Canlıların yapısını, işleyişini ve çevreyle ilişkilerini inceleyen bilim dalı hangisidir?
- A) Jeolojik katmanları inceleyen jeoloji
- B) Gök cisimlerini araştıran astronomi
- C) Biyoloji bilimi
- D) Maddenin hareketini araştıran mekanik
- E) Yerkürenin haritalarını hazırlayan kartografya
Doğru cevap: C
Çözüm: Biyoloji; canlıların yapı, işlev, çeşitlilik ve çevreyle etkileşimlerini bilimsel yöntemlerle inceleyen temel bilim dalıdır.
Canlıların temel yapı ve görev birimi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hücre
- B) Yalnızca doku parçası
- C) Sadece organ sistemi
- D) Tek başına molekül düzeyi
- E) Yalnızca tüm organizma
Doğru cevap: A
Çözüm: Hücre, canlılık faaliyetlerini gerçekleştirebilen en küçük yapı ve işlev birimidir; bütün hücresel canlılarda bulunur.
Hücrelerinde çekirdek zarı bulunmayan canlılar hangi grupta değerlendirilir?
- A) Yalnız çok hücreli hayvanlar
- B) Tüm çiçekli bitkiler
- C) Ökaryot mantar hücreleri
- D) Çekirdekli protistlerin tamamı
- E) Prokaryot canlılar
Doğru cevap: E
Çözüm: Prokaryot hücrelerde zarla çevrili çekirdek bulunmaz; bakteriler ve arkeler prokaryot hücre yapısına sahiptir.
Bir canlının dış ortam değişse de iç koşullarını belirli sınırlar içinde tutmasına ne denir?
- A) Bütün dokuların aynı anda ölmesi
- B) Homeostazi
- C) Yalnız fiziksel büyüklük artışı
- D) Kesintisiz eşeysiz bölünme
- E) Organik besinin sentezlenmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Homeostazi; sıcaklık, su dengesi ve pH gibi iç ortam özelliklerinin uygun aralıklarda korunmasıdır.
Canlılarda gerçekleşen yapım ve yıkım tepkimelerinin tümüne verilen ad hangisidir?
- A) Yalnız üreme döngüsü
- B) Sadece pasif su taşınımı
- C) Bir organizmanın dış görünüşü
- D) Metabolizma
- E) Popülasyonun tür çeşitliliği
Doğru cevap: D
Çözüm: Metabolizma; enerji ve madde dönüşümünü içeren anabolik yapım ve katabolik yıkım tepkimelerinin tümüdür.
Basit moleküllerden daha karmaşık moleküller sentezlenmesi hangi süreçtir?
- A) Katabolik parçalanma olayı
- B) Yalnız mekanik öğütme
- C) Anabolizma (yapım)
- D) Buharlaşma ile ayrışma
- E) Sadece idrarla boşaltım
Doğru cevap: C
Çözüm: Anabolizmada küçük yapı taşlarından daha büyük moleküller oluşturulur; protein sentezi buna örnek verilebilir.
Büyük moleküllerin daha küçük moleküllere ayrılması metabolizmanın hangi yönüdür?
- A) Katabolizma (yıkım)
- B) Yeni dokuların birleşmesi
- C) Bütün enzimlerin denatürasyonu
- D) Tür içi eşleşme davranışı
- E) Biyolojik sınıflandırma faaliyeti
Doğru cevap: A
Çözüm: Katabolizma, karmaşık moleküllerin parçalanmasını kapsar; tepkimelerde uygun koşullarda enerji açığa çıkabilir.
Güneşte bekletilen bir bitkide yaprakların su kaybını sınırlamak için stomaların kapanması hangi iki özelliği birlikte gösterir?
- A) Sadece eşeyli üreme ve döllenme
- B) Yalnız taksonomik sınıflandırma
- C) Uyarılara tepki ve homeostazi
- D) Mekanik erozyon ve göç
- E) Kalıtsal kodun tamamen silinmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Stomaların çevre koşuluna göre kapanması bir tepkidir; su dengesinin korunmasına katkı verdiği için homeostaziyle ilişkilidir.
Bir bakteri ile bir insan hücresinde ortak olan yapı ve özellikler hangi seçenekte verilmiştir?
