Oksijenin fosfolipit tabakadan geçmesiyle glikozun GLUT taşıyıcısıyla geçmesi arasındaki temel fark hangisidir?
- A) İki madde de yalnız ATP harcayan pompalarla girer.
- B) Glikoz mutlaka fagositozla katı tanecik gibi alınır.
- C) Oksijen basit, glikoz taşıyıcı aracılı kolaylaştırılmış difüzyonla geçebilir.
- D) Oksijen yalnız hücre çeperinden geçip zardan geçemez.
- E) Taşıyıcı proteinler glikozun yalnız dışarı çıkmasını sağlar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Oksijen küçük ve apolardır; glikozun birçok hücrede geçişi taşıyıcıya bağlıdır. Her iki hareket de uygun gradyan yönündeyse pasiftir.
Bir iyon kanalı açıldığında iyonun hücre içine ATP harcanmadan akması neye örnektir?
- A) Elektrokimyasal gradyan yönünde kolaylaştırılmış difüzyona
- B) Kesecik kullanılarak yapılan ekzositoza
- C) Gradyana ters çalışan ATPaz pompasına
- D) Bakterinin fagositozla içeri alınmasına
- E) Hücre çeperinin kitin sentezlemesine
Doğru cevap: A
Çözüm: İyon kanalları, açık olduklarında uygun elektrokimyasal gradyan yönünde iyon geçişine izin verir; doğrudan ATP kullanmazlar.
Bir maddenin geçişi taşıyıcı protein sayısı sınırlı olduğundan belli hızdan sonra artmıyorsa hangi durum söz konusudur?
- A) Hücre zarının bütün yapısını kaybetmesi
- B) Suyun molar kütlesinin büyümesi
- C) Tüm maddelerin sınırsız hızla geçmesi
- D) Membran lipitlerinin ribozoma dönüşmesi
- E) Taşıyıcı doygunluğuna ulaşılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Taşıyıcı aracılı geçişte protein sayısı ve çalışma hızı sınır oluşturabilir; substrat artışı bir noktadan sonra akışı sınırsız artırmaz.
ATP üretimi kimyasal olarak engellenmiş bir hücrede hangi taşıma türü ilk olarak daha doğrudan etkilenir?
- A) Oksijenin lipid tabakada basit yayılması
- B) Derişim gradyanına ters çalışan iyon pompası
- C) Açık kanaldan gradyan yönünde iyon geçişi
- D) Suyun pasif ozmotik hareketi
- E) Küçük apolar gazın zardan yayılması
Doğru cevap: B
Çözüm: ATP gerektiren iyon pompaları enerji azalmasından doğrudan etkilenir; uygun gradyan yönündeki pasif geçişler hemen ATP istemez.
Aynı bitki hücresinin önce hipertonik, sonra hipotonik ortama alınmasıyla sırasıyla hangi olaylar beklenir?
- A) Önce kloroplast oluşumu, sonra DNA yıkımı
- B) Önce hemoliz, sonra fagositoz
- C) Önce eksositoz, sonra sentriyol eşlenmesi
- D) Önce plazmoliz, sonra deplazmoliz ve turgor artışı
- E) Önce çekirdek kaybı, sonra peptidoglikan sentezi
Doğru cevap: D
Çözüm: Hipertonik ortamda bitki hücresi su kaybeder ve plazmoliz olabilir; hipotonik ortama geçince su alıp deplazmolize uğrayabilir.
Bir kırmızı kan hücresinin damıtık suya bırakıldığında aşırı şişip parçalanması hangi olayın sonucudur?
- A) Hipertonik ortamda su kaybına bağlı krenasyon
- B) Kloroplastın ozmotik basıncının artışı
- C) Hipotonik ortamda su girişine bağlı hemoliz
- D) Hücre çeperinde selüloz üretiminin hızlanması
- E) Mitokondri DNA’sının peptidoglikana dönüşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Alyuvarın hücre çeperi yoktur; çok hipotonik dış ortamdan osmozla su alması zarın dayanma sınırını aşarsa hemoliz görülebilir.
Hücre içi ve dışı izotonik olduğunda su moleküllerinin hareketi için hangisi doğrudur?
- A) Su iki yönde hareket eder fakat net akış dengelenir.
- B) Su moleküllerinin bütün hareketleri aniden durur.
- C) Su yalnız çekirdek içine girer ve dışarı çıkamaz.
