Bir karakterin kalıtımında görev alan ve DNA üzerinde bulunan temel kalıtsal birime ne denir?
- A) DNA’nın yapı taşlarından yalnız fosfat grubuna gen denir.
- B) Bir hücre zarındaki taşıyıcı proteinin tamamına gen denir.
- C) Karakterle ilişkili kalıtsal bilgi taşıyan DNA bölümüne gen denir.
- D) Ribozomun iki alt biriminin birleşmesine gen denir.
- E) Protein sentezinde kullanılan her amino asit tek başına gendir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Gen, DNA üzerinde belirli bir ürün veya işlevle ilişkili kalıtsal bilgi içeren bölgedir; genler nesilden nesile aktarılır.
Aynı genin bir karakter üzerinde farklı etkiler oluşturabilen alternatif biçimleri nasıl adlandırılır?
- A) Aynı genin alternatif biçimlerine alel adı verilir.
- B) Herhangi iki farklı organel alel olarak tanımlanır.
- C) Bir kromozomun bütün proteinleri tek bir aleldir.
- D) İki ayrı türe ait kromozom sayıları alel adını alır.
- E) Hücre döngüsünün farklı evreleri birer aleldir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Alel, aynı gen bölgesinin alternatif sürümüdür; diploit birey aynı otozomal lokusta iki alel taşır.
Bir genin kromozom üzerindeki belirli konumunun adı nedir?
- A) Kromozomların eşlendiği organelin adı lokustur.
- B) Bir bireyin çevresel özelliklerinin toplamı lokustur.
- C) Gametlerin birleşmesiyle oluşan hücre lokus diye anılır.
- D) Bütün hücre proteinlerinin toplamı lokus kabul edilir.
- E) Genin kromozom üzerindeki adresi lokus olarak adlandırılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Lokus, genin kromozom üzerindeki konumudur; homolog kromozomlarda aynı karakterle ilgili genler karşılıklı lokuslarda bulunur.
AA, Aa veya aa gibi alel birleşimlerini tanımlamak için hangi kavram kullanılır?
- A) Bireyin yalnız boy uzunluğu genotip olarak adlandırılır.
- B) Bireyin ilgili gen bakımından kalıtsal yapısı genotiptir.
- C) Genin çevrede görünür hâle gelmesine mitoz denir.
- D) Bir popülasyondaki bütün türler genotip diye tanımlanır.
- E) Bir canlının yaşadığı iklim genotipini oluşturur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Genotip, belirli bir lokusta bireyin taşıdığı alel birleşimini ifade eder; AA, Aa ve aa buna örnektir.
Bir bitkinin çiçeğinin gözlenen rengi gibi ifade edilmiş özelliğe ne denir?
- A) Kromozomun DNA dizisinin tamamına fenotip denir.
- B) Bir lokustaki iki alele birden yalnız tetrat denir.
- C) Hücrenin protein üretim merkezine fenotip denir.
- D) Gözlenebilen veya ölçülebilen özelliğe fenotip denir.
- E) Canlının gamet sayısı her koşulda fenotipin eş anlamlısıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Fenotip, genotipin ve gerektiğinde çevrenin etkisiyle ortaya çıkan gözlenebilir veya ölçülebilir özelliktir.
Bir gen bakımından iki aynı aleli taşıyan birey nasıl adlandırılır?
- A) Aa genotipi aynı alelleri taşıdığı için homozigottur.
- B) Bütün kromozomları farklı olan birey homozigot sayılır.
- C) AA veya aa genotipli birey bu lokusta homozigottur.
- D) Bir canlının bütün fenotipleri homozigot olarak isimlendirilir.
- E) Yalnız iki farklı türün melezlenmesi homozigot oluşturur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Homozigot birey ilgili lokusta iki aynı alele sahiptir; AA homozigot baskın, aa homozigot çekiniktir.
Bir karakter bakımından Aa genotipine sahip birey için hangi ifade doğrudur?
- A) İlgili gen bakımından iki farklı alel taşıdığı için heterozigottur.
- B) İki aynı aleli bulunduğundan homozigot çekiniktir.
- C) Alel bulunmadığı için kalıtım bakımından değerlendirilmez.
- D) Yalnız baskın alel taşıdığından AA ile aynı genotiptir.
- E) Bir hücrede üç aleli birden bulundurduğu için triploittir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Aa genotipinde A ve a farklı alellerdir; bu nedenle birey ilgili karakter bakımından heterozigottur.
Aa genotipli bir birey aa ile çaprazlanırsa yavruların kaçta kaçı çekinik fenotip gösterir?
- A) Aa × aa eşleşmesinde çekinik fenotip oranı 1/4 olur.
- B) Aa × aa eşleşmesinde bütün yavrular kesin AA olur.
- C) Aa × aa eşleşmesinde çekinik fenotip olasılığı 1/2’dir.
