Yüz ölçümü 2.000 km² olan bir yerde nüfus 100.000'den 125.000'e çıkarsa aritmetik yoğunluk nasıl değişir?
- A) 50'den 62,5 kişi/km²'ye yükselir
- B) 62,5'ten 50 kişi/km²'ye düşer
- C) Değişmeden 50 kişi/km² kalır
- D) 100'den 125 kişi/km²'ye yükselir
- E) 50'den 40 kişi/km²'ye düşer
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk yoğunluk 100.000/2.000=50, sonraki 125.000/2.000=62,5 kişi/km²'dir. Yüz ölçümü aynı kalırken nüfus artınca aritmetik yoğunluk da artar.
A ilinin nüfusu 900.000 ve alanı 3.000 km²; B ilinin nüfusu 500.000 ve alanı 1.000 km² ise hangi yorum doğrudur?
- A) A'nın yoğunluğu 900, B'nin 500'dür
- B) Nüfusu yüksek il her koşulda daha yoğundur
- C) B ilinin aritmetik nüfus yoğunluğu A'dan yüksektir
- D) A ve B'nin yoğunlukları eşittir
- E) A'nın alanı daha büyük olduğundan yoğunluğu zorunlu olarak fazladır
Doğru cevap: C
Çözüm: A için 900.000/3.000=300; B için 500.000/1.000=500 kişi/km² bulunur. Toplam nüfusun fazla olması tek başına yoğunluğu belirlemez.
Bir ilin doğum-ölüm farkı +8.000, net göçü −11.000 ise toplam nüfus değişimi kaç kişidir?
- A) +3.000 kişi
- B) −3.000 kişi
- C) +8.000 kişi
- D) −11.000 kişi
- E) +19.000 kişi
Doğru cevap: B
Çözüm: Toplam nüfus değişimi doğal nüfus artışı ile net göçün toplamıdır. +8.000 + (−11.000) = −3.000; doğal artış pozitif olsa bile nüfus azalabilir.
Nüfusu 2.000.000 olan bir ilin net göçü +10.000 ise net göç hızı binde kaçtır?
- A) +20‰
- B) +2‰
- C) +10‰
- D) +50‰
- E) +5‰
Doğru cevap: E
Çözüm: Soru için net göç hızı net göçün verilen nüfusa oranının binde ifadesidir: 10.000/2.000.000×1.000=+5‰. Nüfus ve göç sayısı aynı dönem için verilmiştir.
Nüfusu 200.000 olan bir yerin nüfusu sonraki yıl 210.000 ise yıllık oransal artış yüzde kaçtır?
- A) %4
- B) %20
- C) %5
- D) %10
- E) %2
Doğru cevap: C
Çözüm: Nüfus artışı 210.000−200.000=10.000 kişidir. Başlangıç nüfusuna böleriz: 10.000/200.000×100=%5; mutlak artışla oran birbirinden ayrılmalıdır.
Nüfus artış hızı bir önceki döneme göre azalmış ancak pozitif kalmışsa, diğer etkenler sabitken toplam nüfus için hangi sonuç beklenir?
- A) Nüfus mutlaka sıfırlanır
- B) Nüfus yalnız yüz ölçümüne dönüşür
- C) Nüfus artmaya devam eder fakat artışın oransal hızı düşer
- D) Bir önceki yılın nüfusu ikiye katlanır
- E) Nüfus kesinlikle azalır
Doğru cevap: C
Çözüm: Pozitif artış hızı nüfusun arttığını; hızın düşmesi ise artışın göreli olarak yavaşladığını gösterir. Artış hızı ile toplam nüfus düzeyi karıştırılmamalıdır.
Bir yerin nüfusu artarken net göçü negatifse, bu durum tek başına nasıl açıklanabilir?
- A) Doğal nüfus artışının göç kaybını aşmasıyla
- B) Doğumların her zaman sıfır olmasıyla
- C) Net göçün mutlaka pozitif olmasıyla
- D) Sadece yerel saatin ilerlemesiyle
- E) Yüz ölçümünün otomatik küçülmesiyle
Doğru cevap: A
Çözüm: Net göç negatif olsa da doğumların ölümleri aşan farkı göç kaybından büyükse toplam nüfus artabilir. Nüfus değişimi iki bileşenin toplamıdır.
Bir bölgede 0–14 yaş %20, 15–64 yaş %65, 65+ yaş %15 ise toplam yaş bağımlılık oranı yaklaşık yüzde kaçtır?