- D) Zardaki fosfolipitler suyu kimyasal olarak parçalar.
- E) Net su geçişi sonsuza kadar tek yönde büyür.
Doğru cevap: A
Çözüm: İzotonik ortam dinamik dengedir; iki yönlü su hareketleri sürer ancak zaman ortalamasında net hacim değişimi beklenmez.
Yalnız suyu geçiren bir zarın ayırdığı iki bölmeden biri %5, diğeri %15 şeker çözeltisiyse net su akışı başlangıçta nasıldır?
- A) %15’lik bölümden %5’lik bölüme doğru
- B) Her iki bölümden dış ortama doğru aynı anda
- C) Yalnız yüksek sıcaklıktaki gözlenmeyen bölüme
- D) Sadece şekerin hareketine ters olmayan belirsiz yönde
- E) %5’lik bölümden %15’lik bölüme doğru
Doğru cevap: E
Çözüm: Aynı çözücü ve geçmeyen şeker varsayımında su, daha düşük çözünen madde derişimli taraftan daha yüksek derişimli tarafa geçer.
Bir hücrenin dışına çok yoğun tuz çözeltisi konulduğunda hücre hacminin azalması en doğrudan neyle açıklanır?
- A) Tuzun bütün hücreleri doğrudan yeni hücreye dönüştürmesiyle
- B) Osmotik olarak suyun hücre dışına net çıkmasıyla
- C) Hücre içinde protonların tamamen yok olmasıyla
- D) Zarın DNA ve RNA sentezleyerek kalınlaşmasıyla
- E) Mitokondri kristalarının hücre çeperine taşınmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Etkin dış çözünmüş madde derişimi arttığında hücre içinden dışarı su çıkışı beklenir; bu durum hücreyi büzüştürebilir.
Bitki hücresinde çeperin bulunması hipotonik ortamda hangi bakımdan önemlidir?
- A) Ozmozun her koşulda tamamen durmasını zorunlu kılar.
- B) Bitkinin suyu enerjiyle dışarı pompalamasını tek yol yapar.
- C) Hücre zarının seçici geçirgenliğini kimyasal olarak yok eder.
- D) Hücre genişlemesini sınırlayarak turgor basıncı oluşturmasına katkı sağlar.
- E) Bitki hücresini anında prokaryot hâle getirir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Sert çeper su alımında hacim artışını sınırlar; hücre içi basınç yükselerek turgor oluşabilir ve aşırı şişme engellenir.
Bir taşıma olayında hücre zarı içeri doğru çökerek büyük bir kesecik oluşturuyorsa hangi grup düşünülür?
- A) Küçük gazların basit difüzyonu
- B) Sadece suyun ozmotik akışı
- C) Endositoz süreçleri
- D) Elektron taşıma zincirinin ATP üretimi
- E) Çekirdekçikte rRNA üretimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Endositoz zarın şekil değiştirip kesecik oluşturmasıyla maddeyi hücre içine alır; fagositoz ve pinositoz başlıca türleridir.
Bir makrofajın bakteriyi sararak kesecik hâlinde alması hangi olaydır?
- A) Katı parçacık endositozu olan fagositoz
- B) Sıvı alımına dayalı pinositoz
- C) Pasif oksijen geçişi olan difüzyon
- D) Hücre dışına protein verme olan ekzositoz
- E) İyon kanalındaki kolaylaştırılmış geçiş
Doğru cevap: A
Çözüm: Makrofaj bakteriyi zar uzantılarıyla sararak büyük bir vezikül içine alır; bu olay fagositozdur ve enerji gerektirir.
Hücre dışına insülin gibi proteinlerin kesecik aracılığıyla salınması hangi taşıma biçimidir?
- A) İnsülinin zardan basit yağ difüzyonu
- B) Büyük proteinin sodyum pompasıyla taşınması
- C) Yalnız suyla gerçekleşen osmoz
- D) Bakteri hücresinin fagositozla yutulması
- E) Vezikül zarının kaynaşmasıyla ekzositoz
Doğru cevap: E
Çözüm: İnsülin gibi salgı proteinleri salgı veziküllerinden plazma zarına taşınır; kesecik zarla kaynaşıp içeriğini dışarı verir.
Na⁺/K⁺-ATPaz pompası bir çevrimde genellikle hangi taşıma oranıyla çalışır?
