Eskişehir Kırka ve Kütahya Emet ile ilişkilendirilen başlıca maden hangisidir?
- A) Elmas
- B) Doğal gaz
- C) Ham petrol
- D) Bor mineralleri
- E) Taş kömürü
Doğru cevap: D
Çözüm: Kırka ve Emet, Türkiye'nin önemli bor minerali yataklarıyla ilişkilendirilir. Bor türevleri cam, seramik ve farklı sanayi uygulamalarında kullanılır.
Sivas Divriği çevresinde bilinen başlıca metalik maden hangisidir?
- A) Demir
- B) Linyit
- C) Kaya tuzu
- D) Bor
- E) Kükürt
Doğru cevap: A
Çözüm: Divriği, demir cevheriyle bilinen yataklardan biridir. Demir cevheri demir-çelik sanayisine ham madde sağlar; işlenmiş çelik doğrudan maden değildir.
Akarsu debisi ve yükselti farkından elektrik üreten santral türü hangisidir?
- A) Doğal gaz çevrim santrali
- B) Güneş fotovoltaik tesisi
- C) Hidroelektrik santral
- D) Rüzgâr türbini
- E) Kömürlü termik santral
Doğru cevap: C
Çözüm: Hidroelektrik üretimde akarsuyun akışı ve düşüsü türbini döndürür. Su potansiyeli üretimi belirler; kömür ve doğal gaz yakılarak elektrik üretilmez.
Aşağıdakilerden hangisi yenilenebilir enerji kaynağıdır?
- A) Rüzgâr
- B) Petrol
- C) Linyit
- D) Doğal gaz
- E) Taş kömürü
Doğru cevap: A
Çözüm: Rüzgâr enerjisi doğal süreçlerle sürekli yenilenebilen bir kaynaktır. Kömür, petrol ve doğal gaz ise oluşumları çok uzun sürdüğü için fosil yakıt sınıfındadır.
İzmir Limanı'nın ekonomik coğrafya açısından temel işlevi hangisidir?
- A) Yalnızca büyükbaş mera oluşturması
- B) Tahılın biyolojik büyüme hızını belirlemesi
- C) Akarsularda yağış üretmesi
- D) Deniz ticareti ve yük taşımacılığını desteklemesi
- E) Dağların yükseltisini azaltması
Doğru cevap: D
Çözüm: Limanlar iç ve dış ticarette yüklerin deniz yoluyla taşınmasını sağlar. İzmir'in liman bağlantısı ticaret, depolama, lojistik ve sanayi ile ilişkilidir.
Kapadokya'nın peri bacaları ve tarihî yerleşmeleri hangi turizm türünü destekler?
- A) Doğal ve kültürel mirasa dayalı turizm
- B) Kutup buzulu av turizmi
- C) Açık deniz petrol turizmi
- D) Yalnız kış deniz turizmi
- E) Yalnız tropikal mercan dalışı
Doğru cevap: A
Çözüm: Kapadokya'nın volkanik yer şekilleri, tarihî yerleşmeleri ve kültürel mirası ziyaretçi çeker. Turistik çekicilik yalnız kıyı ve güneşlenme ile sınırlı değildir.
Zonguldak taş kömürüyle Afşin-Elbistan kömürünün farklı sınıflandırılmasının nedeni hangisidir?
- A) İkisinin de ham petrol havzası olması
- B) İlkinin taş kömürü, ikincisinin linyit olması
- C) İkisinin de rüzgâr enerjisi sayılması
- D) İlkinin bor, ikincisinin demir olması
- E) İkisinin de yalnız güneş panelinde kullanılması
Doğru cevap: B
Çözüm: Zonguldak taş kömürü, Afşin-Elbistan ise linyit yataklarıyla bilinir. İkisi fosil yakıttır ancak kömür türleri ve özellikleri farklıdır.
Hidroelektrik santralde yağışın azaldığı bir yılda üretimin düşebilmesi en doğrudan neyle ilgilidir?
- A) Rüzgârın yön değiştirmesiyle
- B) Baraj gövdesinin otomatik büyümesiyle
- C) Güneş paneli sayısının artmasıyla
- D) Demir cevherinin kalitesinin değişmesiyle
- E) Akarsu debisinin ve su depolama olanaklarının azalabilmesiyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Hidroelektrik elektrik üretimi kullanılabilir su akışına ve düşüye bağlıdır. Kuraklık akımı azaltırsa santralin üretim kapasitesinin kullanımı da azalabilir.
