Hücre zarının bazı maddeleri diğerlerinden daha kolay geçirmesini açıklayan temel özellik hangisidir?
- A) Her hücrede kalın selüloz çeper bulunması
- B) Hücre zarının yalnız DNA zincirinden oluşması
- C) Seçici geçirgenlik
- D) Bütün moleküllerin aynı hızla geçebilmesi
- E) Zarın sadece fosfat iyonlarından yapılması
Doğru cevap: C
Çözüm: Hücre zarı seçici geçirgendir; molekülün boyutu, yükü, yağda çözünürlüğü ve taşıyıcı proteinlerin varlığı geçişi etkiler.
Maddelerin çok bulundukları yerden az bulundukları yere net hareket etmesi hangi süreçtir?
- A) Difüzyon hareketi
- B) Hücre içi kromozom eşlenmesi
- C) Ribozomlarda polipeptit oluşumu
- D) Mitokondride glikozun depolanması
- E) Çekirdekte DNA onarım süreci
Doğru cevap: A
Çözüm: Difüzyon parçacıkların rastgele hareketine bağlıdır; net akış genellikle yüksek derişimden düşük derişime doğrudur.
Pasif taşımanın temel enerji özelliği nedir?
- A) Mutlaka ATP hidroliziyle başlatılması
- B) Yalnız çekirdekteki enerjiyle yapılması
- C) Her molekülün önce enerji deposuna dönüşmesi
- D) Sadece fotosentez sırasında çalışması
- E) Doğrudan ATP harcanmasını gerektirmemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Pasif taşımada madde kendiliğinden uygun derişim veya elektrokimyasal gradyan yönünde hareket eder; doğrudan ATP tüketimi gerekmez.
Oksijenin uygun koşullarda fosfolipit tabakayı doğrudan geçmesi hangi taşıma biçimidir?
- A) Fagositozla katı madde alınması
- B) Basit difüzyon
- C) Aktif sodyum pompalama
- D) Ekzositozla enzim salgılama
- E) Çekirdek porundan protein çıkışı
Doğru cevap: B
Çözüm: Oksijen küçük ve apolar bir gazdır; derişim farkı yönünde fosfolipit tabakadan basit difüzyonla geçebilir.
Taşıyıcı veya kanal proteinlerinden yararlanan ancak doğrudan ATP tüketmeyen taşıma türü hangisidir?
- A) İyonun gradyana ters pompalanması
- B) Çekirdek zarının mitozda ayrılması
- C) Fagositozla bakterinin yutulması
- D) Kolaylaştırılmış difüzyon
- E) Salgı keseciğinin zarla kaynaşması
Doğru cevap: D
Çözüm: Kolaylaştırılmış difüzyon protein aracılıdır ve madde uygun gradyan yönünde taşınır; doğrudan ATP harcanmaz.
Suyun seçici geçirgen bir zar üzerinden net hareketi hangi olay olarak adlandırılır?
- A) Peptit bağlarının hidrolizi
- B) Granüllü ER’de protein sentezi
- C) Ozmoz
- D) Mitokondride ETS tepkimesi
- E) Golgi’de protein paketlenmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ozmoz suyun seçici geçirgen zar boyunca su potansiyeli farkına bağlı net hareketidir; temel düzeyde çözünen madde derişimleriyle ilişkilendirilir.
Çözünen madde miktarı hücre içinden daha az olan dış ortam nasıl adlandırılır?
- A) Hipotonik ortam
- B) Hücre içiyle her yönden özdeş çekirdek
- C) Daha yoğun çözünmüş madde taşıyan hipertonik ortam
- D) Kesecik içinde enzim barındıran lizozom
- E) Yalnız katı maddeden oluşan sitoplazma
Doğru cevap: A
Çözüm: Hipotonik dış ortamda etkin çözünen madde derişimi hücre içine göre daha düşüktür; suyun hücreye net giriş eğilimi vardır.
Oksijenin fosfolipit tabakadan geçmesiyle glikozun GLUT taşıyıcısıyla geçmesi arasındaki temel fark hangisidir?
- A) İki madde de yalnız ATP harcayan pompalarla girer.
- B) Glikoz mutlaka fagositozla katı tanecik gibi alınır.
- C) Oksijen basit, glikoz taşıyıcı aracılı kolaylaştırılmış difüzyonla geçebilir.
- D) Oksijen yalnız hücre çeperinden geçip zardan geçemez.