- A) İki Na⁺ dışarı, üç K⁺ içeri
- B) Üç Na⁺ dışarı, iki K⁺ içeri
- C) Üç Na⁺ içeri, iki K⁺ dışarı
- D) Bir Na⁺ dışarı, dört K⁺ içeri
- E) Dört Na⁺ içeri, dört K⁺ dışarı
Doğru cevap: B
Çözüm: Sodyum-potasyum ATPaz, bir ATP hidroliziyle genellikle üç Na⁺ iyonunu dışarı ve iki K⁺ iyonunu içeri taşır.
Bir taşıyıcı proteinin maddenin yoğun olduğu yönden seyrek olduğu yöne çalışması ve ATP harcamaması hangi sürece girer?
- A) Gradyana ters ATP destekli pompaya
- B) Vezikülle gerçekleşen fagositoza
- C) Zar kaynaşmalı ekzositoza
- D) Taşıyıcı aracılı pasif geçişe
- E) DNA eşlenmesine bağlı mitoz sürecine
Doğru cevap: D
Çözüm: Taşıyıcı kullanmak tek başına aktif taşıma anlamına gelmez; enerji gerektirmeden gradyan yönünde taşıma kolaylaştırılmış difüzyondur.
Zar üzerinden net difüzyon hızını artırabilecek değişiklik hangisidir?
- A) Zarın yüzey alanını tamamen sıfırlamak
- B) Geçebilen maddeye ait gradyanı ortadan kaldırmak
- C) Diğer koşullar aynıyken iki taraf arasındaki derişim farkını artırmak
- D) Zarı geçirimsiz bir katmanla kaplamak
- E) Ortamdan geçecek maddeyi tümden kaldırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Geçişe uygun bir zar ve aynı koşullar altında derişim farkı büyüdükçe net pasif taşınma hızı genellikle artabilir.
Suyun fosfolipit tabakadan geçişini hızlandırabilen özel kanal proteinleri hangileridir?
- A) Akuaporinler
- B) Hemoglobin tetramerleri
- C) İğ ipliği mikrotübülleri
- D) DNA ligaz enzimleri
- E) Çekirdekçiğin histon proteinleri
Doğru cevap: A
Çözüm: Akuaporinler su için seçiciliği yüksek kanal proteinleridir; suyun hücre zarından hızlı geçmesine yardımcı olabilirler.
Hücre zarından geçen bir madde için yalnız küçük boyutlu olması hangi nedenle yeterli değildir?
- A) Bütün küçük maddelerin mutlaka çekirdek oluşturması gerekir.
- B) Zar yalnız amino asit polimerlerinden meydana gelir.
- C) Elektrik yükünün biyolojide hiçbir etkisi bulunmaz.
- D) Zardaki bütün proteinler kalıcı olarak kapalıdır.
- E) Elektrik yükü ve lipitte çözünürlüğü de geçişi belirler.
Doğru cevap: E
Çözüm: Küçük apolar moleküller genellikle kolay geçerken yüklü iyonların fosfolipit çekirdeğini aşması güçtür; kanal veya taşıyıcı gerekebilir.
Bazı bağırsak epitel hücrelerinde glikozun Na⁺ gradyanından yararlanılarak alınması hangi kavrama örnektir?
- A) Yalnız zarın pasif oksijen geçirgenliğine
- B) İkincil aktif taşımaya dayanan eş taşıma
- C) Glikozun fagositozla katı alınmasına
- D) Özelleşmemiş bir su kanalı geçişine
- E) Kloroplast tilakoitinden ekzositoza
Doğru cevap: B
Çözüm: Na⁺ gradyanı daha önce ATP kullanan pompalarla kurulabilir; Na⁺ ile glikoz eş taşınırken bu gradyanın enerjisinden yararlanılır.
Bir canlı hücrede endositoz ve ekzositozun ortak özelliği hangisidir?
- A) Yalnız oksijenin doğrudan lipitte çözünmesini sağlamaları
- B) Her zaman ATP kullanmadan gerçekleşmeleri
- C) Hücre zarındaki porlardan yalnız tek iyon geçirmeleri
- D) Zar hareketi ve kesecik trafiğiyle ilişkili olmaları
- E) Her ikisinin de genetik materyali çoğaltması
Doğru cevap: D
Çözüm: Endositoz içeri kesecik alma, ekzositoz kesecik içeriğini dışarı verme sürecidir; ikisi de zar dinamikleri ve enerji kullanımıyla bağlantılıdır.