Canlıların birbirleriyle ve fiziksel çevreleriyle ilişkilerini inceleyen biyoloji alanı hangisidir?
- A) Canlıların yalnız kromozomlarını sınıflandıran dal histolojidir.
- B) Organların sadece iç yapısını inceleyen alan paleontolojidir.
- C) Canlı-çevre etkileşimlerini inceleyen bilim dalı ekolojidir.
- D) Atomların çekirdek tepkimelerini inceleyen dal taksonomidir.
- E) Bütün canlıların yalnız embriyo gelişimini inceleyen dal ekolojiden bağımsızdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Ekoloji; birey, popülasyon, komünite ve ekosistem düzeylerinde canlıların çevre ve diğer canlılarla etkileşimlerini ele alır.
Aynı türden bireylerin belirli bir yerde ve zamanda oluşturduğu topluluk nedir?
- A) Belirli alandaki aynı türe ait bireyler popülasyonu oluşturur.
- B) Bir alandaki tüm türlerin toplamı tek tür popülasyonudur.
- C) Sadece taş, su ve sıcaklığın birleşimi popülasyon sayılır.
- D) Dünyanın bütün canlı-cansız bileşenlerine tek popülasyon denir.
- E) Bir canlıdaki bütün organeller popülasyon oluşturur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Popülasyon, belirli bir zaman ve alanda bulunan aynı tür bireylerinin oluşturduğu topluluktur.
Aynı bölgede yaşayan farklı türlere ait popülasyonların oluşturduğu canlılar topluluğu nasıl adlandırılır?
- A) Komünite yalnız cansız çevre faktörlerini kapsar.
- B) Tek bir bireyin bütün hücreleri komünitedir.
- C) Komünite yalnız yeryüzünün atmosfer tabakasıdır.
- D) Bir popülasyondaki bütün bireylerin DNA toplamına komünite denir.
- E) Farklı türlerin popülasyonları birlikte komünite oluşturur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Komünite, belirli bir alandaki farklı türlerin popülasyonlarını kapsayan biyotik topluluktur.
Bir gölün canlılarıyla su, ışık, sıcaklık ve mineralleri birlikte ele alındığında hangi yapı incelenmiş olur?
- A) Gölün yalnız balıkları biyosferin cansız bölümünü oluşturur.
- B) Canlı ve cansız bileşenlerin bütünü göl ekosistemini oluşturur.
- C) Su ve minerallerin toplamı ayrı bir canlı türü sayılır.
- D) Göldeki bütün canlılar tek bir bireysel organizmadır.
- E) Işık ve sıcaklık doğrudan birer tüketici popülasyonudur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekosistem, komüniteyi ve onunla etkileşimde bulunan abiyotik çevreyi birlikte içerir.
Dünya üzerinde yaşamın bulunduğu tüm ekosistemlerin toplamına ne denir?
- A) Dünya üzerindeki tek bir çayırın hayvanları biyosferin tamamıdır.
- B) Biyosfer yalnız bir ormandaki ağaç türünün adıdır.
- C) Sadece toprak mineralleri biyosferi oluşturur.
- D) Yaşamın yayılış gösterdiği küresel bütün biyosferdir.
- E) Gezegenin bütün maden yataklarına komünite denir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Biyosfer, Dünya üzerinde yaşamın görüldüğü alanları ve ekosistemleri kapsayan geniş düzeydir.
Aşağıdakilerden hangisi ekosistemin biyotik bileşenlerinden biridir?
- A) Toprağın ortalama sıcaklığı biyotik faktördür.
- B) Güneş ışığının şiddeti canlı bir bileşendir.
- C) Çayırda yaşayan çekirgeler canlı, yani biyotik faktördür.
- D) Yağışın yıllık toplamı doğrudan üreticidir.
- E) Toprağın asitlik derecesi tüketici sayılır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Biyotik bileşenler üretici, tüketici ve ayrıştırıcı gibi canlılardır; fiziksel-kimyasal çevre abiyotiktir.
Aşağıdaki çevre koşullarından hangisi abiyotik faktördür?
- A) Ortamın ışık şiddeti canlı olmayan çevresel bir etkendir.
- B) Bir kovandaki işçi arılar abiyotik etkendir.
- C) Ormandaki mantarların tamamı cansız faktör sayılır.
- D) Göldeki fitoplanktonlar abiyotik topluluktur.
- E) Bir bölgede avlanan kurtlar ışık faktörüdür.
Doğru cevap: A
Çözüm: Işık, sıcaklık, su, toprak pH değeri ve mineral miktarı gibi etkenler abiyotiktir.
Üreticilerin 1.000 kJ kullanılabilir enerjisi bulunan bir zincirde aktarım yaklaşık %10 ise birincil tüketicilere yaklaşık kaç kJ geçer?
- A) Birincil tüketicilere yaklaşık 1.000 kJ aktarılır.
- B) Bu durumda birincil tüketiciler 10.000 kJ enerji kazanır.