- D) Aa × aa eşleşmesinde çekinik yavru hiç meydana gelmez.
- E) Aa × aa eşleşmesinde çekinik fenotip olasılığı 3/4’tür.
Doğru cevap: C
Çözüm: Aa birey A ve a, aa birey yalnız a gameti verir; ürünlerin yarısı Aa, yarısı aa olduğundan çekinik fenotip 1/2’dir.
Aa × Aa çaprazlamasında heterozigot genotipli yavru oluşma ihtimali kaçtır?
- A) Bu çaprazlamada Aa genotipinin olasılığı 2/4 yani 1/2’dir.
- B) Heterozigot Aa genotipi olasılığı 1/8 olarak hesaplanır.
- C) Bu eşleşmede bütün yavrular AA genotipinde oluşur.
- D) Heterozigot yavruların oranı 3/4 olarak bulunur.
- E) Aa genotipi söz konusu çaprazlamada mümkün değildir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Aa × Aa eşleşmesi AA, Aa, Aa, aa sonuçlarını verir; iki olasılık Aa olduğundan oran %50’dir.
AA × Aa çaprazlamasında heterozigot yavru oluşma olasılığı kaçtır?
- A) AA × Aa sonucunda tüm yavrular homozigot çekinik olur.
- B) Söz konusu çaprazlamada Aa oluşma ihtimali sıfırdır.
- C) Bu çaprazlamada yavruların yalnız dörtte biri Aa olur.
- D) Eşleşmede heterozigot yavru olasılığı yüzde yüzdür.
- E) Yavruların yarısının Aa genotipinde olma olasılığı vardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: AA ebeveyn yalnız A, Aa ebeveyn A veya a gameti verir. Yavruların yarısı AA, yarısı Aa olabilir.
Genleri bağımsız dağılan AaBb genotipli bir birey kaç çeşit gamet oluşturabilir?
- A) AaBb birey yalnız AB ve ab olmak üzere iki gamet çeşidi verir.
- B) Bağımsız iki heterozigot lokus dört çeşit gamet verir: AB, Ab, aB, ab.
- C) AaBb birey farklı genler için sadece AA ve bb gametleri üretir.
- D) Bağımsız dağılımla AaBb genotipinden sekiz gamet çeşidi çıkar.
- E) AaBb bireyin gametleri her zaman Aa ve Bb şeklindedir.
Doğru cevap: B
Çözüm: İki heterozigot, birbirinden bağımsız gen için gamet çeşidi sayısı 2² = 4’tür; her gamet her genin bir alelini alır.
Bağımsız dağılan iki gen için AaBb × aabb kontrol çaprazlamasında AaBb yavru oluşma ihtimali kaçtır?
- A) AaBb yavru oluşma olasılığı dörtte üçtür.
- B) Kontrol çaprazlamasında bütün yavrular AA BB olur.
- C) Bu çaprazlamada AaBb yavrunun oluşması imkânsızdır.
- D) AaBb yavru oluşma olasılığı dörtte birdir.
- E) AaBb yavru görülme olasılığı on altıda birdir.
Doğru cevap: D
Çözüm: AaBb birey dört gamet çeşidini eşit olasılıkla üretir; aabb ebeveyn yalnız ab gameti verir, AaBb olasılığı 1/4’tür.
AaBb × AaBb çaprazlamasında iki özellik bakımından da çekinik fenotipli birey oluşma olasılığı nedir?
- A) Bağımsız iki gen için çift çekinik yavru olasılığı 1/2’dir.
- B) AaBb × AaBb eşleşmesinde çift çekinik yavru oranı 9/16’dır.
- C) Genler bağımsızsa aabb fenotipinin olasılığı 1/16’dır.
- D) Çift çekinik fenotip bu çaprazlamada hiçbir zaman oluşmaz.
- E) Her yavrunun aabb genotipli olma ihtimali 3/8’dir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Her lokusta çekinik fenotip olasılığı 1/4 olduğundan bağımsız iki lokusta birlikte olma ihtimali 1/4 × 1/4 = 1/16’dır.
Bağımsız genler için AaBb × AaBb dihibrit çaprazlamasında tam baskınlık varsayımıyla fenotip oranı nasıldır?
- A) Dört fenotipin klasik ayrışım oranı 9:3:3:1’dir.
- B) Bağımsız dihibrit çaprazlamada oran zorunlu 1:1’dir.
- C) İki heterozigot dihibritin fenotip oranı 3:1:1 olur.
- D) Söz konusu dihibrit çaprazlama yalnız 1:2:1 oranını verir.
- E) Dört fenotipin tümü her zaman 4:4:4:4 dağılımındadır.
Doğru cevap: A
Çözüm: AaBb × AaBb’de her karakter 3:1 fenotip ayrışması gösterir. Bağımsız olasılıklar çarpılınca 9:3:3:1 elde edilir.
