Güneşte bekletilen bir bitkide yaprakların su kaybını sınırlamak için stomaların kapanması hangi iki özelliği birlikte gösterir?
- A) Sadece eşeyli üreme ve döllenme
- B) Yalnız taksonomik sınıflandırma
- C) Uyarılara tepki ve homeostazi
- D) Mekanik erozyon ve göç
- E) Kalıtsal kodun tamamen silinmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Stomaların çevre koşuluna göre kapanması bir tepkidir; su dengesinin korunmasına katkı verdiği için homeostaziyle ilişkilidir.
Bir bakteri ile bir insan hücresinde ortak olan yapı ve özellikler hangi seçenekte verilmiştir?
- A) Hücre zarı, sitoplazma ve genetik materyal
- B) Her ikisinde çekirdek zarı ile mitokondri
- C) İkisinde de kloroplastla ışık tutma
- D) İkisinde de çok hücreli doku sistemi
- E) Her ikisinde selülozdan hücre çeperi
Doğru cevap: A
Çözüm: Bakteri prokaryot, insan hücresi ökaryottur; ancak hücre zarı, sitoplazma, ribozom ve genetik materyal ortak özelliklerdir.
Tek hücreli bir amibin hareket ederek besine yaklaşması hangi yorumu en doğrudan destekler?
- A) Çok hücreli organları olduğunu
- B) Fotosentezle mutlaka besin ürettiğini
- C) İç sıcaklığının daima sabit olduğunu
- D) Bütün kalıtsal bilgisini kaybettiğini
- E) Uyarıyı algılayıp uygun tepki oluşturduğunu
Doğru cevap: E
Çözüm: Amip, kimyasal ya da başka çevresel uyaranlara hareketle yanıt verebilir; bu gözlem tepki oluşturma özelliğini gösterir.
Tek bir çekirge bireyi üremeden yaşamını tamamlamışsa hangi sonuç çıkar?
- A) Çekirgenin hücresel yapısı yoktur.
- B) Bireyin yaşaması için üreme şart değildir.
- C) Ürememek solunum yapılmadığını ispatlar.
- D) Bütün canlılar tek başına sonsuza dek yaşar.
- E) Türün devamı hiçbir canlı için önemli değildir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Üreme bireysel yaşamı sürdürmekten çok türün devamı açısından önemlidir; kısır bir birey de canlılık faaliyetlerini yapar.
Karanlıkta yaşayan bazı bakteriler kimyasal maddelerden sağladığı enerjiyle organik besin üretiyor. Beslenme tipi hangisidir?
- A) Işığa bağımlı heterotrofluk
- B) Yalnız saprofit mantar beslenmesi
- C) Tamamıyla besinsiz metabolizma
- D) Kemosentetik ototrofluk
- E) Zorunlu hayvansal parazitlik
Doğru cevap: D
Çözüm: Kemosentetik ototroflar, inorganik maddelerin kimyasal tepkimelerinden sağladıkları enerjiyi organik madde üretiminde kullanabilir.
Yeşil bir bitki fotosentez yapmasına rağmen geceleri hücresel solunum gerçekleştiriyorsa ne söylenebilir?
- A) Fotosentez bütün enerji gereksinimini ATP olmadan karşılar.
- B) Solunum yalnız hayvanlarda gerçekleşebilir.
- C) Besin üretimi ve enerji elde etme süreçleri farklıdır.
- D) Bitkinin gece bütün hücreleri cansızlaşır.
- E) Işık yokken DNA yalnız gaz hâlinde bulunur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Fotosentez organik madde üretimidir; hücresel solunum organik maddelerin enerji aktarımında kullanıldığı farklı bir süreçtir.
Bir laboratuvarda sıcaklığın maya faaliyetlerine etkisi inceleniyorsa aşağıdaki düzeneklerden hangisi uygundur?
- A) Aynı miktarda maya ve besinle yalnız sıcaklığı değiştirmek
- B) Sıcaklıkla birlikte maya türünü ve miktarını da değiştirmek
- C) Her kaptaki besini rastgele farklılaştırmak
- D) Ölçülen sonucu deneyden önce sabitlemek
- E) İki gruptan yalnız birine ölçüm cihazı koymak
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıcaklığın etkisini görmek için sıcaklık bağımsız değişken olmalı; maya miktarı ve besin gibi diğer koşullar sabit tutulmalıdır.
