Türkiye'nin matematik konumunu belirleyen kuzey enlem aralığı hangisidir?
- A) 0°–6° Kuzey
- B) 36°–42° Kuzey
- C) 42°–48° Kuzey
- D) 36°–42° Güney
- E) 26°–45° Kuzey
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri arasında yer alır. Bu enlem aralığı Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de ve orta kuşakta olduğunu ortaya koyar.
Türkiye'nin matematik konumunu belirleyen doğu boylam aralığı hangisidir?
- A) 36°–42° Doğu
- B) 26°–45° Batı
- C) 26°–45° Doğu
- D) 0°–19° Doğu
- E) 45°–64° Doğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye 26°–45° doğu meridyenleri arasında bulunur. 36°–42° değerleri ise boylama değil enleme aittir; yerel saat boylamla ilişkilidir.
Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki teorik yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 76 dakika
- B) 19 dakika
- C) 45 dakika
- D) 60 dakika
- E) 90 dakika
Doğru cevap: A
Çözüm: 45° – 26° = 19° boylam farkı vardır. Her 1° boylam 4 dakikalık yerel saat farkına karşılık geldiğinden 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
Bir yerin Ekvator'a göre kuzeyde veya güneyde oluşunu gösteren coğrafi koordinat hangisidir?
- A) Bakı
- B) Enlem
- C) Eğim
- D) Yükselti
- E) Boylam
Doğru cevap: B
Çözüm: Enlem, bir noktanın Ekvator'a olan açısal uzaklığıdır ve kuzey veya güney yönünde belirtilir. Boylam ise başlangıç meridyenine olan açısal uzaklıktır.
Bir yerin başlangıç meridyenine göre doğuda veya batıda oluşunu belirleyen koordinat hangisidir?
- A) Boylam
- B) Yağış
- C) İzohips
- D) Jeolojik yaş
- E) Enlem
Doğru cevap: A
Çözüm: Boylam başlangıç meridyenine göre doğu veya batı yönündeki açısal uzaklıktır. Yerel saat farklarının temel hesaplaması meridyen farkına dayanır.
Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de dönenceler dışında bulunması nedeniyle öğle vakti güneşe daha dönük olan yamaçlar genellikle hangileridir?
- A) Yalnız düz ovalar
- B) Kuzey yamaçlar
- C) Yalnız doğu yamaçlar
- D) Yalnız batı yamaçlar
- E) Güney yamaçlar
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye Kuzey Yarım Küre'nin orta kuşağındadır. Bu nedenle güney yamaçlar genel olarak daha doğrudan güneş ışını alır; buna bakı etkisi denir.
Türkiye'nin güney kıyıları ağırlıklı olarak hangi denize açılır?
- A) Karadeniz
- B) Hazar Denizi
- C) Baltık Denizi
- D) Akdeniz
- E) Kızıldeniz
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkiye'nin güneyinde Akdeniz bulunur. Kuzey kıyıları Karadeniz'e, batı kıyılarının büyük bölümü Ege Denizi'ne açılır.
Türkiye'nin kuzey kıyılarında yer alan deniz hangisidir?
- A) Hazar Denizi
- B) Kızıldeniz
- C) Karadeniz
- D) Akdeniz
- E) Ege Denizi
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye'nin kuzeyinde Karadeniz yer alır. Karadeniz kıyıları nemli iklim ve kuzeyde kıyıya paralel uzanan dağlarla ilişkilidir.
Türkiye'nin batısındaki kıyılarında geniş yer kaplayan deniz hangisidir?
- A) Karadeniz
- B) Baltık Denizi
- C) Hazar Denizi
- D) Ege Denizi
- E) Akdeniz
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege Denizi Türkiye'nin batısında bulunur. Batı Anadolu'da dağların kıyıya dik uzanması, deniz etkisinin iç kesimlere sokulmasını kolaylaştırır.
Batı Anadolu'da dağların Ege Denizi kıyısına göre genel uzanış biçimi nasıldır?
- A) Dairesel
- B) Kıyıya dik
- C) Kıyıya tamamen paralel
- D) Düzensiz ve yönsüz
- E) Yalnız kuzey-güney
Doğru cevap: B
Çözüm: Batı Anadolu'daki birçok dağ sırası Ege kıyılarına genel olarak dik uzanır. Bu durum kıyıların girintili çıkıntılı olmasında ve deniz etkisinin içeri ulaşmasında etkilidir.
Karadeniz kıyısında denize genellikle paralel uzanan dağ sistemi hangisidir?
