Ot → çekirge → kurbağa → yılan zincirinde ok işaretinin anlamı nedir?
- A) Ok daima son tüketiciden üreticiye geri akan enerji döngüsünü gösterir.
- B) Ok, bütün canlıların eşit sayıda bulunduğunu belirtir.
- C) Ok işareti yalnız canlıların üreme sırasını bildirir.
- D) Ok besinden tüketiciye doğru enerji ve madde aktarım yönünü gösterir.
- E) Ok, türler arasında doğrudan gen aktarımı olduğunu kanıtlar.
Doğru cevap: D
Çözüm: Besin zincirindeki oklar yenilen canlıdan yiyen canlıya doğru ilerleyen madde ve enerji aktarımını ifade eder.
Bir ekosistemde çeşitli besin zincirlerinin birbirine bağlanmasıyla oluşan yapı nedir?
- A) Besin ağı yalnız bir canlıdaki bütün damarların adıdır.
- B) Birbirinden tamamen kopuk mineral taneciklerine besin ağı denir.
- C) Birbirine bağlı besin zincirleri besin ağını oluşturur.
- D) Besin ağı, fotosentezin karanlık evresinin diğer adıdır.
- E) Bir türün bütün kromozomları ekolojik besin ağı oluşturur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Besin ağı, farklı türler arasındaki çok yönlü beslenme ilişkilerini; tek bir zincirden daha gerçekçi biçimde gösterir.
Enerji piramidinde genel olarak en fazla kullanılabilir enerji hangi düzeyde bulunur?
- A) En büyük enerji havuzu genellikle üreticilerin yer aldığı tabandadır.
- B) Enerji yalnız en üst avcı basamağında birikir.
- C) Birincil tüketiciler fotosentezle piramidin tüm enerjisini üretir.
- D) Enerji piramidinde her basamakta tamamen aynı enerji bulunur.
- E) Üreticilerde hiç enerji olmadığı için piramit tabanı boştur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Üreticiler sisteme giren enerjiyi organik maddede depolar; trofik aktarım sırasında kullanılabilir enerji azalır.
Ekosistemde enerji akışı ile ilgili doğru ifade hangisidir?
- A) Enerji bütün basamaklarda kayıpsız biçimde sonsuza kadar döner.
- B) Ayrıştırıcılar bütün ısı enerjisini tekrar Güneş ışığına çevirir.
- C) Her trofik aktarımda enerji miktarı zorunlu olarak iki katına çıkar.
- D) Enerji akışı yalnız son tüketiciden ilk üreticiye doğrudur.
- E) Enerji trofik basamaklardan geçer ve büyük bölümü ısı olarak çevreye dağılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ekosistemde enerji akışı tek yönlüdür; canlıların metabolik süreçlerinde kullanılabilir enerji azalır ve ısı yayılır.
Karbon, azot ve su gibi maddelerin ekosistemdeki hareketi enerji akışından hangi yönüyle ayrılır?
- A) Maddeler her trofik aktarımda mutlaka tamamen yok olur.
- B) Madde canlı ve cansız ortam arasında döngüsel biçimde dolaşabilir.
- C) Karbon ve azotun ekosistemde yeniden kullanılması mümkün değildir.
- D) Madde döngüsü yalnız üreticiler yaşadığında bir kez gerçekleşir.
- E) Su molekülleri ekosistemde hiçbir fiziksel hâl değiştiremez.
Doğru cevap: B
Çözüm: Enerji tek yönlü akar; karbon, azot ve su gibi maddeler ise ekosistemde farklı biçimlere dönüşerek dolaşabilir.
Bir ortamın uzun süre destekleyebileceği birey sayısını sınırlayan kavram hangisidir?
- A) Taşıma kapasitesi ekosistemdeki toplam Güneş ışığı rengine eşittir.
- B) Taşıma kapasitesi bir bireyin taşıdığı kromatit sayısıdır.
- C) Sınırsız kaynak varsayımında her popülasyon zorunlu aynı sayıda kalır.