Güneş enerjisi santrali için yer seçiminde hangi veri doğrudan önemlidir?
- A) Taş kömürü damarının kalınlığı
- B) Hayvan başına süt verimi
- C) Yıllık güneş ışınımı ve güneşlenme potansiyeli
- D) Orman içindeki ağaç yaşı
- E) Balıkçılık av yasağı takvimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Fotovoltaik üretim gelen güneş ışınımına bağlıdır. Alanın topoğrafyası, arazi kullanımı ve şebekeye bağlanma olanakları da yer seçiminde değerlendirilir.
Bir montaj fabrikasının büyük pazara ve kara yolu-demir yolu bağlantılarına yakın kurulması en çok hangi avantajı sağlar?
- A) Bölge ikliminin tamamen değişmesini
- B) Ham maddenin kendiliğinden oluşmasını
- C) Deniz seviyesinin sürekli düşmesini
- D) Her fabrikanın enerji ihtiyacının sıfırlanmasını
- E) Ürünlerin müşterilere daha düşük taşıma maliyetiyle ulaştırılmasını
Doğru cevap: E
Çözüm: İyi ulaşım bağlantıları ve pazar yakınlığı, ürünlerin dağıtım süresini ve taşıma maliyetini azaltabilir. Sanayi yer seçiminde birden çok etken birlikte çalışır.
İhracata çalışan bir üretici için demir yolu bağlantılı liman yakınlığının katkısı hangisidir?
- A) Maden yataklarının otomatik olarak oluşması
- B) Tarımda bütün ürünlerin aynı iklimde yetişmesi
- C) Yalnız içme suyu tedarikinin belirlenmesi
- D) Üretimin hiçbir enerjiye gereksinim duymaması
- E) Kara içi taşıma ile deniz taşımacılığı arasında aktarma kolaylığı
Doğru cevap: E
Çözüm: Demir yolu ve liman bağlantısı üretim alanlarından gelen yüklerin deniz ticaretine aktarılmasını kolaylaştırır. Taşıma zincirinin bütünlüğü maliyeti etkiler.
Uludağ veya Erciyes gibi merkezlerde kış turizminin temel doğal koşulu hangisidir?
- A) Tüm yıl çok yüksek deniz sıcaklığı
- B) Uygun yükselti ve kayak yapılabilir kar örtüsü
- C) Sürekli çöl rüzgârı ve kum tepeleri
- D) Yıl boyunca tropikal deniz suyu
- E) Sürekli sıfır yağışlı ılıman kıyı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kış turizminde yüksek dağlar, uygun eğimler ve yeterli kar örtüsü temel doğal koşullardır. Ulaşım ve tesis altyapısı da turizmin gelişimini etkiler.
Pamukkale travertenlerini ziyaret etme amacı hangi turizm çekiciliğine dayanır?
- A) Yalnız kömür çıkarma işçiliğine
- B) Doğal jeolojik mirasa
- C) Yalnız konteyner limanına
- D) Yalnız sanayi fuarına
- E) Yalnız tahıl hasadına
Doğru cevap: B
Çözüm: Pamukkale travertenleri jeolojik oluşumlarıyla ilgi çeker; çevresindeki antik mirasla birlikte turizmi çeşitlendirir. Doğal çekicilikle hizmet altyapısı farklı unsurlardır.
Dağların kıyıya paralel uzandığı bir alanda kıyı ile iç kesimler arasında kara yolu yapımının pahalılaşması öncelikle neyle açıklanır?
- A) Deniz suyunun tüm yolları taşımasıyla
- B) Kara yolunun her yerde aynı eğime sahip olmasıyla
- C) Kıyıların hiçbir yerde yerleşilmemesiyle
- D) Engebeli topografyanın geçit, tünel ve viyadük ihtiyacını artırmasıyla
- E) Dağların akarsularda debiyi kesinlikle sıfırlamasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar kıyı–iç kesim bağlantısını güçleştirebilir. Tünel, geçit ve viyadük ihtiyacı artarak ilk yatırım ve bakım maliyetlerini yükseltebilir.