- A) Bozdağlar
- B) Toros Dağları
- C) Aydın Dağları
- D) Amanos Dağları
- E) Kuzey Anadolu Dağları
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey Anadolu Dağları Karadeniz kıyıları boyunca genel olarak kıyıya paralel uzanır. Bu uzanış kıyı ile iç kesimler arasında iklim ve ulaşım farklılıkları oluşturur.
Akdeniz kıyıları boyunca genel olarak denize paralel uzanan dağ sistemi hangisidir?
- A) Bozdağlar
- B) Yunt Dağı
- C) Kuzey Anadolu Dağları
- D) Toros Dağları
- E) Aydın Dağları
Doğru cevap: D
Çözüm: Toros Dağları Akdeniz kıyılarının önemli bir bölümünde kıyıya paralel uzanır. Kıyı ve iç kesimler arasındaki iklim ve ulaşım farklarında etkilidir.
Türkiye'nin en yüksek dağ zirvesi hangi dağda bulunur?
- A) Uludağ
- B) Nemrut Dağı
- C) Ağrı Dağı
- D) Erciyes Dağı
- E) Kaçkar Dağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye'nin en yüksek zirvesi Doğu Anadolu'daki Ağrı Dağı'ndadır. Erciyes, Kaçkar ve Uludağ yüksek olmalarına rağmen Ağrı'nın zirve yükseltisine ulaşmaz.
Yüz ölçümü bakımından Türkiye'nin en büyük doğal gölü hangisidir?
- A) Eğirdir Gölü
- B) Uluabat Gölü
- C) Tuz Gölü
- D) Beyşehir Gölü
- E) Van Gölü
Doğru cevap: E
Çözüm: Van Gölü Türkiye'nin yüz ölçümü bakımından en büyük doğal gölüdür. Suyu tuzlu-sodalıdır ve göl kapalı havzada bulunur.
Türkiye'de doğup Türkiye sınırları içinden denize dökülen en uzun akarsu hangisidir?
- A) Yeşilırmak
- B) Büyük Menderes
- C) Sakarya
- D) Gediz
- E) Kızılırmak
Doğru cevap: E
Çözüm: Kızılırmak, kaynak ve denize döküldüğü nokta bakımından Türkiye sınırları içinde kalan akarsular arasında en uzun olanıdır; Karadeniz'e ulaşır.
Kızılırmak'ın Karadeniz kıyısında oluşturduğu delta ovası hangisidir?
- A) Silifke Ovası
- B) Çarşamba Ovası
- C) Çukurova
- D) Bafra Ovası
- E) Menemen Ovası
Doğru cevap: D
Çözüm: Kızılırmak, Samsun çevresinde Karadeniz'e dökülürken Bafra Deltası'nı oluşturur. Çarşamba Deltası Yeşilırmak'la ilişkilidir.
Yeşilırmak'ın Karadeniz kıyısında oluşturduğu delta ovası hangisidir?
- A) Çarşamba Ovası
- B) Bafra Ovası
- C) Menemen Ovası
- D) Çukurova
- E) Silifke Ovası
Doğru cevap: A
Çözüm: Yeşilırmak, Samsun çevresinde Karadeniz'e ulaşırken Çarşamba Deltası'nı oluşturur. Bafra ise Kızılırmak'ın deltasıdır.
Türkiye'de yılın tüm mevsimlerinde yağış görülebilen nemli kıyı iklimi hangisidir?
- A) Karadeniz iklimi
- B) İç Anadolu karasal iklimi
- C) Akdeniz iklimi
- D) Tundra iklimi
- E) Çöl iklimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Karadeniz ikliminde genel olarak yıl boyunca yağış görülür. Kıyıdaki nemlilik, denizden gelen hava ve dağların konumuyla ilişkilidir.
Yazların sıcak ve kurak, kışların genellikle ılık ve yağışlı geçtiği iklim hangisidir?
- A) Karadeniz iklimi
- B) Tundra iklimi
- C) Akdeniz iklimi
- D) Kutup iklimi
- E) Sert karasal iklim
Doğru cevap: C
Çözüm: Akdeniz ikliminin ayırt edici yönü yaz kuraklığı ve yağışların özellikle kış aylarında artmasıdır. Türkiye'nin güney ve batı kıyılarında etkilidir.
İç Anadolu'da doğal bitki örtüsü olarak geniş alanlarda görülen seyrek ot topluluğunun adı nedir?
- A) Maki
- B) Bozkır (step)
- C) Tropikal yağmur ormanı
- D) Mangrov
- E) Tundra
Doğru cevap: B
Çözüm: İç Anadolu'nun kurak ve yarı kurak karasal iklim koşullarında bozkır yaygındır. Maki ise Akdeniz iklimine uyumlu çalı topluluğudur.