- D) Kaynaklara bağlı sürdürülebilir üst nüfus düzeyi taşıma kapasitesidir.
- E) Bir hayvanın tek öğünde yediği besine taşıma kapasitesi denir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Taşıma kapasitesi, kaynakların ve diğer koşulların belirli bir ortamda uzun vadede destekleyebildiği popülasyon büyüklüğünü ifade eder.
Topraktaki amonyumun mikroorganizmalar tarafından önce nitrite sonra nitrata oksitlenmesi hangi süreçtir?
- A) Amonyumdan nitrata geçiş, doğrudan suyun yoğunlaşmasıdır.
- B) Amonyumdan nitrat oluşmasına kadar süren oksidasyon nitrifikasyondur.
- C) Nitratın N₂ gazına dönüşmesi nitrifikasyonun tek tanımıdır.
- D) Amonyumun oksitlenmesi karbon fiksasyonu diye adlandırılır.
- E) Nitrifikasyonda toprak minerallerinin tamamı yok olur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Nitrifikasyon yapan mikroorganizmalar uygun koşullarda NH₄⁺’ü NO₂⁻ ve NO₃⁻ yönünde oksitleyebilir.
Nitratın uygun koşullarda azot gazına dönüştürülerek atmosfere geri verilmesi hangi süreçtir?
- A) Nitratın azot gazına dönüşmesi terleme olarak adlandırılır.
- B) Bu süreç yalnız fotosentezin ışık aşamasıdır.
- C) Nitratın atmosfer gazına çevrilmesi daima azot bağlanmasıdır.
- D) NO₃⁻ gibi azotlu bileşiklerden N₂ oluşması denitrifikasyondur.
- E) Denitrifikasyon, CO₂’nin glikoza dönüşmesinin diğer adıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Denitrifikasyonda bazı bakteriler oksijenin sınırlı olduğu ortamlarda nitratı indirger ve N₂ gibi gazlar oluşabilir.
İki farklı türün birlikteliğinde her ikisi de yarar sağlıyorsa bu ilişki nasıl adlandırılır?
- A) İki canlının birlikte yarar görmesine amensalizm denir.
- B) Her iki canlının zarar gördüğü ilişki mutualizmin tanımıdır.
- C) İki tarafın da fayda gördüğü ilişki mutualizmdir.
- D) Yalnız bir taraf zarar görüyorsa iki taraflı yarar oluşmuş sayılır.
- E) Mutualizm türler arasında yalnız rastgele avlanma anlamındadır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Mutualizmde iki türün bireyleri karşılıklı yarar sağlar; bazı birliktelikler zorunlu, bazıları isteğe bağlı olabilir.
Bir türün yarar sağladığı, diğer türün belirgin biçimde yarar ya da zarar görmediği ilişki nedir?
- A) Tek taraf yarar görürken diğeri belirgin etkilenmiyorsa kommensalizm denir.
- B) Bir tür yararlanıp diğeri belirgin zarar görüyorsa kommensalizm olur.
- C) İki türün de aynı besini tüketerek yarışmasına kommensalizm denir.
- D) İki türün her koşulda birbirini avlaması kommensal ilişkidir.
- E) Hiçbir canlı bulunmayan ortama kommensalizm adı verilir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kommensalizmde türlerden biri yarar sağlarken diğerinde belirgin fayda ya da zarar saptanmaz.
Bağırsakta yaşayan bir parazitin konağın besinlerinden yararlanıp konağa zarar vermesi hangi etkileşime örnektir?
- A) Konağın zarar gördüğü bu durum iki taraflı mutualizmdir.
- B) Konaktan beslenen parazit üretici beslenme grubuna zorunlu girer.
- C) Parazitizmde her zaman iki taraf da tam olarak aynı kazancı sağlar.
- D) Bu birliktelik yalnız cansız faktörlerin etkileşimidir.