Farklı sıcaklıklarda tutulan eşit miktarda mayanın ürettiği CO₂ hacmi ölçülüyor. Bağımlı değişken nedir?
- A) Düzeneğe uygulanan sıcaklık derecesi
- B) Deney tüplerinin ortak cam türü
- C) Her düzenekte eşit tutulan besin miktarı
- D) Aynı sürede yapılan ölçümlerin takvimi
- E) Üretilen karbondioksit gazı hacmi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sıcaklık araştırmacının değiştirdiği etkendir; sıcaklığa göre değişip değişmediği ölçülen CO₂ hacmi bağımlı değişkendir.
Bilim insanının deney sonuçları beklentisine uymadığında hangi davranışı bilim etiğine uygundur?
- A) Uyuşmayan değerleri gizlice değiştirmesi
- B) Verileri olduğu gibi kaydedip yorumunu gözden geçirmesi
- C) Hiç yapılmamış tekrarı yapılmış gibi bildirmesi
- D) Başka araştırmacının bulgusunu kaynak vermeden sahiplenmesi
- E) Örneklem sayısını raporda gerçeğinden fazla göstermesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilimde dürüst raporlama esastır; sonuç hipotezi desteklemezse hipotez yeniden değerlendirilir, veri çarpıtılmaz.
Bir hücrede amino asitlerin birleşerek protein oluşturması hangi süreçtir?
- A) Proteinlerin yalnız hidrolizle yıkımı
- B) Sadece hücre dışı mekanik çözülme
- C) Hücre zarının geçici renk değişimi
- D) Enerji gerektiren anabolik sentez
- E) Popülasyon düzeyinde göç davranışı
Doğru cevap: D
Çözüm: Protein sentezi küçük yapı taşlarından büyük bir molekül oluşturur; bu nedenle anabolik ve enerji gerektiren süreçtir.
Bir canlının aldığı besin moleküllerini parçalayarak ATP üretmesi hangi ilişkinin örneğidir?
- A) Üreme ile bir anda yeni tür oluşması
- B) ATP kullanılmadan doku gelişmesi
- C) Katabolik tepkimelerle enerji aktarımı
- D) Organik moleküllerin kendiliğinden cansızlaşması
- E) Enerji dönüşümünün yalnız fiziksel büyüme olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Besin molekülleri uygun hücresel yollarla parçalanabilir; açığa çıkan enerjinin bir bölümü ATP üretiminde kullanılır.
Kışın soğuğa çıkan insanın titremesi hangi canlılık işlevine örnek oluşturur?
- A) Isı dengesini korumaya yönelik fizyolojik tepki
- B) Çekirdeksiz hücre oluşumunun zorunluluğu
- C) Fotosentezle glikoz sentezi
- D) Türler arası gen alışverişi
- E) Yeni bir popülasyonun kurulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Titreme kas etkinliğini artırarak ısı oluşumuna katkı verir; sıcaklık dengesini korumaya dönük homeostatik yanıttır.
Bir tohumun çimlenip yapraklı bitkiye dönüşmesi hangi iki ortak özelliği birlikte gösterir?
- A) Yalnız beslenme ve boşaltım
- B) Sadece mutasyon ve göç
- C) Sınıflandırma ile adlandırma
- D) DNA’nın bütünüyle ortadan kalkması
- E) Büyüme ve gelişme
Doğru cevap: E
Çözüm: Çimlenirken hücre sayısı ve büyüklüğü artar; kök, gövde ve yaprak gibi farklı yapıların oluşması gelişmeye örnektir.
Aynı türdeki iki bireyin boylarının çevre koşullarına göre farklılaşması için en uygun yorum nedir?
- A) Çevrenin fenotipe hiçbir etkisi yoktur.
- B) Gözlenen özellikler genetik ve çevresel etkenlerden etkilenebilir.
- C) Her boy farkı zorunlu olarak yeni tür gösterir.
- D) Bireylerin tüm genleri tamamen aynıdır.
