A ovasında 4.000 hektardan 12.000 ton, B ovasında 3.000 hektardan 10.500 ton buğday alınırsa hangisinde hektar başına verim daha yüksektir?
- A) A ovasında; 3,5 ton/hektar
- B) A ovasında; 4 ton/hektar
- C) B ovasında; 3,5 ton/hektar
- D) B ovasında; 3 ton/hektar
- E) İki ovada da 3 ton/hektar
Doğru cevap: C
Çözüm: A'da verim 12.000/4.000=3 ton/hektar, B'de 10.500/3.000=3,5 ton/hektardır. Toplam üretim fazla olsa bile birim alan verimi düşük olabilir.
Bir ürünün ekim alanı %20 artarken hektar başına verimi %10 azalırsa toplam üretim başlangıca göre nasıl değişir?
- A) %10 artar
- B) %8 artar
- C) %20 artar
- D) %30 artar
- E) %12 azalır
Doğru cevap: B
Çözüm: Toplam üretim alan × verimdir. Yeni üretimin başlangıca oranı 1,20 × 0,90 = 1,08 olur. Buna göre toplam üretim %8 yükselir.
Sulama öncesi 1.000 hektarda hektar başına 2 ton ürün alınırken sulama sonrası aynı alanda 3,2 ton alınırsa üretim artışı kaç tondur?
- A) 3.200 ton
- B) 1.200 ton
- C) 800 ton
- D) 200 ton
- E) 2.000 ton
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk üretim 1.000×2=2.000 ton, sonraki üretim 1.000×3,2=3.200 tondur. Fark 1.200 tondur; burada ekim alanı sabit tutulmuştur.
Kurak bir havzada suyu yoğun kullanan ürünün yaygınlaştırılması yerine daha az su isteyen ürünlere yönelmek hangi amaçla daha tutarlıdır?
- A) Her ürünü sürekli en yüksek suyla yetiştirmek
- B) Yer altı suyu seviyesindeki düşüşü görmezden gelmek
- C) Tarımsal su talebini sınırsız artırmak
- D) Sınırlı su kaynaklarının uzun dönemli sürdürülebilir kullanımını desteklemek
- E) Sulamanın hiç ölçülmemesini sağlamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Kurak havzalarda ürün deseni su bütçesiyle uyumlu olmalıdır. Düşük su gereksinimli çeşitler ve verimli sulama aşırı yer altı suyu çekimini azaltmaya yardımcı olabilir.
Bir bölgenin çay, diğerinin pamuk üretiminde uzmanlaşması aşağıdaki hangi iklim karşıtlığıyla en doğru açıklanır?
- A) İki ürün için tek belirleyicinin yalnız boylam olması
- B) Çay için yıl boyu yüksek nem; pamuk için uzun sıcak yetişme dönemi
- C) Çay için uzun kurak yaz; pamuk için yıl boyu soğuk don
- D) Çay için çöl iklimi; pamuk için kutup iklimi
- E) İki ürün için aynı düzeyde sürekli kar örtüsü
Doğru cevap: B
Çözüm: Çay nemli ve yağışlı koşullara uyumludur. Pamuk sıcak ve uzun yetişme dönemi ister, uygun sahalarda sulama da önemlidir; ürünler aynı iklim isteğine sahip değildir.
Taze domatesi salçaya işleyen tesisin tarlalara yakın kurulması hangi ham madde özelliğinden kaynaklanır?
- A) Ürünün kolay bozulması ve hızlı işleme gereği
- B) Salçanın sadece tarlada tüketilebilmesi
- C) Domatesin hiç taşınamayan bir maden olması
- D) Domatesin raf ömrünün taşımayla sürekli artması
- E) Ürünün sınırsız sürede soğutmasız saklanabilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Taze domatesin bekleme ve taşıma süresinde kalite kaybı yaşanabilir. Hasat yerine yakın işleme, girdi kaybını ve taşıma maliyetini azaltabilir.
Demir cevherine yakın fakat enerji ve ulaşımı zayıf bir konum ile iyi liman ve enerji bağlantısı olan bir konum arasında fabrika seçilirken hangisi dikkate alınmalıdır?
- A) Ham maddeye ek olarak enerji, ulaşım, pazar ve toplam maliyet
- B) Yalnız iş yerinin adındaki harfler
- C) Yalnız enlem çizgilerinin sayısı
- D) Yalnız fabrikanın denizden yüksekliği
- E) Yalnız maden yatağının varlığı
Doğru cevap: A
Çözüm: Demir-çelik gibi ağır sanayide ham madde önemli olsa da enerji, liman, ulaşım, iş gücü ve pazar koşulları birlikte toplam üretim maliyetini belirler.