Bağımsız kalıtılan A ve B genleri için AaBb × Aabb çaprazlamasında A baskın, b çekinik fenotipinin birlikte görülme ihtimali nedir?
- A) Bu çaprazlamada A-bb fenotipinin olasılığı yalnız 1/16’dır.
- B) AaBb × Aabb eşleşmesinde A-bb fenotipi oluşamaz.
- C) Bağımsız genler için A-bb fenotipinin olasılığı 3/8’dir.
- D) A-bb fenotipinin olasılığı tüm yavrularda 9/16’dır.
- E) Bu eşleşmede A-bb fenotipi 1/8 oranında beklenir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Aa × Aa için A baskın fenotipi 3/4, Bb × bb için bb olasılığı 1/2’dir. Bağımsızlık varsa sonuç 3/4 × 1/2 = 3/8’dir.
AaBb × AaBb çaprazlamasında tam baskınlık ve bağımsız dağılım altında yalnız bir karakter bakımından çekinik fenotipli yavru olasılığı kaçtır?
- A) Tam olarak bir çekinik fenotip için toplam olasılık 6/16, yani 3/8’dir.
- B) Tam bir çekinik fenotipin birlikte görülme olasılığı 1/16’dır.
- C) Bu eşleşmede yalnız bir karakterin çekinik olması imkânsızdır.
- D) Tam bir çekinik karakter taşıma olasılığı 9/16’dır.
- E) Yalnız bir çekinik fenotip görülme olasılığı 12/16’dır.
Doğru cevap: A
Çözüm: İki olasılık vardır: A-bb için 3/16 veya aaB- için 3/16. Toplam 6/16 = 3/8’dir.
Genleri bağımsız AaBbCc bireyi aabbcc ile çaprazlanırsa üç karakterin tümünde çekinik fenotipli yavru olasılığı nedir?
- A) Üçlü çekinik yavru olasılığı 1/64 olarak bulunur.
- B) AaBbCc × aabbcc çaprazlaması üçlü çekinik yavru veremez.
- C) Bu çaprazlamada üçlü çekinik fenotip oranı 3/8 olur.
- D) Her yavrunun aabbcc genotipli olma ihtimali 1/2’dir.
- E) Üç bağımsız lokusta aabbcc olasılığı 1/8’dir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Aa × aa, Bb × bb ve Cc × cc eşleşmelerinin her birinde çekinik sonuç olasılığı 1/2’dir; 1/2³ = 1/8.
AABb × AaBb çaprazlamasında hem A hem B bakımından çekinik fenotipli (aabb) birey oluşma ihtimali kaçtır?
- A) İki karakter çekinik yavru olasılığı 1/16’dır.
- B) A lokusunda aa oluşamayacağı için aabb yavru olasılığı sıfırdır.
- C) AABb × AaBb eşleşmesinde aabb oranı 1/4 olur.
- D) AABB ebeveynden a aleli kesin geldiği için oran 1/2’dir.
- E) Bu çaprazlamada bütün yavrular aabb genotipine sahiptir.
Doğru cevap: B
Çözüm: AA ebeveyn tüm gametlerine A alelini aktarır; hiçbir yavru aa olamaz. B lokusu ne olursa olsun aabb imkânsızdır.
ABO ve Rh genlerinin bağımsız kalıtıldığı kabul edilirse Iᴬi Dd × Iᴮi dd çaprazlamasında 0 Rh negatif çocuk olasılığı nedir?
- A) Bu çaprazlamada 0 Rh negatif çocuk olasılığı 1/2’dir.
- B) Kan grubu bakımından 0 Rh negatif çocuk mümkün değildir.
- C) İki karakterin birlikte görülme olasılığı 3/16’dır.
- D) 0 Rh negatif çocuk oluşma olasılığı 1/8’dir.
- E) Söz konusu çaprazlamada 0 Rh negatif çocuk oranı 1/32’dir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Iᴬi × Iᴮi birleşiminde ii olasılığı 1/4; Dd × dd birleşiminde dd olasılığı 1/2’dir. Bağımsızlıkla 1/4 × 1/2 = 1/8.
IᴬIᴮ Dd × ii dd eşleşmesinde kan grupları birbirinden bağımsız kalıtılıyorsa B Rh negatif çocuk olasılığı nedir?
- A) AB × 0 eşleşmesinde B kan grubu çocuk hiç oluşmaz.
- B) B Rh negatif çocuk oluşma olasılığı 3/4’tür.
- C) B Rh negatif fenotipinin olasılığı 1/4’tür.
- D) Bu çaprazlamada yalnız AB Rh pozitif çocuklar doğabilir.
- E) B Rh negatif fenotipi için olasılık 1/16 olur.
Doğru cevap: C
Çözüm: AB × 0 eşleşmesinde B olasılığı 1/2; Dd × dd eşleşmesinde Rh negatif olasılığı 1/2’dir. Birlikte 1/4 çıkar.