Paralellerin özellikleriyle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Kutuplarda birleşen yarım dairelerdir.
- B) Boyları her enlemde eşittir.
- C) Hepsi başlangıç meridyeninden geçer.
- D) Aralarındaki açı boylamı verir.
- E) Birbirlerini kesmeyen dairelerdir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Paraleller Ekvator’a paralel uzanan, birbirini kesmeyen enlem daireleridir. Boyları Ekvator’dan kutuplara doğru kısalır.
Aynı anda daha doğuda bulunan bir noktanın yerel saati, daha batıdaki noktaya göre nasıldır?
- A) Daha geridir.
- B) Daha ileridir.
- C) Her zaman aynıdır.
- D) Yalnız yükseltiye bağlıdır.
- E) Sadece mevsime bağlıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki meridyenler Güneş’in öğle konumuna daha önce ulaşır; yerel saatleri ileridir.
Meridyenler arasında 1° boylam farkı yerel saatte kaç dakikalık fark oluşturur?
- A) 1 dakika
- B) 2 dakika
- C) 10 dakika
- D) 4 dakika
- E) 15 dakika
Doğru cevap: D
Çözüm: Dünya 360 dereceyi 24 saatte döner. 1 saat 15 dereceye, 1 derece ise 4 dakikalık yerel saat farkına karşılık gelir.
Enlem ve boylam değerleriyle tanımlanan konuma ne ad verilir?
- A) Mutlak konum
- B) Göreceli konum
- C) Ekonomik konum
- D) Ulaşım konumu
- E) Jeopolitik durum
Doğru cevap: A
Çözüm: Mutlak konum koordinatlarla belirlenir. Göreceli konum ise çevresindeki deniz, ülke, yol, pazar ve diğer unsurlarla ilişkilidir.
Bir kentin önemli ticaret yollarının kavşağında bulunması hangi konum özelliğidir?
- A) Mutlak enlem
- B) Mutlak boylam
- C) Göreceli konum
- D) Coğrafi koordinat
- E) Paralel aralığı
Doğru cevap: C
Çözüm: Ticaret yollarına yakınlık bir yerin çevresiyle olan ilişkisini gösterir; bu nedenle mutlak koordinat değil göreceli konum özelliğidir.
Topoğrafya haritalarında aynı yükseltideki noktaları birleştiren eğrilerin adı nedir?
- A) İzobar
- B) İzoterm
- C) İzohyet
- D) İzotak
- E) İzohips
Doğru cevap: E
Çözüm: İzohips eş yükselti eğrisidir. İzobar eş basıncı, izoterm eş sıcaklığı, izohyet ise eş yağışı gösterir.
Türkiye’nin yaklaşık matematik konumu hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) 26°–45° kuzey ve 36°–42° batı
- B) 0°–10° kuzey ve 0°–10° doğu
- C) 36°–42° kuzey enlemleri ve 26°–45° doğu boylamları
- D) 36°–42° güney ve 26°–45° doğu
- E) 60°–70° kuzey ve 40°–50° doğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye yaklaşık 36°–42° kuzey paralelleriyle 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; Kuzey ve Doğu yarım kürelerdedir.
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de olması, aşağıdakilerden hangisinin temel açıklamasıdır?
- A) Doğuda yerel saatin daha ileri olmasının
- B) İstanbul’un boğazlara sahip olmasının
- C) Üç tarafının denizlerle çevrili olmasının
- D) Karayolu ağının gelişmesinin
- E) Yaz mevsiminin genel olarak haziran–ağustos dönemine rastlamasının
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’nin yıllık güneşlenme düzeni, yazın haziran–ağustos; kışın aralık–şubat dönemine denk gelmesini açıklar.
Türkiye’nin Asya ve Avrupa kıtaları arasında ulaşım bağlantısı kurması hangi özellik grubundadır?
- A) Mutlak enlem
- B) Göreceli konum
- C) Paralel sayısı
- D) Mutlak boylam
- E) Yerel saat farkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıtalar arası geçiş ve ulaşım yolları çevreye bağlı ilişkisel özelliklerdir; koordinatlarla belirlenen mutlak konumdan farklıdır.
Haritada izdüşüm alanı ile gerçek engebeli yüzey alanı karşılaştırıldığında çoğu engebeli yer için hangisi doğrudur?
- A) Gerçek yüzey alanı izdüşüm alanından küçüktür.
- B) İki alan her koşulda eşittir.
- C) Sadece boylam farkı alanları belirler.
- D) Gerçek yüzey alanı izdüşüm alanından büyüktür.
- E) İzdüşüm alanı eğim arttıkça her zaman büyür.
Doğru cevap: D
Çözüm: Engebeli yüzeyin yatay düzleme aktarılmış izdüşümü kıvrımları içermez. Bu nedenle gerçek yüzey alanı genellikle daha büyüktür.
Dünya küresel bir yüzeye yakın olduğu için düzlem haritalarda neden kaçınılmaz bozulmalar oluşur?
- A) Eğri bir yüzeyi düzleme aktarmak mesafe, alan veya açıları değiştirir.
- B) Bütün meridyenler birbirine paraleldir.
- C) Dünya üzerinde hiçbir koordinat tanımlanamaz.
- D) Dünya üzerinde yükselti farkı bulunmaz.
- E) Yalnız renkli haritalarda bozulma olur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Küreye yakın yeryüzünün düzleme aktarılması farklı projeksiyonlara göre şekil, alan, açı veya mesafede bozulmaya neden olur.