Hidroelektrik kurulu gücü yüksek olan A tesisinin yıllık üretiminin B'den düşük kalması nasıl mümkün olabilir?
- A) Kurulu gücün kesin olarak yıllık üretime eşit olmasıyla
- B) Tüm santrallerin her gün aynı üretimi yapmasıyla
- C) A'nın kullanılabilir su akışı ve çalışma süresinin daha az olmasıyla
- D) Tesislerin kurulu gücünün enerji değil nüfus ölçmesiyle
- E) B'nin elektrik üretimini yalnız kömürle yapmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Kurulu güç anlık azami kapasiteyi, yıllık üretim ise güç ile fiilî çalışma süresini yansıtır. Kuraklık ve işletme koşulları üretimi farklılaştırabilir.
A santrali 100 MW güçle yıl boyunca 2.000 saat, B santrali 80 MW güçle 3.000 saat eşdeğer tam yük çalışırsa hangisi daha çok elektrik üretir?
- A) B santrali; 160.000 MWh
- B) A santrali; 240.000 MWh
- C) A santrali; 300.000 MWh
- D) İkisi de 200.000 MWh
- E) B santrali; 240.000 MWh
Doğru cevap: E
Çözüm: Elektrik üretimi güç×süre olarak hesaplanır. A:100×2.000=200.000 MWh; B:80×3.000=240.000 MWh. Gücü yüksek olanın üretimi mutlaka fazla değildir.
Bir ilin elektrik üretiminde 300 GWh hidroelektrik, 150 GWh rüzgâr, 100 GWh güneş ve 450 GWh doğal gaz varsa yenilenebilir kaynakların payı kaçtır?
- A) %50
- B) %55
- C) %45
- D) %60
- E) %65
Doğru cevap: B
Çözüm: Yenilenebilir toplamı 300+150+100=550 GWh; genel toplam 1.000 GWh'dir. 550/1.000×100=%55 bulunur. Doğal gaz fosildir.
Jeotermal enerji ile güneş enerjisini karşılaştıran hangi ifade daha doğrudur?
- A) Jeotermal üretim yer altı ısı kaynağına, güneş üretimi ışınım koşullarına bağlıdır
- B) Güneş enerjisi gece de aynı ışınımı alır
- C) İkisi de yalnız akarsu debisiyle çalışır
- D) Jeotermal kaynak dünyanın her noktasında aynı kalitededir
- E) Her ikisi de zorunlu olarak kömür yakar
Doğru cevap: A
Çözüm: Jeotermal enerjinin kullanılabilirliği jeolojik sıcaklık ve akışkana; güneş fotovoltaik üretimi gelen ışınıma bağlıdır. İkisi yenilenebilir olsa da yer seçimleri farklıdır.
Bir maden sahasının ekonomik değerini değerlendirmek isteyen araştırmacı hangi göstergeleri birlikte ele almalıdır?
- A) Cevher tenörü, rezerv, çıkarma maliyeti, ulaşım ve çevresel etkiler
- B) Yalnız ülkenin resmi dilini
- C) Yalnız ilin haritadaki ad uzunluğunu
- D) Yalnız sahaya en yakın ilin plaka kodunu
- E) Yalnız bölgenin yıllık futbol maçını
Doğru cevap: A
Çözüm: Bir cevherin bulunması tek başına ekonomik işletilebilirlik demek değildir. Tenör, rezerv, maliyet, ulaşım, piyasa ve çevresel yükümlülükler birlikte önem taşır.
Zonguldak, Kırka, Divriği ve Murgul'un sırasıyla hangi madenlerle eşleştirilmesi doğrudur?
- A) Demir – linyit – taş kömürü – bor
- B) Bakır – demir – bor – linyit
- C) Taş kömürü – bor – demir – bakır
- D) Bor – taş kömürü – bakır – demir
- E) Linyit – bakır – bor – demir
Doğru cevap: C
Çözüm: Zonguldak taş kömürü, Eskişehir Kırka bor, Sivas Divriği demir, Artvin Murgul bakır yatağıyla bilinir. Yer-yatak eşleştirmesini enerji türüyle karıştırmayın.
Dağların kıyıya paralel uzandığı bir alanda kıyı ile iç kesimler arasında kara yolu yapımının pahalılaşması öncelikle neyle açıklanır?
