Bir karakterin kalıtımında görev alan ve DNA üzerinde bulunan temel kalıtsal birime ne denir?
- A) DNA’nın yapı taşlarından yalnız fosfat grubuna gen denir.
- B) Bir hücre zarındaki taşıyıcı proteinin tamamına gen denir.
- C) Karakterle ilişkili kalıtsal bilgi taşıyan DNA bölümüne gen denir.
- D) Ribozomun iki alt biriminin birleşmesine gen denir.
- E) Protein sentezinde kullanılan her amino asit tek başına gendir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Gen, DNA üzerinde belirli bir ürün veya işlevle ilişkili kalıtsal bilgi içeren bölgedir; genler nesilden nesile aktarılır.
Aynı genin bir karakter üzerinde farklı etkiler oluşturabilen alternatif biçimleri nasıl adlandırılır?
- A) Aynı genin alternatif biçimlerine alel adı verilir.
- B) Herhangi iki farklı organel alel olarak tanımlanır.
- C) Bir kromozomun bütün proteinleri tek bir aleldir.
- D) İki ayrı türe ait kromozom sayıları alel adını alır.
- E) Hücre döngüsünün farklı evreleri birer aleldir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Alel, aynı gen bölgesinin alternatif sürümüdür; diploit birey aynı otozomal lokusta iki alel taşır.
Bir genin kromozom üzerindeki belirli konumunun adı nedir?
- A) Kromozomların eşlendiği organelin adı lokustur.
- B) Bir bireyin çevresel özelliklerinin toplamı lokustur.
- C) Gametlerin birleşmesiyle oluşan hücre lokus diye anılır.
- D) Bütün hücre proteinlerinin toplamı lokus kabul edilir.
- E) Genin kromozom üzerindeki adresi lokus olarak adlandırılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Lokus, genin kromozom üzerindeki konumudur; homolog kromozomlarda aynı karakterle ilgili genler karşılıklı lokuslarda bulunur.
AA, Aa veya aa gibi alel birleşimlerini tanımlamak için hangi kavram kullanılır?
- A) Bireyin yalnız boy uzunluğu genotip olarak adlandırılır.
- B) Bireyin ilgili gen bakımından kalıtsal yapısı genotiptir.
- C) Genin çevrede görünür hâle gelmesine mitoz denir.
- D) Bir popülasyondaki bütün türler genotip diye tanımlanır.
- E) Bir canlının yaşadığı iklim genotipini oluşturur.
Doğru cevap: B
Çözüm: Genotip, belirli bir lokusta bireyin taşıdığı alel birleşimini ifade eder; AA, Aa ve aa buna örnektir.
Bir bitkinin çiçeğinin gözlenen rengi gibi ifade edilmiş özelliğe ne denir?
- A) Kromozomun DNA dizisinin tamamına fenotip denir.
- B) Bir lokustaki iki alele birden yalnız tetrat denir.
- C) Hücrenin protein üretim merkezine fenotip denir.
- D) Gözlenebilen veya ölçülebilen özelliğe fenotip denir.
- E) Canlının gamet sayısı her koşulda fenotipin eş anlamlısıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Fenotip, genotipin ve gerektiğinde çevrenin etkisiyle ortaya çıkan gözlenebilir veya ölçülebilir özelliktir.
Bir gen bakımından iki aynı aleli taşıyan birey nasıl adlandırılır?
- A) Aa genotipi aynı alelleri taşıdığı için homozigottur.
- B) Bütün kromozomları farklı olan birey homozigot sayılır.
- C) AA veya aa genotipli birey bu lokusta homozigottur.
- D) Bir canlının bütün fenotipleri homozigot olarak isimlendirilir.
- E) Yalnız iki farklı türün melezlenmesi homozigot oluşturur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Homozigot birey ilgili lokusta iki aynı alele sahiptir; AA homozigot baskın, aa homozigot çekiniktir.
Bir karakter bakımından Aa genotipine sahip birey için hangi ifade doğrudur?
- A) İlgili gen bakımından iki farklı alel taşıdığı için heterozigottur.
- B) İki aynı aleli bulunduğundan homozigot çekiniktir.
- C) Alel bulunmadığı için kalıtım bakımından değerlendirilmez.
- D) Yalnız baskın alel taşıdığından AA ile aynı genotiptir.
- E) Bir hücrede üç aleli birden bulundurduğu için triploittir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Aa genotipinde A ve a farklı alellerdir; bu nedenle birey ilgili karakter bakımından heterozigottur.