- E) Taşıyıcı proteinler glikozun yalnız dışarı çıkmasını sağlar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Oksijen küçük ve apolardır; glikozun birçok hücrede geçişi taşıyıcıya bağlıdır. Her iki hareket de uygun gradyan yönündeyse pasiftir.
Bir iyon kanalı açıldığında iyonun hücre içine ATP harcanmadan akması neye örnektir?
- A) Elektrokimyasal gradyan yönünde kolaylaştırılmış difüzyona
- B) Kesecik kullanılarak yapılan ekzositoza
- C) Gradyana ters çalışan ATPaz pompasına
- D) Bakterinin fagositozla içeri alınmasına
- E) Hücre çeperinin kitin sentezlemesine
Doğru cevap: A
Çözüm: İyon kanalları, açık olduklarında uygun elektrokimyasal gradyan yönünde iyon geçişine izin verir; doğrudan ATP kullanmazlar.
Bir maddenin geçişi taşıyıcı protein sayısı sınırlı olduğundan belli hızdan sonra artmıyorsa hangi durum söz konusudur?
- A) Hücre zarının bütün yapısını kaybetmesi
- B) Suyun molar kütlesinin büyümesi
- C) Tüm maddelerin sınırsız hızla geçmesi
- D) Membran lipitlerinin ribozoma dönüşmesi
- E) Taşıyıcı doygunluğuna ulaşılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Taşıyıcı aracılı geçişte protein sayısı ve çalışma hızı sınır oluşturabilir; substrat artışı bir noktadan sonra akışı sınırsız artırmaz.
ATP üretimi kimyasal olarak engellenmiş bir hücrede hangi taşıma türü ilk olarak daha doğrudan etkilenir?
- A) Oksijenin lipid tabakada basit yayılması
- B) Derişim gradyanına ters çalışan iyon pompası
- C) Açık kanaldan gradyan yönünde iyon geçişi
- D) Suyun pasif ozmotik hareketi
- E) Küçük apolar gazın zardan yayılması
Doğru cevap: B
Çözüm: ATP gerektiren iyon pompaları enerji azalmasından doğrudan etkilenir; uygun gradyan yönündeki pasif geçişler hemen ATP istemez.
Aynı bitki hücresinin önce hipertonik, sonra hipotonik ortama alınmasıyla sırasıyla hangi olaylar beklenir?
- A) Önce kloroplast oluşumu, sonra DNA yıkımı
- B) Önce hemoliz, sonra fagositoz
- C) Önce eksositoz, sonra sentriyol eşlenmesi
- D) Önce plazmoliz, sonra deplazmoliz ve turgor artışı
- E) Önce çekirdek kaybı, sonra peptidoglikan sentezi
Doğru cevap: D
Çözüm: Hipertonik ortamda bitki hücresi su kaybeder ve plazmoliz olabilir; hipotonik ortama geçince su alıp deplazmolize uğrayabilir.
Bir kırmızı kan hücresinin damıtık suya bırakıldığında aşırı şişip parçalanması hangi olayın sonucudur?
- A) Hipertonik ortamda su kaybına bağlı krenasyon
- B) Kloroplastın ozmotik basıncının artışı
- C) Hipotonik ortamda su girişine bağlı hemoliz
- D) Hücre çeperinde selüloz üretiminin hızlanması
- E) Mitokondri DNA’sının peptidoglikana dönüşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Alyuvarın hücre çeperi yoktur; çok hipotonik dış ortamdan osmozla su alması zarın dayanma sınırını aşarsa hemoliz görülebilir.
Hücre içi ve dışı izotonik olduğunda su moleküllerinin hareketi için hangisi doğrudur?
- A) Su iki yönde hareket eder fakat net akış dengelenir.
- B) Su moleküllerinin bütün hareketleri aniden durur.
- C) Su yalnız çekirdek içine girer ve dışarı çıkamaz.
- D) Zardaki fosfolipitler suyu kimyasal olarak parçalar.
- E) Net su geçişi sonsuza kadar tek yönde büyür.
Doğru cevap: A
Çözüm: İzotonik ortam dinamik dengedir; iki yönlü su hareketleri sürer ancak zaman ortalamasında net hacim değişimi beklenmez.
Yalnız suya geçirgen zarla ayrılan eşit hacimli %10 ve %30 sükroz çözeltilerinde başlangıçta hangi değişim beklenir?