- E) Parazit yararlanıp konak zarar gördüğü için parazitizm söz konusudur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Parazitizmde parazit besin veya başka kaynak elde ederken konak zarar görebilir.
İki farklı bitki türünün aynı alandaki sınırlı ışık ve su kaynaklarını kullanmak için yarışması hangi ilişkidir?
- A) Sınırlı kaynak için yarışma doğrudan döllenmedir.
- B) Ortak ve sınırlı kaynakları paylaşamayan türler arasında rekabet oluşur.
- C) Bu bitkilerin ışık için yarışması her zaman kommensalizmdir.
- D) Rekabet yalnız aynı canlının farklı organları arasında olur.
- E) Türler arası rekabet hiçbir zaman büyümeyi etkileyemez.
Doğru cevap: B
Çözüm: Işık, su, besin ve yaşam alanı gibi sınırlı kaynaklar için canlılar arasında tür içi veya türler arası rekabet görülebilir.
Bir ekosistemde avcı sayısının aniden azalması, diğer koşullar sabitken av popülasyonunu ilk aşamada nasıl etkileyebilir?
- A) Avcı azalınca av popülasyonu genetik olarak hemen yok olur.
- B) Avcı sayısının azalması avların besin gereksinimini sıfırlar.
- C) Avcı azalması her durumda av sayısını aynı anda yarıya indirir.
- D) Av üzerindeki avlanma baskısı azalacağından av sayısı başlangıçta artabilir.
- E) Av-avcı ilişkisi popülasyon büyüklüklerini hiçbir koşulda etkileyemez.
Doğru cevap: D
Çözüm: Avcı sayısındaki azalma avlanma baskısını azaltabilir; uzun vadeli sonuçlar kaynaklar ve diğer etkileşimlere bağlıdır.
Çok sayıda böceğin tek bir büyük ağaçla beslenmesi hangi ekolojik piramidin bazı ekosistemlerde ters görünebileceğine örnektir?
- A) Enerji piramidinde her trofik düzeyde enerji üst basamakta daha fazladır.
- B) Birey sayısı piramidinde tek üreticiye karşı çok tüketici bulunabilir.
- C) Karbon döngüsü piramidinde her zaman yalnız bir atom bulunur.
- D) Biyosferdeki tüm ekosistemlerin üreticileri zorunlu sıfırdır.
- E) Besin ağı kurulurken bütün tüketicilerin birey sayısı eşit olur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Büyük bir ağaç çok sayıda otçul böceği besleyebilir; birey sayısı piramidi bu nedenle her durumda yukarı doğru daralmak zorunda değildir.
Aynı büyüklükteki iki alandan birinde 12, diğerinde 4 tür bulunurken toplam birey sayıları eşitse hangi ölçüt ilk alanda daha yüksektir?
- A) Toplam birey sayıları eşitse iki alanın tür zenginliği de kesin eşittir.
- B) Dört tür barındıran alanda tür sayısı on ikiden yüksek kabul edilir.
- C) Tür zenginliği toplam birey sayısının diğer adıdır ve değişemez.
- D) Tür sayısına dayanan tür zenginliği birinci alanda daha yüksektir.
- E) Tür sayılarındaki fark yalnız topraktaki azot miktarını ifade eder.
Doğru cevap: D
Çözüm: Tür zenginliği bir alandaki farklı tür sayısını ifade eder; aynı birey sayısına sahip alanların tür zenginliği farklı olabilir.
İki komünitede beşer tür vardır. Birinde tüm türlerin birey sayıları benzerken diğerinde bireylerin çoğu tek türe aittir. Hangi sonuç çıkarılır?
- A) Her iki komünitenin tür eşitliği yalnız tür sayısına bakılarak kesin aynı bulunur.
- B) Tek türün çok baskın olması tür sayısını otomatik olarak beşten sıfıra indirir.
- C) Tür sayıları eşit olsa da birey dağılımı daha dengeli olan komünitenin eşitliği daha yüksektir.