- A) %43,1
- B) %80
- C) %65
- D) %53,8
- E) %35
Doğru cevap: D
Çözüm: Bağımlılık oranı=(0–14 ve 65+ nüfus payları)/(15–64 yaş payı)×100'dür. (20+15)/65×100 yaklaşık %53,8 olarak hesaplanır.
Çocuk nüfus oranı azalırken yaşlı nüfus oranı yükselen bir ilin hizmet planlamasında hangi öncelik değişimi daha tutarlıdır?
- A) Yaşlı bakımını tümden durdurmak
- B) Yaşlı sağlığı ve erişilebilirlik hizmetlerinin payını artırmak
- C) Göç verilerini değerlendirmeyi bırakmak
- D) Bütün sağlık altyapısını kaldırmak
- E) Yalnız çocuk sayısı arttığı varsayımıyla plan yapmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaş yapısındaki değişim okul ve bakım ihtiyaçlarını farklı yönlerde etkileyebilir. Yaşlanan nüfus için sağlık, bakım ve erişilebilirlik kapasitesi planlanır.
Genç yetişkinlerin göç verdiği bir kırsal yerin nüfus piramidinde orta yaş gruplarının daralması hangi etkiyi gösterebilir?
- A) Bütün doğumların aynı gün gerçekleşmesini
- B) İl sınırlarının tek başına nüfusu artırmasını
- C) Bütün ölümlerin tamamen durmasını
- D) Seçici göçün yaş yapısını değiştirmesini
- E) Güneş'in doğuş yönünün değişmesini
Doğru cevap: D
Çözüm: Göç her yaş grubundan eşit sayıda olmayabilir. Çalışma çağındaki gençlerin göç etmesi, belirli yaş dilimlerinde nüfus piramidini daraltabilir.
Tarımda makineleşme artarken kırsaldan kente göçün hızlanması hangi iki sürecin birlikte etkisiyle açıklanır?
- A) Kırsal iş gücü talebinin azalması ve kentlerde iş olanaklarının artması
- B) Kırsalda nüfusun her koşulda artması
- C) Tarımda iş gücü talebinin sınırsız artması ve kent işlerinin bitmesi
- D) Ülke sınırlarının ortadan kalkması
- E) Doğal nüfus artışının tümüyle sıfırlanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Mekânsal göç yönünü hem çıkış alanındaki itici hem varış alanındaki çekici etkenler belirler. Makineleşme ve kent sanayisi bu etkilere örnektir.
Bir yerleşmenin sanayi ile büyümesi, çevresinin ise dağlık olması nüfus yoğunluğunda nasıl bir sonuç doğurabilir?
- A) Sanayi nüfus dağılışını hiç etkilemez
- B) Her sanayi kenti daima aynı büyüklüktedir
- C) Yer şekilleri tüm ülkede eşitlenir
- D) Doğal elverişsizliklere rağmen sanayi çevresinde yerel nüfus odağı oluşabilir
- E) Dağlık yerlerde insan yerleşimi hiçbir zaman kurulamaz
Doğru cevap: D
Çözüm: Nüfusun mekânsal dağılışında doğal ve beşerî faktörler birlikte işler. Güçlü istihdam odağı bazı doğal sınırlara rağmen yerel yoğunlaşma oluşturabilir.
Nemli ve engebeli bir yörede evlerin tek merkezde değil tarım parselleri arasında dağılması hangi açıklamayı destekler?
- A) Yerleşme dokusunun su ve arazi kullanım koşullarına bağlı olmasını
- B) Bütün tarım parsellerinin yok edilmesini
- C) Yerleşmelerin yalnız limana kurulmasını
- D) Köy nüfusunun yalnız enleme göre hesaplanmasını
- E) Dağların kıyıya hiçbir etkisi olmamasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Dağınık yerleşme, su kaynaklarının yaygın ve tarım arazilerinin parçalı olduğu eğimli kırsal alanlarda gelişebilir. Bu özellik nüfus sayısından farklıdır.
Aynı ölçekte karşılaştırılan iki yöreden sanayisi gelişkin olanın daha fazla göç alması hangi yorumla açıklanır?
- A) Sanayi gelişimi iklimi tek başına belirler
- B) İki yörenin enlemi kesinlikle farklıdır
- C) Göç alan yerde hiç ölüm olmaz
- D) Göç yalnız depremle açıklanır
- E) Beşerî istihdam farkı göç yönünü etkilemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: İş fırsatları göçte çekici etkendir; doğal koşullar benzer olsa dahi farklı ekonomik işlevler göçün yönünü ve yoğunluğunu değiştirebilir.