- E) Boy farkı hücre bulunmadığını kanıtlar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Fenotip, kalıtsal yapı ile çevresel koşulların etkileri altında şekillenebilir; tek bir farklılık tür ayrımını kanıtlamaz.
Güneş ışığına maruz kalan bir insanın derisinde bronzlaşma görülmesi neden tek başına evrim sayılmaz?
- A) Tüm fenotip değişimleri zorunlu mutasyondur.
- B) Bronzlaşma her zaman yeni tür oluşturur.
- C) Evrim yalnız bir hücrenin büyümesidir.
- D) Tek bireydeki çevresel değişim kalıtsal nesil değişimi değildir.
- E) Işık bir canlı tarafından hiçbir zaman algılanmaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: Evrim, popülasyonların kalıtsal özelliklerinin kuşaklar boyunca değişmesini ifade eder; bronzlaşma bireysel tepkidir.
Virüslerin canlı hücre dışında çoğalamaması hangi bilimsel değerlendirmeyi destekler?
- A) Bütün virüslerin çok hücreli canlı olduğunu
- B) Virüslerin her zaman ribozomlu organellere sahip olduğunu
- C) Bağımsız hücresel metabolizma ve üreme sistemlerinin bulunmadığını
- D) Her virüste kloroplast bulunduğunu
- E) Virüslerin tamamının bakterilerle aynı hücre yapısına sahip olduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Virüsler hücresel yapıda değildir; çoğalmak için konak hücrenin sistemlerine ihtiyaç duyar ve bağımsız metabolizmaları yoktur.
Bir araştırmacı gözlemine dayanarak hipotez geliştirdikten sonra hangi adımı atmalıdır?
- A) Hipotezden sınanabilir öngörüler türetip uygun veri toplamak
- B) Sonucu görmeden hipotezi değişmez yasa ilan etmek
- C) Kontrol grubunu her deneyde zorunlu olarak yok etmek
- D) Ölçüm sonuçlarını tahminine uydurmak
- E) Yalnız bir örnekten evrensel kesinlik ileri sürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Bilimsel süreçte hipotez sınanabilir öngörüler sağlar; uygun deney/gözlem ve tekrarlarla kanıtlar değerlendirilir.
Bir kontrollü deneyde kontrol grubunun temel işlevi nedir?
- A) Deneyde tüm ölçümleri geçersiz kılmak
- B) Bağımlı değişkeni araştırmacıdan gizlemek
- C) Bütün bireylerin genetik yapısını değiştirmek
- D) Her hipotezi doğrudan kanun hâline getirmek
- E) Bağımsız değişkenin etkisini karşılaştırmaya temel sağlamak
Doğru cevap: E
Çözüm: Kontrol grubu, incelenen etki uygulanmadığında veya olağan koşulda sonucun nasıl olduğunu karşılaştırmaya yarar.
Bir hücrede enzim etkinliğinin ortam pH’sına bağlı değişmesi hangi yargıyı destekler?
- A) Bütün enzimler her pH değerinde eşit hızda çalışır.
- B) Canlılık tepkimeleri uygun fiziksel ve kimyasal koşullara bağlıdır.
- C) Hücrede hiçbir kimyasal tepkime gerçekleşmez.
- D) pH yalnız gök cisimlerinin yörüngesini belirler.
- E) Enzimler kalıtsal bilgiden bağımsız olarak oluşur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Enzimlerin yapısı ve tepkime hızları pH gibi koşullardan etkilenebilir; hücre içi dengenin önemi buradan anlaşılır.
Çok hücreli bir canlının yalnız bazı hücreleri özel bir görevi yapıyorsa bu durum hangi özellik ile ilgilidir?
- A) Tüm hücrelerin görev bakımından bütünüyle özdeş olması
- B) Her hücrenin bağımsız bir tür sayılması
- C) Organ sistemlerinin hücrelerden önce oluşması
- D) Hücresel farklılaşma ve iş bölümü
- E) Çok hücrelilerde hiç metabolizma bulunmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Çok hücreli canlılarda hücreler farklı yapısal ve işlevsel özellik kazanabilir; doku ve organ düzeyinde iş bölümü sağlar.