- C) Birincil tüketicilere yaklaşık 100 kJ enerji aktarılır.
- D) Birinci aktarım sonunda kullanılabilir enerji 1 kJ olur.
- E) Üretici basamağının tamamı hiçbir kayıp olmadan tüketiciye geçer.
Doğru cevap: C
Çözüm: %10 yaklaşımında bir üst trofik düzeye enerjinin onda biri aktarılır; 1.000 kJ × 0,10 = 100 kJ.
Üreticilerde 10.000 J enerji bulunan bir besin zincirinde %10 aktarım varsayımıyla ikincil tüketicilere yaklaşık kaç J ulaşır?
- A) İkincil tüketiciye ulaşan enerji yaklaşık 100 J’dür.
- B) İkincil tüketiciye 10.000 J enerji kayıpsız ulaşır.
- C) İkincil tüketicinin kullanılabilir enerjisi 1.000 J olur.
- D) İki basamak sonunda kullanılabilir enerji 10 J’ye iner.
- E) İkincil tüketiciler üreticilerden 100.000 J enerji alır.
Doğru cevap: A
Çözüm: 10.000 J üretici → 1.000 J birincil tüketici → 100 J ikincil tüketici biçiminde yaklaşık %10 aktarım yapılır.
Bir besin zincirinde ikincil tüketicilerin aldığı enerji 40 J ise %10 aktarım modelinde birincil tüketicilerin enerjisi kaç J olmalıdır?
- A) İkincil tüketicilere 40 J geçmesi için birincil düzey 4 J olmalıdır.
- B) Birincil tüketici basamağında zorunlu 4.000 J bulunur.
- C) Enerji aktarımı sırasında birincil basamak da 40 J’de kalır.
- D) Birincil tüketicilerin enerji miktarı sıfır J kabul edilir.
- E) Birincil tüketiciler basamağında yaklaşık 400 J bulunur.
Doğru cevap: E
Çözüm: İkincil tüketiciye gelen enerji önceki basamağın yaklaşık onda biridir; 40 J / 0,10 = 400 J.
Üretici → otçul → küçük etçil → büyük etçil zincirinde büyük etçilde 50 J varsa her aktarım %10 kabul edildiğinde üreticilerde kaç J enerji olmalıdır?
- A) Bu zincirin üreticilerinde yalnız 500 J enerji yeterlidir.
- B) Üreticilerde yaklaşık 50.000 J enerji bulunmalıdır.
- C) Üreticilerin kullanılabilir enerjisi 5.000.000 J olmak zorundadır.
- D) Büyük etçile 50 J ulaşması için üreticinin enerjisi 5 J olmalıdır.
- E) Üretici basamağındaki enerji büyük etçildeki 50 J ile eşittir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Üreticiden büyük etçile üç aktarım vardır; 50 J / 0,1³ = 50.000 J.
Besin zincirindeki parçalanması zor ve vücutta birikebilen bir kirleticiyle ilgili hangi genelleme doğrudur?
- A) Kalıcı kirleticiler her üst basamakta zorunlu olarak sıfıra iner.
- B) Kirletici yalnız üretici düzeyinde bulunabilir ve tüketiciye geçemez.
- C) Besin ağı kirleticinin tüm moleküllerini anında parçalar.
- D) Biyolojik büyütme nedeniyle üst trofik düzeylerde derişimi daha yüksek olabilir.
- E) Biyolojik birikim yalnız güneş enerjisinin artması anlamındadır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kalıcı ve birikebilen kirleticiler besinlerle aktarıldıkça üst düzeyde yoğunlaşabilir; olguya biyolojik büyütme denir.
Bir ormanda ayrıştırıcıların çok büyük ölçüde ortadan kalkmasının beklenen etkisi hangisidir?
- A) Ayrıştırıcılar azalınca tüm mineraller üreticiler için otomatik artar.
- B) Ölü yapraklar ayrıştırıcı olmasa da aynı hızda mineralleşir.
- C) Ölü organik kalıntılar birikir ve minerallerin geri dönüşümü yavaşlar.
- D) Organik kalıntıların yokluğu üreticilerin fotosentezini zorunlu ikiye katlar.
- E) Ayrıştırıcıların azalması besin zincirlerinin canlı sayılarını değiştiremez.
Doğru cevap: C
Çözüm: Ayrıştırıcılar ölü kalıntıları parçalayıp besin elementlerini dolaşıma katar; azalmaları maddelerin dönüşümünü aksatır.
Fotosentez yapan kara bitkilerinin karbon döngüsündeki temel etkisi hangisidir?
- A) Atmosferdeki karbondioksit organik bileşiklere bağlanabilir.
- B) Fotosentezde tüm karbon mutlaka atmosfere saf azot olarak verilir.
- C) Fotosentez atmosferdeki oksijeni doğrudan karbon atomlarına dönüştürür.
- D) Yeşil bitkiler karbondioksiti hiçbir zaman organik yapıya katamaz.
