Türkiye'nin matematik konumunu belirleyen kuzey enlem aralığı hangisidir?
- A) 0°–6° Kuzey
- B) 36°–42° Kuzey
- C) 42°–48° Kuzey
- D) 36°–42° Güney
- E) 26°–45° Kuzey
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri arasında yer alır. Bu enlem aralığı Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve orta kuşakta olduğunu ortaya koyar.
Türkiye'nin matematik konumunu belirleyen doğu boylam aralığı hangisidir?
- A) 36°–42° Doğu
- B) 26°–45° Batı
- C) 26°–45° Doğu
- D) 0°–19° Doğu
- E) 45°–64° Doğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye 26°–45° doğu meridyenleri arasında bulunur. 36°–42° değerleri ise boylama değil enleme aittir; yerel saat boylamla ilişkilidir.
Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki teorik yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 76 dakika
- B) 19 dakika
- C) 45 dakika
- D) 60 dakika
- E) 90 dakika
Doğru cevap: A
Çözüm: 45° – 26° = 19° boylam farkı vardır. Her 1° boylam 4 dakikalık yerel saat farkına karşılık geldiğinden 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
Bir yerin Ekvator'a göre kuzeyde veya güneyde oluşunu gösteren coğrafi koordinat hangisidir?
- A) Bakı
- B) Enlem
- C) Eğim
- D) Yükselti
- E) Boylam
Doğru cevap: B
Çözüm: Enlem, bir noktanın Ekvator'a olan açısal uzaklığıdır ve kuzey veya güney yönünde belirtilir. Boylam ise başlangıç meridyenine olan açısal uzaklıktır.
Bir yerin başlangıç meridyenine göre doğuda veya batıda oluşunu belirleyen koordinat hangisidir?
- A) Boylam
- B) Yağış
- C) İzohips
- D) Jeolojik yaş
- E) Enlem
Doğru cevap: A
Çözüm: Boylam başlangıç meridyenine göre doğu veya batı yönündeki açısal uzaklıktır. Yerel saat farklarının temel hesaplaması meridyen farkına dayanır.
Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de dönenceler dışında bulunması nedeniyle öğle vakti güneşe daha dönük olan yamaçlar genellikle hangileridir?
- A) Yalnız düz ovalar
- B) Kuzey yamaçlar
- C) Yalnız doğu yamaçlar
- D) Yalnız batı yamaçlar
- E) Güney yamaçlar
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağındadır. Bu nedenle güney yamaçlar genel olarak daha doğrudan güneş ışını alır; buna bakı etkisi denir.
Türkiye'nin güney kıyıları ağırlıklı olarak hangi denize açılır?
- A) Karadeniz
- B) Hazar Denizi
- C) Baltık Denizi
- D) Akdeniz
- E) Kızıldeniz
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye'nin güneyinde Akdeniz bulunur. Kuzey kıyıları Karadeniz'e, batı kıyılarının büyük bölümü Ege Denizi'ne açılır.
Türkiye'nin Avrupa ve Asya arasında ulaşım ve enerji güzergâhında yer alması hangi konum türüne örnektir?
- A) Yükselti basamağı
- B) Yalnız mutlak enlem
- C) Ekvator üzerindeki konum
- D) Göreceli konum
- E) Yalnız mutlak boylam
Doğru cevap: D
Çözüm: Kıtalar arası geçiş, ulaşım yolları ve komşuluk ilişkileri göreceli konumla ilgilidir. Enlem ve boylam dereceleri ise mutlak (matematik) konumu gösterir.
Türkiye'nin güney yamaçlarının genel olarak daha çok güneşlenmesini açıklayan temel etmen hangisidir?
- A) Doğu meridyenlerinin her yerde aynı olması
- B) Yalnız yer altı suyu seviyesi
- C) Denizlerin tuzluluk oranının artması
- D) Akarsuların daima kuzeye akması
- E) Kuzey Yarım Küre'deki enlem konumu ve bakı
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye dönenceler dışında Kuzey Yarım Küre'dedir. Güneşin gökyüzündeki genel güney yönlü konumu nedeniyle güney yamaçlar daha fazla ışın alır.
Aynı anda 40° Doğu meridyenindeki bir merkezin yerel saati, 30° Doğu meridyenindeki merkeze göre nasıldır?
- A) 40 dakika geridir
- B) 10 dakika ileridir
- C) 40 dakika ileridir
- D) 4 dakika geridir
- E) Tamamen aynıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: İki merkez arasında 10° meridyen farkı vardır. 10 × 4 = 40 dakika olur; doğudaki merkezin yerel saati aynı anda daha ileridir.
Aynı meridyen üzerinde bulunan iki yerleşmenin teorik yerel saatleri için hangisi doğrudur?
- A) Aynıdır
- B) Enlem farkına göre değişir
- C) Kıyıda daima 1 saat geridir
- D) Güneye gidildikçe 76 dakika ilerler
- E) Yükselti arttıkça 4 dakika ilerler
Doğru cevap: A
Çözüm: Teorik yerel saat boylama göre belirlenir. Aynı meridyen üzerindeki yerlerin enlemleri veya yükseltileri farklı olsa da teorik yerel saatleri aynıdır.
Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında sıradağların kıyıya paralel uzanmasının önemli sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Her yerde aynı yıllık yağışın görülmesi
- B) Deniz suyunun tatlılaşması
- C) Deniz etkisinin iç kesimlere ulaşmasının zorlaşması
- D) Bakı etkisinin ortadan kalkması
- E) Bütün kıyı ovalarının genişlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya paralel ve yüksek sıradağlar denizel hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini sınırlar. Bu nedenle kıyılarla iç kesimler arasında iklim farkları belirginleşebilir.
Ege kıyılarında deniz etkisinin akarsu vadileri boyunca iç kesimlere daha kolay sokulmasının nedeni hangisidir?
- A) Dağların yüksek ve kıyıya paralel olması
- B) Bütün vadilerin kapalı havza olması
- C) Kıyıda sürekli kutup iklimi yaşanması
- D) Dağların genellikle kıyıya dik uzanması
- E) Ege Denizi'nin Karadeniz'e göre daha az tuzlu olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Batı Anadolu'da dağların genel olarak doğu-batı doğrultusunda ve kıyıya dik uzanması, denizel hava kütlelerinin vadileri izleyerek iç kesimlere girmesini kolaylaştırır.
Denize uzaklıkları benzer iki merkezden yükseltisi daha fazla olanın genel olarak daha soğuk olması neyle açıklanır?
- A) Yükseltinin güneşin doğuş yönünü değiştirmesiyle
- B) Her yerde boylamın küçülmesiyle
- C) Akarsu aşındırmasının durmasıyla
- D) Yükselti arttıkça hava sıcaklığının genel olarak azalmasıyla
- E) Deniz seviyesinde kar örtüsünün artmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Troposferde yükselti arttıkça sıcaklık genel olarak azalır. Bu durum aynı enlemdeki yüksek platoların alçak kıyı kesimlerine göre daha soğuk olmasını açıklamaya yardımcı olur.
26° Doğu ile 45° Doğu meridyenleri arasında bulunan iki merkez arasında kaç dakikalık yerel saat farkı hesaplanır?
- A) 80 dakika
- B) 72 dakika
- C) 64 dakika
- D) 76 dakika
- E) 68 dakika
Doğru cevap: D
Çözüm: Meridyen farkı 45 − 26 = 19°'dir. Yerel saat hesabında 1° boylam 4 dakikaya karşılık geldiği için 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
28° Doğu ve 38° Doğu meridyenlerindeki iki merkez için aynı anda hangisi doğrudur?
- A) 28° Doğu'daki merkezin yerel saati 40 dakika ileridir.
- B) İki merkezin yerel saatleri aynıdır.
- C) 38° Doğu'daki merkezin saati 10 dakika geridir.
- D) 28° Doğu'daki merkezin saati 20 dakika ileridir.
- E) 38° Doğu'daki merkezin yerel saati 40 dakika ileridir.
Doğru cevap: E
Çözüm: 38° – 28° = 10° boylam farkı vardır. 10 × 4 = 40 dakika eder; doğudaki merkezin yerel saati batıdakinden ileridir.
İki merkez arasındaki teorik yerel saat farkı 28 dakika ise bu merkezler arasındaki boylam farkı kaç derecedir?
- A) 7°
- B) 8°
- C) 4°
- D) 6°
- E) 14°
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerel saat hesabında her bir meridyen derecesi 4 dakikadır. 28 dakikalık fark 28 ÷ 4 = 7° boylam farkına karşılık gelir.
30° Doğu meridyeninde yerel saat 12.00 iken 35° Doğu meridyeninin yerel saati kaçtır?
- A) 12.40
- B) 12.05
- C) 11.50
- D) 12.20
- E) 11.40
Doğru cevap: D
Çözüm: 35° Doğu, 30° Doğu'nun 5° doğusundadır. Her bir derece 4 dakika olduğundan 5 × 4 = 20 dakika ileri olur; yerel saat 12.20'dir.
Türkiye'nin 36° ve 42° kuzey paralelleri arasında uzandığı kabul edilirse kuzey–güney yönündeki yaklaşık kuş uçuşu enlem mesafesi kaç kilometredir?
- A) 888 km
- B) 444 km
- C) 555 km
- D) 333 km
- E) 666 km
Doğru cevap: E
Çözüm: Enlem farkı 42° − 36° = 6°'dir. Bir enlem derecesi yaklaşık 111 km olduğundan kuzey–güney uzaklık 6 × 111 = 666 km hesaplanır.
37° Kuzey ve 41° Kuzey paralelleri arasında yer alan iki merkezin yaklaşık kuzey–güney uzaklığı kaç kilometredir?
- A) 222 km
- B) 666 km
- C) 444 km
- D) 555 km
- E) 333 km
Doğru cevap: C
Çözüm: Enlem farkı 41° − 37° = 4°'dir. Bir enlem derecesi yaklaşık 111 km olduğundan iki paralel arasında yaklaşık 4 × 111 = 444 km bulunur.