A limanına yılda 5 milyon ton, B limanına 3 milyon ton yük gelmesi tek başına hangisini kanıtlamaz?
- A) A'daki tonajın B'ye göre daha yüksek miktar ifade ettiğini
- B) İki limanda taşınan tonajların farklı olduğunu
- C) A'nın taşınan yük tonajının daha fazla olduğunu
- D) A'daki tonajın B'den 2 milyon ton fazla olduğunu
- E) A limanında taşınan yükün parasal değerinin daha yüksek olduğunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Tonaj yükün kütlesidir, parasal değerini göstermez. B limanında daha az tonajla daha pahalı ürün taşınmış olabilir; ticaret değeri için ek bilgi gerekir.
Yazın yoğun, kışın sakin olan bir kıyı turizm merkezinin ekonomisini çeşitlendirmek için hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Kış hizmetlerini kesinlikle yasaklamak
- B) Bütün yerel işletmeleri tek ürüne bağımlı kılmak
- C) Kültür, kongre ve doğa etkinlikleriyle turizm sezonunu yaymaya çalışmak
- D) Turizmin tüm türlerini yalnız temmuza sıkıştırmak
- E) Bütün ulaşım bağlantılarını kışın kalıcı kapatmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mevsimsellik gelir ve istihdam dalgalanmasına yol açabilir. Yıl geneline yayılan kültür, kongre ve doğa turizmi talebi çeşitlendirerek riski azaltabilir.
Büyük bir barajın elektrik ve sulama yararı bulunurken vadideki bazı yaşam alanları etkileniyorsa hangi değerlendirme dengelidir?
- A) Barajların hiçbir çevresel etkisinin olamayacağını söylemek
- B) Yerleşmelerin etkilenme ihtimalini sıfır saymak
- C) Elektrik üretimini çevreden bağımsız kabul etmek
- D) Suyun tarımda hiçbir rolü bulunmadığını varsaymak
- E) Enerji ve su yararlarını ekolojik-sosyal maliyetlerle birlikte incelemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Barajlar elektrik ve sulamaya katkı verebilir; su rejimi, ekosistemler ve yerleşmeler üzerindeki olası etkiler de planlamada değerlendirilmelidir.
Bir yörede turizm talebi artarken içme suyu ve atık kapasitesi yetersiz kalıyorsa hangi yatırım sırası daha savunulabilir?
- A) Atık yönetimini bütünüyle durdurmak
- B) İçme suyu talebinin artmayacağını kabul etmek
- C) Su tüketiminin sınırsız olduğu varsayımıyla tesisleri artırmak
- D) Turist sayısını tek başına çevresel başarı saymak
- E) Ziyaretçi kapasitesiyle uyumlu su, atık ve ulaşım altyapısını güçlendirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Turizm gelir sağlarken su, ulaşım ve atık altyapısı üzerindeki baskıyı da artırır. Taşıma kapasitesine uygun planlama çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliği destekler.
A yöresinde tarımda çalışan payı %45, sanayide %15, hizmetlerde %40; B yöresinde tarım %10, sanayi %35, hizmetler %55 ise hangisi çıkarılabilir?
- A) B'nin tarımsal üretim miktarı kesinlikle sıfırdır
- B) A'daki kişi başı gelir kesinlikle B'den yüksektir
- C) A'nın toplam çalışan sayısı B'den fazladır
- D) B'de tarım dışı sektörlerde çalışanların oranı A'dan yüksektir
- E) İki yörenin sanayi üretim değerleri eşittir
Doğru cevap: D
Çözüm: A'da tarım dışı çalışan oranı 15+40=%55, B'de 35+55=%90'dır. Oranlar toplam çalışan sayısını veya üretim miktarını tek başına göstermez.
Bir kooperatif 600 ton taze ürünü taşırken ürünün %10'unu kaybediyor; yerinde işleme ile kayıp %2'ye düşüyorsa kurtarılan ürün miktarı kaç tondur?
- A) 36 ton
- B) 60 ton
- C) 54 ton
- D) 48 ton
- E) 12 ton
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk kayıp 600×0,10=60 ton, yerinde işlemedeki kayıp 600×0,02=12 tondur. Aradaki fark 60−12=48 tondur; bu değer kaybı önlenen üründür.