Daha yüksek enlemlere çıkıldıkça ardışık meridyenler arasındaki doğu-batı uzaklığı nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Değişmez.
- C) Azalır.
- D) Önce sıfıra iner sonra büyür.
- E) Yalnız saat dilimine göre değişir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Meridyenler kutuplara doğru birbirine yaklaştığı için aynı boylam farkının kilometre cinsinden doğu-batı uzaklığı azalır.
Bir yerin denize yakınlığı ve dağların kıyıya uzanış doğrultusu en doğrudan hangi konum türünde değerlendirilir?
- A) Mutlak boylam
- B) Mutlak enlem
- C) Başlangıç paraleli
- D) Meridyen numarası
- E) Göreceli konum
Doğru cevap: E
Çözüm: Denize uzaklık ve dağların uzanışı yerin çevresiyle ilişkili fiziki özelliklerdir; yalnız enlem-boylam koordinatlarından çıkarılamaz.
Bir haritada 400, 450, 500 ve 550 m izohipsleri bulunuyor. Yükselti değerleri merkeze doğru artan kapalı eğriler hangi yorumu destekler?
- A) Merkezi deniz düzeyi olan gölü gösterir.
- B) Her noktada eğimin sıfır olduğunu kanıtlar.
- C) Merkeze doğru yükselen bir tepeyi gösterir.
- D) Akarsuyun mutlaka güneye aktığını gösterir.
- E) Araziyi kesinlikle bir delta hâline getirir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapalı izohips halkalarının değerleri merkeze doğru yükseliyorsa yüksek bir merkez, yani tepe gösterilir; kenarlar daha alçaktır.
Eş yükselti aralığı haritanın her yerinde aynı olduğuna göre izohipsler arasındaki mesafenin daraldığı yamaca ilişkin en doğru çıkarım hangisidir?
- A) Yükselti farkı izohipsler arasında değişmiştir.
- B) Meridyenlerin sayısı artmıştır.
- C) Bütün yamaç deniz seviyesinin altındadır.
- D) Haritadaki ölçek yalnız o yamaçta değişmiştir.
- E) Yükselti daha kısa yatay mesafede değiştiği için eğim büyüktür.
Doğru cevap: E
Çözüm: İzohips aralığındaki dikey fark sabitken yatay mesafe küçülürse eğim artar. Bu yüzden sık çizgili yamaçlar diktir.
Bir topoğrafya haritasında iki nokta arasındaki kuş uçuşu uzunluk 5 km; virajlı kara yolunun uzunluğu 8 km ise hangisi doğrudur?
- A) Kuş uçuşu mesafe mutlaka yol uzunluğundan büyüktür.
- B) Kara yolu izlediği güzergâh nedeniyle kuş uçuşu mesafeden uzundur.
- C) Boylam farkları aynı olduğu için uzunluklar eşittir.
- D) Yol uzunluğu haritanın enlemine eşittir.
- E) Yolun virajlı olması ölçek paydasını değiştirir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuş uçuşu mesafe iki nokta arasındaki en kısa düz çizgi mesafesidir; viraj ve dolambaçlar yol uzunluğunu artırabilir.
Bir harita 1/100.000 yerine 1/400.000 ölçekle yeniden çizilirse aynı gerçek alana ilişkin hangi değişiklik beklenir?
- A) Doğrusal uzunluklar dört katına çıkar.
- B) Doğrusal uzunluklar yarıya, alan dörtte bire iner.
- C) Alan aynı kalır ancak boylam değişir.
- D) Doğrusal uzunluklar dörtte bire, harita alanı on altıda bire iner.
- E) Yalnız haritanın kuzey oku ters döner.
Doğru cevap: D
Çözüm: Payda dört katına çıktığı için çizim uzunlukları dörtte bire düşer. Alan ölçeği uzunluğun karesiyle değişir: 1/16.
Aynı boylamdaki iki merkezden biri 10° kuzey, diğeri 50° kuzey enlemindedir. Hangi özelliklerinin aynı olması beklenir?
- A) Yerel saatlerinin
- B) Yıl boyunca gece uzunluklarının
- C) Güneş ışınlarının geliş açılarının
- D) Öğle vakti gölge boylarının
- E) Ortalama sıcaklıklarının
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı boylamdaki merkezlerin yerel saatleri aynıdır; enlem farkı ise güneşlenme açısı, gündüz uzunluğu ve iklimi etkileyebilir.
Bir limanın açık denizlere çıkışı, hinterlandı ve uluslararası taşımacılık ağlarıyla ilişkisi hangi coğrafi bilgi türüyle açıklanır?
- A) Yalnız astronomik enlemle
- B) Yalnız başlangıç meridyeniyle
- C) Göreceli konumun ekonomik ve ulaşım boyutuyla
- D) Sadece paralellerin uzunluğuyla
- E) Yalnız izohipslerin sayısıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Limanın çevresindeki pazarlara erişimi ve ulaşım bağlantıları göreceli konumdur; tek başına koordinat veya yükselti bilgisi değildir.
Türkiye’nin yaklaşık 26°–45° doğu boylamları arasında uzandığı kabul edilirse en batı ve en doğu uçlarının teorik yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 19 dakika
- B) 45 dakika
- C) 60 dakika
- D) 90 dakika
- E) 76 dakika
Doğru cevap: E
Çözüm: Boylam farkı yaklaşık 45 − 26 = 19 derecedir. Her derece dört dakika kabul edilirse teorik yerel saat farkı 76 dakikadır.