Tam baskınlığın söz konusu olduğu Aa bireyde A alelinin fenotipte görülmesi neyi gösterir?
- A) a alelinin A alelini DNA’dan tamamen sildiğini gösterir.
- B) İki alelin aynı anda kromozomdan kaybolduğunu gösterir.
- C) A bireyinin zorunlu olarak homozigot olduğunu kanıtlar.
- D) Bütün genlerin her türde aynı fenotipi verdiğini gösterir.
- E) A alelinin a aleline baskın olduğunu gösterir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Tam baskınlıkta heterozigotun fenotipinde baskın alelin özelliği belirgin olur; çekinik alel genotipten silinmez.
Tam baskın bir karakterde çekinik fenotipin gözlenmesi için hangi genotip gerekir?
- A) AA genotipi bulunan her birey çekinik fenotip gösterir.
- B) Çekinik fenotipin görülmesi için iki çekinik alel, yani aa gerekir.
- C) Aa genotipi bulunan bütün bireyler çekinik özelliktedir.
- D) A alelinin tek kopyası çekinik özelliği kesin görünür kılar.
- E) Fenotipin çekinik olması için hiç alel bulunmaması gerekir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Tam baskınlık varsayımında çekinik fenotip yalnız homozigot çekinik genotipte açığa çıkar.
Diploit bir Aa bireyin bu gene ait normal gametleri hangi alelleri taşıyabilir?
- A) Her bir gamet birlikte hem A hem a alelini taşır.
- B) Aa bireyin gametlerinde bu gen hiçbir zaman bulunmaz.
- C) Yalnız AA genotipli diploit gametler oluşur.
- D) Gametlerin bir kısmı A, bir kısmı a alelini taşır.
- E) Tüm gametler zorunlu olarak üç farklı alel taşır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Mayozda bir alel çiftinin üyeleri ayrılır; normal haploit gamet, ilgili lokusta A veya a alelinden birini alır.
AA ile aa genotipli iki bireyin tam baskınlık altında çaprazlanmasında F1 dölünün genotipi nedir?
- A) İlk kuşaktaki bütün yavrular yalnız AA genotipindedir.
- B) İlk kuşakta bütün bireyler aa genotipli doğar.
- C) İlk kuşaktaki bütün yavrular Aa genotipinde olur.
- D) F1 bireylerinde gen bulunmadığı için genotip yazılamaz.
- E) F1 kuşağında mutlaka AABB genotipi oluşur.
Doğru cevap: C
Çözüm: AA birey sadece A, aa birey sadece a gameti verir; birleşen her gamet çifti Aa oluşturur.
Aa × Aa çaprazlamasında tam baskınlığın bulunduğu bir karakterin çekinik fenotip oranı nedir?
- A) Çekinik fenotip olasılığı dörtte bir, yani %25’tir.
- B) Çekinik fenotipin görülme olasılığı daima %100’dür.
- C) Çekinik fenotipin oranı bütün yavrularda %75 olur.
- D) Bu çaprazlamada çekinik fenotip hiç oluşamaz.
- E) Çekinik fenotipin ihtimali beşte üçtür.
Doğru cevap: A
Çözüm: Punnett karesi AA, Aa, Aa, aa verir. Çekinik fenotip aa olduğundan olasılık 1/4’tür.
Mendel’in ayrılma ilkesine göre gamet oluşurken ne gerçekleşir?
- A) İki alel her zaman tek bir gamette birlikte tutulur.
- B) Bütün homolog genler gamet oluşumundan önce yok edilir.
- C) Her genin alelleri döllenmeden sonra aynı gamete eklenir.
- D) Yalnız baskın aleller gamete geçer, çekinikler atılır.
- E) Aynı gene ait iki alel farklı gametlere ayrılabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Ayrılma ilkesi, diploit bir bireyin alel çiftindeki üyelerin normal gametlere ayrı ayrı geçmesini açıklar.
Bağımsız dağılım ilkesi hangi koşulda iki karakter için temel model olarak uygulanır?
- A) Aynı kromozomda tamamen bağlı her gen çifti kesin bağımsız dağılır.
- B) Birbirine bağlı olmayan genlerin alelleri gametlere bağımsız dağılabilir.
- C) Bütün karakterler çevreye göre rastgele silinerek dağılır.
- D) Bir genin iki aleli aynı gamete değişmeden birlikte aktarılır.
- E) Her üremede gametlerin kromozom sayısı iki katına çıkar.