- E) Bitkiler fotosentez sırasında karbon döngüsünden tamamen çıkar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Fotosentez, CO₂ içindeki karbonun karbonhidrat gibi organik moleküllere katılmasına katkı sağlar.
Üretici → birincil tüketici → ikincil tüketici → üçüncül tüketici zincirinde üreticiler 2.000 kJ taşıyorsa her geçişin %10 olduğu modelde son basamak kaç kJ alır?
- A) Bu zincirde üçüncül tüketici yaklaşık 20 kJ enerji alır.
- B) Üçüncül tüketicinin enerjisi 200 kJ’ye yükselir.
- C) Üçüncül tüketici yaklaşık 2 kJ enerji alır.
- D) Üreticiden üçüncül tüketiciye 2.000 kJ eksiksiz ulaşır.
- E) Üç aktarım sonunda enerjinin tamamı sıfır olmak zorundadır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Üç basamak geçişi vardır: 2.000 kJ → 200 kJ → 20 kJ → 2 kJ. %10 kuralı yaklaşık hesaplama modelidir.
Bir besin zincirinde her trofik aktarımda enerjinin %10’u geçtiği kabul edilirse üreticiden üçüncül tüketiciye ilk enerjinin yüzde kaçı ulaşır?
- A) Üç aktarım sonunda başlangıç enerjisinin yaklaşık %0,1’i ulaşır.
- B) Üç aktarım sonunda başlangıç enerjisinin tam %10’u geçer.
- C) Üreticiden üçüncül tüketiciye enerji oranı %30’dur.
- D) Üç aktarımda enerjinin %90’ı son basamağa kalır.
- E) Üçüncül tüketicide üreticideki enerjinin %50’si bulunur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Üç ayrı geçişte 0,1 × 0,1 × 0,1 = 0,001; bu oran yüzde olarak %0,1’dir.
Bir popülasyonda bir yılda 50 doğum, 20 ölüm, 10 içe göç ve 5 dışa göç varsa diğer koşullar sabitken birey sayısındaki net değişim kaçtır?
- A) Doğum ve göçlere göre net değişim eksi 35 bireydir.
- B) Popülasyonun net artışı yalnız 15 birey olur.
- C) Bu verilerde birey sayısı toplam 85 artar.
- D) Giriş ve çıkışlar birbirini götürdüğünden değişim sıfırdır.
- E) Popülasyonun net değişimi artı 35 bireydir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Popülasyon değişimi doğum − ölüm + içe göç − dışa göç = 50 − 20 + 10 − 5 = +35 bireydir.
Başlangıçta 200 bireyden oluşan bir popülasyon, göçün olmadığı bir dönemde 50 doğum ve 10 ölüm yaşarsa dönem sonunda kaç bireye ulaşır?
- A) Doğum ve ölümler sonunda popülasyon 160 bireye iner.
- B) Başlangıçtaki 200 bireye 40 net artış eklenir ve sayı 240 olur.
- C) Dönem sonunda toplam 250 birey kalır.
- D) Göç bulunmadığından birey sayısı değişmeden 200 olur.
- E) Dönem sonunda birey sayısı zorunlu olarak 210’dur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Göçün olmadığı durumda net değişim 50 − 10 = 40’tır; 200 + 40 = 240 bireye ulaşılır.
Bir adada otçul sayısı hızla artarken bitki örtüsü ve kullanılabilir su azalıyorsa popülasyon dinamiği için hangi sonuç en uygundur?
- A) Kaynaklar azalsa bile popülasyon her zaman aynı hızda sınırsız artar.
- B) Bireylerin besin gereksinimi bitkiler azaldıkça kendiliğinden sıfırlanır.
- C) Taşıma kapasitesi besin ve sudan tamamen bağımsız sabittir.
- D) Sınırlı kaynaklar nedeniyle büyüme yavaşlayabilir ve taşıma kapasitesi etkili olur.
- E) Kaynak kıtlığı tüm bireylerin bir anda başka tür olmasını sağlar.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sınırlı su ve besin, popülasyonun uzun vadede desteklenebilecek birey sayısını sınırlar; büyüme hızı düşebilir.
Bir ortamın taşıma kapasitesi yaklaşık 500 iken geçici olarak 800 bireye çıkan popülasyon için en uygun yorum hangisidir?
- A) Popülasyon 800’e ulaştığında ortamın kapasitesi sonsuza çıkar.
- B) Taşıma kapasitesinin aşılması çevresel direnci tamamen yok eder.
- C) Kapasite aşımı kaynak baskısını artırabilir; birey sayısı zamanla düşebilir.
- D) Kapasite aşıldığında bütün bireyler anında üretici canlı olur.
- E) 500 kapasite 800 bireyin hiçbir kaynak rekabeti olmadan kalacağını kesin gösterir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Taşıma kapasitesi uzun vadeli destek sınırına karşılık gelir; geçici aşım mümkündür fakat kaynak kıtlığına bağlı geri düşüş yaşanabilir.