Bir köyde yaz mevsiminde yaylacılık, yakın kentte ise mevsimlik turizm işçiliği görülüyorsa ortak özellik hangisidir?
- A) İkisinin de sürekli nüfus mübadelesi olması
- B) İkisinin de yalnız uluslararası öğrenci göçü olması
- C) İkisinin de nüfusu hiç hareket ettirmemesi
- D) İkisinin de zorunlu olarak dış göç olması
- E) Hareketliliğin yılın belirli dönemleriyle ilişkili olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Yaylacılık ve turizm işçiliği farklı ekonomik etkinliklere dayansa da her ikisi de yılın belirli dönemlerinde gerçekleşen geçici nüfus hareketleridir.
İstanbul gibi çekim merkezlerine hızla göç alan bir kentte nüfus artışının hangi sonucu planlama açısından önceliklidir?
- A) Bütün ilçelerin eşit yoğunluğa ulaşması
- B) Tüm tarım alanlarının zorunlu olarak büyümesi
- C) Doğal afet tehlikesinin tamamen bitmesi
- D) Göçün sağlık hizmeti talebini azaltması
- E) Konut, ulaşım, içme suyu ve altyapı talebinin artması
Doğru cevap: E
Çözüm: Hızlı nüfus artışı konut, toplu taşıma, içme suyu, atık ve sağlık hizmetleri gibi kentsel altyapıda kapasite baskısı oluşturabilir.
Akarsu kenarındaki verimli ovada yerleşme artarken taşkın alanlarında risk büyüyorsa hangi yaklaşım doğrudur?
- A) Akarsuların bütün dünyada akışını durdurmak
- B) Bütün ovaları insan yerleşimine mutlak kapatmak
- C) Sadece yerel saat hesabına bakmak
- D) Verimli arazi avantajı ile taşkın riskini birlikte değerlendirerek yerleşimi planlamak
- E) Taşkın riskini tamamen yok saymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Yerleşmenin gelişiminde su ve verimli toprak avantaj sağlayabilir; ancak taşkın riski de göz önüne alınmalı ve güvenli alan kullanımı planlanmalıdır.
Bir ilçe resmî olarak 'ilçe merkezi' sayılırken nüfus yoğunluğuna göre 'yoğun kent' sınıfında yer almıyorsa hangi çıkarım yapılır?
- A) Nüfus verileri yalnız doğum yerine göre toplanır
- B) Kır ve kent sınıflamaları hiçbir zaman değişemez
- C) İdari statü ile nüfus yoğunluğuna dayalı kent-kır sınıflaması farklı ölçütlere dayanır
- D) Bütün ilçe merkezlerinin nüfusu eşittir
- E) İlçe merkezinin ikamet eden nüfusu yoktur
Doğru cevap: C
Çözüm: Bir yerin idari olarak ilçe merkezi olması ile yoğunluk temelli kent-kır sınıflamasında bulunduğu kategori ayrı ölçütlerdir. Soru, kullanılan tanımı ayırmayı gerektirir.
Bir yerde gündüz nüfusu çok yükselip gece nüfusu düşüyorsa temel açıklama hangisi olabilir?
- A) Nüfus sayımının yalnız kışın yapılması
- B) Yakın yerleşmelerden günlük işe ve eğitime geliş gidişler
- C) Her gün ülke sınırlarının değişmesi
- D) Gece deniz seviyesinin kalıcı yükselmesi
- E) Doğumların her gün milyonlarla artması
Doğru cevap: B
Çözüm: Günlük işe veya okula gidip dönme hareketliliği merkezde gündüz nüfusunu artırabilir. Bu durum kalıcı ikamet göçüyle aynı kavram değildir.
Bir ilçede ikamet nüfusu değişmezken yazın fiilî nüfus iki katına çıkıyorsa hangisi doğrudur?
- A) ADNKS ikamet nüfusu otomatik iki katına çıkar
- B) Mevsimlik ziyaretçi akışı hizmet talebini artırabilir
- C) Her ziyaretçi kalıcı dış göç yapmış sayılır
- D) Yüz ölçümü otomatik iki katına çıkar
- E) Doğal nüfus artışı zorunlu olarak %100 olur
Doğru cevap: B
Çözüm: Turizm veya mevsimlik hareketlilik fiilî nüfusu artırabilir; ancak bu kişilerin tamamı ikamet adresini değiştirmiyorsa ADNKS ikamet nüfusu aynı kalabilir.