- A) %10 sükroz bulunan tarafta sıvı hacminin kesin artması
- B) Her iki taraftan su moleküllerinin tamamen yok olması
- C) %30 sükroz bulunan tarafta sıvı hacminin artması
- D) Sükrozun zarın her yanına eşit hızla geçmesi
- E) Ozmozun yalnız ATP eklendiğinde başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: Sükroz geçemiyorsa su düşük çözünen derişimli %10 taraftan %30 tarafa net geçer; yoğun taraftaki hacim artma eğilimindedir.
Ölçümde bir alyuvar önce %0,9 NaCl’de değişmezken daha yoğun NaCl’de küçülüyor. Bu sonuç hangi yorumu destekler?
- A) İlk ortam yaklaşık izotonik, ikinci ortam hücreye göre hipertoniktir.
- B) İlk ortam mutlaka tüm zar proteinlerini yok etmiştir.
- C) İkinci ortamın hipotonik olduğu kesinleşir.
- D) Alyuvarın selüloz çeperi yoğun çözeltiyi sindirmiştir.
- E) Tuz yoğunluğu büyüdükçe su daima hücre içine girer.
Doğru cevap: A
Çözüm: Alyuvarlar yaklaşık fizyolojik tuzlulukta hacmini korur; daha yüksek etkin dış tuzluluk su kaybı ve büzülme oluşturabilir.
Bir hücrede dış ortam derişimi %20’den %5’e düşürülürken hücre içi çözünmüş madde derişimi sabit kalıyorsa ilk eğilim nasıl değişir?
- A) Hücre zarının bütün proteinleri kloroplasta taşınır.
- B) Suyun hareketi yalnız DNA eşlenmesine bağlı kalır.
- C) Dış ortam seyreldikçe su daima daha hızlı dışarı çıkar.
- D) Çözünen madde derişimi su potansiyelini hiçbir şekilde etkilemez.
- E) Su dışarı çıkışı azalır; uygun koşullarda su girişine dönebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Dış ortamın seyreltikleşmesi su potansiyelini yükseltir; başlangıçtaki dışarı su çıkışı azalabilir ve gradyan tersine dönebilir.
Bitki hücresi plazmolizden sonra saf suya alınıyor ancak çeperi sağlam kalıyor. Hangi sıra olasıdır?
- A) Su çıkışı, zarın çeperden daha fazla ayrılması ve kalıcı küçülme
- B) Su girişi, protoplastın genişlemesi ve turgorun yeniden yükselmesi
- C) Çeperin tamamen kaybolması ve hücrenin zorunlu hemolizi
- D) Kloroplastların bakteriyel nükleoide dönüşmesi
- E) Ribozomların sodyum pompasını doğrudan parçalaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Hipotonik saf su ortamında canlı bitki hücresi osmozla su alır; plazmoliz geri dönebilir ve hücre turgora ulaşabilir.
Bir iyonun hücre içi derişimi dışarıdan yüksekken iyon yine hücre içine net alınıyorsa hangi ifade gereklidir?
- A) Mutlaka basit difüzyonla yoğun tarafa hareket etmiştir.
- B) Hücrede hiçbir iyon kanalı ya da pompa bulunamaz.
- C) İyonlar yalnız pinositozda suyun içinde taşınabilir.
- D) Net geçişe yön veren elektrokimyasal koşullar veya enerji kullanan mekanizma değerlendirilmelidir.
- E) Bütün derişim farkları anında ortadan kalkmıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: İyon hareketi yalnız derişime değil elektriksel potansiyele de bağlıdır; gradyana ters net hareket için etkin bir enerji kaynağı gerekir.
Bir pompanın ATP bağlama bölgesi bozuluyor ancak açık iyon kanalları sağlam kalıyor. İlk ne beklenir?
- A) Tüm pasif iyon akışlarının aynı anda zorunlu olarak durması
- B) Kanal proteinlerinin DNA’ya dönüşüp yok olması
- C) ATP’ye bağlı gradyana ters iyon taşımasının azalması
- D) Su moleküllerinin fiziksel hareketinin kesilmesi
- E) Hücrenin yalnız endositozla ATP üretmeye başlaması
Doğru cevap: C
Çözüm: ATPazın etkinliğinin kaybı pompa taşımasını bozar; kanallar uygun gradyan varsa doğrudan ATP harcamadan iletime devam edebilir.