- A) Hücre zarı, sitoplazma ve genetik materyal
- B) Her ikisinde çekirdek zarı ile mitokondri
- C) İkisinde de kloroplastla ışık tutma
- D) İkisinde de çok hücreli doku sistemi
- E) Her ikisinde selülozdan hücre çeperi
Doğru cevap: A
Çözüm: Bakteri prokaryot, insan hücresi ökaryottur; ancak hücre zarı, sitoplazma, ribozom ve genetik materyal ortak özelliklerdir.
Tek hücreli bir amibin hareket ederek besine yaklaşması hangi yorumu en doğrudan destekler?
- A) Çok hücreli organları olduğunu
- B) Fotosentezle mutlaka besin ürettiğini
- C) İç sıcaklığının daima sabit olduğunu
- D) Bütün kalıtsal bilgisini kaybettiğini
- E) Uyarıyı algılayıp uygun tepki oluşturduğunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Amip, kimyasal ya da başka çevresel uyaranlara hareketle yanıt verebilir; bu gözlem tepki oluşturma özelliğini gösterir.
Tek bir çekirge bireyi üremeden yaşamını tamamlamışsa hangi sonuç çıkar?
- A) Çekirgenin hücresel yapısı yoktur.
- B) Bireyin yaşaması için üreme şart değildir.
- C) Ürememek solunum yapılmadığını ispatlar.
- D) Bütün canlılar tek başına sonsuza dek yaşar.
- E) Türün devamı hiçbir canlı için önemli değildir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Üreme bireysel yaşamı sürdürmekten çok türün devamı açısından önemlidir; kısır bir birey de canlılık faaliyetlerini yapar.
Karanlıkta yaşayan bazı bakteriler kimyasal maddelerden sağladığı enerjiyle organik besin üretiyor. Beslenme tipi hangisidir?
- A) Işığa bağımlı heterotrofluk
- B) Yalnız saprofit mantar beslenmesi
- C) Tamamıyla besinsiz metabolizma
- D) Kemosentetik ototrofluk
- E) Zorunlu hayvansal parazitlik
Doğru cevap: D
Çözüm: Kemosentetik ototroflar, inorganik maddelerin kimyasal tepkimelerinden sağladıkları enerjiyi organik madde üretiminde kullanabilir.
Yeşil bir bitki fotosentez yapmasına rağmen geceleri hücresel solunum gerçekleştiriyorsa ne söylenebilir?
- A) Fotosentez bütün enerji gereksinimini ATP olmadan karşılar.
- B) Solunum yalnız hayvanlarda gerçekleşebilir.
- C) Besin üretimi ve enerji elde etme süreçleri farklıdır.
- D) Bitkinin gece bütün hücreleri cansızlaşır.
- E) Işık yokken DNA yalnız gaz hâlinde bulunur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Fotosentez organik madde üretimidir; hücresel solunum organik maddelerin enerji aktarımında kullanıldığı farklı bir süreçtir.
Bir laboratuvarda sıcaklığın maya faaliyetlerine etkisi inceleniyorsa aşağıdaki düzeneklerden hangisi uygundur?
- A) Aynı miktarda maya ve besinle yalnız sıcaklığı değiştirmek
- B) Sıcaklıkla birlikte maya türünü ve miktarını da değiştirmek
- C) Her kaptaki besini rastgele farklılaştırmak
- D) Ölçülen sonucu deneyden önce sabitlemek
- E) İki gruptan yalnız birine ölçüm cihazı koymak
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıcaklığın etkisini görmek için sıcaklık bağımsız değişken olmalı; maya miktarı ve besin gibi diğer koşullar sabit tutulmalıdır.
Özdeş bakteri kültürleri aynı besin ve sürede 15°C, 25°C ve 35°C’de tutulmuştur. Bakteri sayıları sırasıyla 100, 380 ve 210 artmıştır. En doğru çıkarım nedir?
- A) Bütün bakteri türlerinin optimum sıcaklığı kesinlikle 25°C’dir.
- B) Sıcaklık bakterilerin çoğalmasını hiçbir durumda etkileyemez.
- C) Bu aralıkta en yüksek çoğalma 25°C’de gözlenmiştir; genel optimum kesinleşmez.