- A) Deniz suyunun tüm yolları taşımasıyla
- B) Kara yolunun her yerde aynı eğime sahip olmasıyla
- C) Kıyıların hiçbir yerde yerleşilmemesiyle
- D) Engebeli topografyanın geçit, tünel ve viyadük ihtiyacını artırmasıyla
- E) Dağların akarsularda debiyi kesinlikle sıfırlamasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar kıyı–iç kesim bağlantısını güçleştirebilir. Tünel, geçit ve viyadük ihtiyacı artarak ilk yatırım ve bakım maliyetlerini yükseltebilir.
A limanına yılda 5 milyon ton, B limanına 3 milyon ton yük gelmesi tek başına hangisini kanıtlamaz?
- A) A'daki tonajın B'ye göre daha yüksek miktar ifade ettiğini
- B) İki limanda taşınan tonajların farklı olduğunu
- C) A'nın taşınan yük tonajının daha fazla olduğunu
- D) A'daki tonajın B'den 2 milyon ton fazla olduğunu
- E) A limanında taşınan yükün parasal değerinin daha yüksek olduğunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Tonaj yükün kütlesidir, parasal değerini göstermez. B limanında daha az tonajla daha pahalı ürün taşınmış olabilir; ticaret değeri için ek bilgi gerekir.
Yazın yoğun, kışın sakin olan bir kıyı turizm merkezinin ekonomisini çeşitlendirmek için hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Kış hizmetlerini kesinlikle yasaklamak
- B) Bütün yerel işletmeleri tek ürüne bağımlı kılmak
- C) Kültür, kongre ve doğa etkinlikleriyle turizm sezonunu yaymaya çalışmak
- D) Turizmin tüm türlerini yalnız temmuza sıkıştırmak
- E) Bütün ulaşım bağlantılarını kışın kalıcı kapatmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mevsimsellik gelir ve istihdam dalgalanmasına yol açabilir. Yıl geneline yayılan kültür, kongre ve doğa turizmi talebi çeşitlendirerek riski azaltabilir.
Büyük bir barajın elektrik ve sulama yararı bulunurken vadideki bazı yaşam alanları etkileniyorsa hangi değerlendirme dengelidir?
- A) Barajların hiçbir çevresel etkisinin olamayacağını söylemek
- B) Yerleşmelerin etkilenme ihtimalini sıfır saymak
- C) Elektrik üretimini çevreden bağımsız kabul etmek
- D) Suyun tarımda hiçbir rolü bulunmadığını varsaymak
- E) Enerji ve su yararlarını ekolojik-sosyal maliyetlerle birlikte incelemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Barajlar elektrik ve sulamaya katkı verebilir; su rejimi, ekosistemler ve yerleşmeler üzerindeki olası etkiler de planlamada değerlendirilmelidir.
Bir yörede turizm talebi artarken içme suyu ve atık kapasitesi yetersiz kalıyorsa hangi yatırım sırası daha savunulabilir?
- A) Atık yönetimini bütünüyle durdurmak
- B) İçme suyu talebinin artmayacağını kabul etmek
- C) Su tüketiminin sınırsız olduğu varsayımıyla tesisleri artırmak
- D) Turist sayısını tek başına çevresel başarı saymak
- E) Ziyaretçi kapasitesiyle uyumlu su, atık ve ulaşım altyapısını güçlendirmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Turizm gelir sağlarken su, ulaşım ve atık altyapısı üzerindeki baskıyı da artırır. Taşıma kapasitesine uygun planlama çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliği destekler.
A yöresinde tarımda çalışan payı %45, sanayide %15, hizmetlerde %40; B yöresinde tarım %10, sanayi %35, hizmetler %55 ise hangisi çıkarılabilir?
- A) B'nin tarımsal üretim miktarı kesinlikle sıfırdır
- B) A'daki kişi başı gelir kesinlikle B'den yüksektir
- C) A'nın toplam çalışan sayısı B'den fazladır
- D) B'de tarım dışı sektörlerde çalışanların oranı A'dan yüksektir
- E) İki yörenin sanayi üretim değerleri eşittir
Doğru cevap: D
Çözüm: A'da tarım dışı çalışan oranı 15+40=%55, B'de 35+55=%90'dır. Oranlar toplam çalışan sayısını veya üretim miktarını tek başına göstermez.
Bir kooperatif 600 ton taze ürünü taşırken ürünün %10'unu kaybediyor; yerinde işleme ile kayıp %2'ye düşüyorsa kurtarılan ürün miktarı kaç tondur?
- A) 36 ton
- B) 60 ton
- C) 54 ton
- D) 48 ton
- E) 12 ton
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk kayıp 600×0,10=60 ton, yerinde işlemedeki kayıp 600×0,02=12 tondur. Aradaki fark 60−12=48 tondur; bu değer kaybı önlenen üründür.