İdari ve yönetim işlevini
- C) Yalnız kıyı turizmi işlevini
- D) Yalnız ormancılık işlevini
- E) Yalnız yaylacılık işlevini
Doğru cevap: B
Çözüm: Ankara'da merkezi yönetim kurumlarının bulunması idari işlevi güçlendirir. Kentin üniversite, ticaret ve sanayi gibi başka işlevleri de vardır.
İzmir'in dış ticaret ve liman faaliyetlerinin gelişmiş olması hangi şehir işlevinin örneğidir?
- A) Liman ve ticaret işlevinin
- B) Yalnız başkent yönetimi işlevinin
- C) Yalnız buzul araştırması işlevinin
- D) Yalnız dağ otlağı işlevinin
- E) Yalnız göçer hayvancılık işlevinin
Doğru cevap: A
Çözüm: İzmir'in Ege kıyısındaki liman bağlantısı ve ticaret ağları şehir fonksiyonlarını çeşitlendirir. Bu özellik liman ve ticaret işlevinin örneğidir.