- D) 15°C’de gözlenen bakteriler canlı değildir.
- E) 35°C’deki her hücre mutlaka ölmüştür.
Doğru cevap: C
Çözüm: Veri yalnız incelenen kültür, koşul ve sıcaklıkları kapsar; 25°C bu üçü arasında en yüksek artışı verir, tüm sıcaklıklar için kanıt değildir.
İki deneyde tohum çimlenmesi inceleniyor: I’de su var ve 20°C, II’de su yok ve 30°C. Yalnız suyun etkisi hakkında neden kesin karar verilemez?
- A) Su miktarı ile sıcaklık birlikte değiştirildiğinden etkiler ayrıştırılamaz.
- B) İki düzenekte de tohum kullanılması deneyi geçersiz yapar.
- C) Sıcaklık her koşulda bağımlı değişkendir.
- D) Su hiçbir canlının metabolizmasında kullanılmaz.
- E) Çimlenme gözlemi nicel olarak kaydedilemez.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bağımsız değişken olarak yalnız suyun etkisini sınamak için sıcaklık gibi başka koşullar eşit tutulmalıdır.
Bir çalışmada gübre verilen bitkiler daha uzun büyümüş, fakat gübreli grupta ışık süresi de daha fazla tutulmuştur. Sonuç nasıl yorumlanmalıdır?
- A) Gübre boyu tek başına kesin olarak artırmıştır.
- B) Işığın bitkilerde hiçbir etkisi bulunmadığı kanıtlanmıştır.
- C) Bütün bitki türleri gübreye aynı tepkiyi verir.
- D) Boy farkı kendiliğinden yeni bir türün oluştuğunu kanıtlar.
- E) Gübre etkisi ışık süresiyle karıştığı için nedensellik kurulamaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: İki koşul birlikte değiştiği için hangi etkenin büyüme farkına yol açtığı güvenle belirlenemez; kontrollü deney gerekir.
Bir bitki karanlıkta tutulduğunda fotosentez yapamıyor ancak bir süre ATP üretebiliyor. Bu gözlemi hangi açıklama destekler?
- A) Karanlık koşullarda ATP üretimi tüm canlılarda anında sona erer.
- B) Depolanmış organik besinleri hücresel solunumda kullanabilir.
- C) Bitki her durumda besinsiz ve oksijensiz sınırsız yaşar.
- D) Fotosentez ile solunum biyokimyasal olarak tamamen aynı olaydır.
- E) Bitkinin DNA’sı karanlıkta kendiliğinden ışığa dönüşür.
Doğru cevap: B
Çözüm: Fotosentez durduğunda bitki hazır veya depolanmış organik maddeleri metabolizmada kullanarak bir süre ATP üretebilir.
Bir hücrede protein sentezi ve glikoz yıkımı eş zamanlı gerçekleşmektedir. Bu durum hangi yargıyı doğrular?
- A) Bir hücrede bir anda yalnız tek metabolik tepkime olabilir.
- B) Her yıkım tepkimesi mutlaka yeni doku oluşturur.
- C) Protein sentezi tüm koşullarda ATP üretir.
- D) Anabolizma ve katabolizma aynı hücrede birlikte yürüyebilir.
- E) Glikoz parçalanması DNA’nın tamamını siler.
Doğru cevap: D
Çözüm: Metabolizma farklı yapım ve yıkım tepkimelerinin tümüdür; hücre gereksinimine göre bu süreçler eş zamanlı olabilir.
Bir balığın solungaç hareketlerinin hızlanması ve çözünmüş oksijenin azalması birlikte gözleniyor. Hangi yorum kanıtı aşmaz?
- A) Yalnız bu gözlem balığın gen dizisinin değiştiğini kesin kanıtlar.
- B) Balıkların tamamının aynı tür olduğu kesinleşir.
- C) Balık çevresel değişime fizyolojik tepki vermiş olabilir.
- D) Balığın hücrelerinde hiç enerji üretimi bulunmadığı anlaşılır.
- E) Oksijen azaldıkça tüm canlılar zorunlu olarak fotosentez başlatır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Çözünen oksijen ile solungaç hareketi arasındaki ilişki bir tepki olasılığını destekler; tek gözlem kalıtsal değişimi kanıtlamaz.