Doğru cevap: B
Çözüm: Bağımsız dağılım özellikle farklı kromozomlardaki veya bağımsız davranan genlerin kalıtımı için temel bir Mendel modelidir.
Baskın fenotipli bir bireyin AA mı Aa mı olduğunu anlamak için hangi yöntem kullanılır?
- A) Bireyi sadece AA ile çaprazlamak genotipi her zaman kesin çözer.
- B) Baskın bireyin fenotipine uzaktan bakmak genotipi kesin belirler.
- C) Herhangi iki çekinik bireyin kendiliğinden kaynaşması gerekir.
- D) Bireyi homozigot çekinik aa ile çaprazlamak kontrol çaprazlamasıdır.
- E) Bireyin mitozla oluşmuş tüm hücrelerini gamet saymak gerekir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kontrol çaprazlamasında bilinmeyen baskın fenotipli birey homozigot çekinik bireyle çaprazlanır; yavru fenotipleri genotip hakkında bilgi verir.
İnsanın ABO kan grubu sisteminde A ve B alelleri bir araya geldiğinde hangi kalıtım ilişkisi görülür?
- A) A aleli B’yi her koşulda tamamen baskılayıp yok eder.
- B) B aleli A’nın her hücrede mutasyona uğramasına neden olur.
- C) A ve B alelleri birlikte ifade edildiği için eş baskınlık görülür.
- D) İki alel birbirini yok ederek yalnız 0 fenotipi oluşturur.
- E) AB kan grubunda hiçbir antijenin ifade edilmemesi gerekir.
Doğru cevap: C
Çözüm: AB genotipinde A ve B antijenleri birlikte ifade edilir; bu yüzden A ve B alelleri birbirine eş baskındır.
ABO kan grubunda 0 fenotipine sahip bir bireyin genotipi nasıldır?
- A) 0 kan gruplu birey iki i aleli taşır: ii.
- B) 0 kan gruplu birey mutlaka IᴬIᴮ genotipindedir.
- C) 0 fenotipi yalnız IᴬIᴬ genotipinden meydana gelir.
- D) 0 kan grubu için zorunlu genotip Iᴮi’dir.
- E) 0 kan grubu kalıtsal alel içermeyen hücrelerden oluşur.
Doğru cevap: A
Çözüm: ABO sisteminde i aleli Iᴬ ve Iᴮ karşısında çekiniktir; 0 fenotipi için ii gerekir.
Basit Rh(D) kalıtım modelinde D alelinin d aleline baskın olduğu kabul edilirse Dd bireyin fenotipi nedir?
- A) Dd genotipli birey yalnız Rh negatif fenotip gösterir.
- B) Dd bireyde Rh antijeni hiçbir koşulda oluşmaz.
- C) Dd bireyin kan grubu otomatik olarak 0 olur.
- D) Dd birey hem A hem B antijenini zorunlu taşır.
- E) Dd genotipli birey Rh pozitif fenotip gösterir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Basitleştirilmiş Rh(D) modelinde D baskın olduğundan DD ve Dd Rh pozitif, dd Rh negatif olarak gösterilir.
İnsanda erkek bireyin olağan eşey kromozomları hangi kombinasyondur?
- A) Erkek bireyin eşey kromozomları her zaman XX’dir.
- B) Erkek bireyin eşey kromozomları genellikle XY’dir.
- C) Erkek birey yalnız iki Y kromozomu taşır.
- D) Erkek bireyin tüm otozomları eşey kromozomu sayılır.
- E) Erkek bireyin kromozom takımı XYY biçiminde tanımlanır.
Doğru cevap: B
Çözüm: İnsanlarda olağan eşey kromozomları dişide XX, erkekte XY’dir; biyolojik çeşitlilikte kromozomal farklılıklar görülebilir.
Bir özelliğin anne babadan yavrulara aktarımını kuşaklar boyunca gösteren şemaya ne denir?
- A) Hücrenin bölünme aşamalarını gösteren çizelgeye soy ağacı denir.
- B) Ekosistemdeki besin zincirinin tamamı soy ağacıdır.
- C) Bir organelin bölümlerini sıralayan liste soy ağacıdır.
- D) Akrabalık ve fenotiplerin gösterildiği şemaya soy ağacı denir.
- E) Her canlının yalnız DNA uzunluğunu veren tablo soy ağacıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Soy ağacı, bir özelliğin aile bireylerinde kuşaklar boyunca nasıl görüldüğünü ve olası kalıtım biçimini incelemeye yardımcı olur.