- D) Türlerin göreli bollukları ekolojik çeşitliliğin hiçbir ölçütünde kullanılmaz.
- E) Bireylerin yalnız bir türe yığılması bütün türlerin eşit derecede yaygınlaştığını gösterir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Tür eşitliği, bireylerin türler arasında ne kadar dengeli dağıldığını ifade eder; tür zenginliğiyle aynı kavram değildir.
Endemik bir bitki türünün yalnız dar bir vadide yaşadığı biliniyorsa vadideki habitatın kaybı hangi nedenle özellikle risklidir?
- A) Türün doğal yayılışı dar olduğu için yerel habitat kaybı tüm türün varlığını tehdit edebilir.
- B) Endemik türler her kıtada eşit yayılışa sahip olduklarından habitat kaybından etkilenmez.
- C) Bir bitkinin endemik olması onun bütün çevre koşullarında aynı hızla çoğalmasını sağlar.
- D) Dar yayılışlı türün yaşam alanı yok olursa bütün popülasyonları otomatik artar.
- E) Endemik bitkiler çevre değişimlerinden etkilenmeyen cansız unsurlardır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Endemik türler doğal olarak sınırlı bir coğrafyada bulunur; yaşam alanının büyük ölçüde kaybı küresel yok oluş riskini artırabilir.
Dışarıdan getirilen bir tür yerel türlerle aynı sınırlı kaynağı kullanıp hızla çoğalıyorsa ilk ekolojik risk hangisidir?
- A) Dışarıdan gelen her tür bütün yerel popülasyonları zorunlu çoğaltır.
- B) Bir tür yeni ortama taşındığında biyotik etkileşimler tamamen sona erer.
- C) İstilacı tür, ortamın su ve besin kapasitesini sonsuza yükseltir.
- D) Yeni türün çoğalması o ortamda tüm predatörleri üreticiye çevirir.
- E) İstilacı hâle gelen tür yerel türlerle rekabet edip popülasyonlarını baskılayabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Hızla yayılan istilacı bir tür besin, alan ve diğer kaynaklar için rekabeti artırıp yerel türlere baskı oluşturabilir.
Bir bölgedeki habitatlar yollarla küçük ve birbirinden kopuk parçalara ayrılırsa genetik çeşitlilik açısından hangi etki ortaya çıkabilir?
- A) Habitat bölünmesi bütün popülasyonlar arasında çiftleşmeyi kesin artırır.
- B) Popülasyonlar arası gen akışı azalabilir ve küçük gruplarda genetik çeşitlilik kaybı riski artabilir.
- C) Küçük ve izole popülasyonların genetik yapısı hiçbir koşulda değişmez.
- D) Yollarla ayrılma tüm türlerin aynı anda farklı sınıfa dönüşmesine neden olur.
- E) Gen akışı yalnız toprak mineralleri yoluyla olur ve habitat bağlantısıyla ilgili değildir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Habitat parçalanması bireylerin hareketini ve popülasyonlar arası gen akışını azaltabilir; küçük popülasyonlarda rastlantısal genetik kayıp riski yükselir.
Göl suyunda aşırı besin tuzu girdisi ve sıcaklık artışı birlikte görülüyorsa balık ölümlerini azaltmak için hangi uygulama doğrudan etkili bir başlangıç olur?
- A) Alg çoğalmasını artırmak amacıyla göle daha fazla gübre taşımak.
- B) Göldeki tüm çözünmüş oksijeni yapay olarak tamamen uzaklaştırmak.
- C) Kıyıda yeni atık boşaltım noktaları oluşturarak besin tuzu artırmak.
- D) Gölü besleyen atık su ve gübre kaynaklı azot-fosfor girişini azaltmak.
- E) Çevredeki doğal sulak alanları tamamen kurutarak göle çamur taşımak.
Doğru cevap: D
Çözüm: Aşırı besin tuzu girdisi ötrofikasyonu tetikler; kaynağında azot ve fosforu azaltmak sorunun temel nedenine müdahaledir.