1/200.000 ölçekli haritada iki kent arasındaki uzaklık 3 cm ise gerçek uzaklık kaç kilometredir?
- A) 3 km
- B) 6 km
- C) 2 km
- D) 12 km
- E) 60 km
Doğru cevap: B
Çözüm: 1 cm haritada 200.000 cm yani 2 km’ye eşittir. Haritadaki 3 cm uzunluk gerçekte 3 × 2 = 6 km olur.
1/500.000 ölçekli haritada 4 cm uzunlukla gösterilen yolun gerçek uzunluğu kaç kilometredir?
- A) 2 km
- B) 5 km
- C) 40 km
- D) 20 km
- E) 200 km
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu ölçekte 1 cm = 5 km’dir. Dört santimetrelik çizgi gerçekte 4 × 5 = 20 kilometreye karşılık gelir.
Aynı alanı gösteren 1/50.000 ve 1/500.000 ölçekli iki harita için hangisi doğrudur?
- A) 1/50.000 ölçekli harita daha çok ayrıntı gösterir.
- B) 1/500.000 ölçekli harita daha çok ayrıntı gösterir.
- C) İki harita kesinlikle aynı ölçüde ayrıntılıdır.
- D) Ölçek paydası büyüdükçe ayrıntı zorunlu olarak artar.
- E) Büyük ölçekli olan daha fazla alan kaplar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kesir ölçekte paydası küçük olan 1/50.000 daha büyük ölçektir; ayrıntı artar ve kâğıtta gösterilebilen gerçek alan küçülür.
Haritada iki yer arası uzunluk 8 cm iken ölçek paydası iki katına çıkarılırsa aynı gerçek uzaklığın çizim uzunluğu kaç cm olur?
- A) 2 cm
- B) 8 cm
- C) 4 cm
- D) 12 cm
- E) 16 cm
Doğru cevap: C
Çözüm: Ölçek paydasının iki katına çıkması çizimin doğrusal olarak yarıya küçülmesi demektir; 8 cm uzunluk 4 cm olur.
İzohips eğrilerinin birbirine çok yaklaşması, topoğrafyada en çok hangi özelliğe işaret eder?
- A) Eğimin sıfır olduğuna
- B) Mutlaka alçak ova olduğuna
- C) Yükseltinin deniz seviyesinde olduğuna
- D) Arazide sürekli yağışa
- E) Eğimin fazla olduğuna
Doğru cevap: E
Çözüm: Eş yükselti eğrileri arasındaki yatay mesafe küçüldüğünde aynı yükselti farkı daha kısa mesafede alınır; eğim artar.
İzohipslerin birbirinden uzaklaşması aşağıdaki yer şekli özelliklerinden hangisini destekler?
- A) Yamaçların dikleşmesini
- B) Eğimin azalmasını
- C) Yükseltinin daima artmasını
- D) Mutlak konumun değişmesini
- E) Boylam farkının büyümesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Aynı eş yükselti aralığı daha geniş yatay mesafeye yayıldığında arazi daha az eğimlidir; eğriler arası açıklık bu konuda ipucudur.
Kapalı, iç içe izohipslerin değerleri merkeze doğru artıyorsa hangi yeryüzü şekli gösterilir?
- A) Kapalı çukur
- B) Vadi tabanı
- C) Delta ovası
- D) Tepe
- E) Dağ geçidi
Doğru cevap: D
Çözüm: İç içe kapalı izohipslerde yükselti merkeze doğru artıyorsa tepe anlaşılır. Kapalı çukurda ise yükselti merkeze doğru düşer.
Akarsu vadisini geçen izohipslerin V biçimli kıvrımının ucu genellikle hangi yönü gösterir?
- A) Akarsuyun kaynağına, yani yukarı çığırına
- B) Akarsuyun döküldüğü aşağı çığıra
- C) Daima coğrafi güneye
- D) Daima başlangıç meridyenine
- E) Haritadaki en düz yola
Doğru cevap: A
Çözüm: Akarsu vadilerini kesen izohipslerin V şeklindeki sivri kısmı genel olarak akış yönünün tersine, yüksek kesime bakar.
Bir izohips haritasında eş yükselti aralığı 25 m ise 100 m ve 175 m arasındaki yükselti farkı kaç metredir?
- A) 25 m
- B) 50 m
- C) 75 m
- D) 100 m
- E) 175 m
Doğru cevap: C
Çözüm: Yükselti farkı son ve ilk değerlerin çıkarılmasıyla bulunur: 175 − 100 = 75 m. Bu değer 25 metrelik üç aralığa eşittir.
40° doğu ve 10° doğu boylamlarında bulunan iki yerin yerel saat farkı kaç saattir?
- A) 30 dakika
- B) 1 saat
- C) 3 saat
- D) 4 saat
- E) 2 saat
Doğru cevap: E
Çözüm: Boylam farkı 30 derecedir. Her derece 4 dakika olduğuna göre 30 × 4 = 120 dakika, yani 2 saat fark vardır.
30° doğu boylamında yerel saat 10.00 iken 45° doğu boylamında yerel saat kaçtır?
- A) 09.00
- B) 11.00
- C) 10.15
- D) 10.30
- E) 12.00
Doğru cevap: B
Çözüm: 45° doğu, 30° doğunun 15 derece doğusundadır. Yerel saat 15 × 4 = 60 dakika ileride olduğundan 11.00 olur.
Aralarında 2° enlem farkı bulunan ve aynı meridyen üzerindeki iki noktanın yaklaşık kuzey-güney uzaklığı kaç km’dir?
- A) 22 km
- B) 111 km
- C) 444 km
- D) 222 km
- E) 2.222 km
Doğru cevap: D
Çözüm: Bir derecelik enlem farkı yeryüzünde yaklaşık 111 km’ye karşılık gelir. İki derece için 2 × 111 = 222 km hesaplanır.
Aynı meridyen üzerindeki iki noktanın hangisi ortaktır?
- A) Yerel öğle vakti
- B) Enlemleri
- C) Gece-gündüz süreleri
- D) Denize uzaklıkları
- E) Yükseltileri
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerel saat esas olarak boylama bağlıdır; aynı meridyen üzerindeki noktaların Güneş’in en yükseğe ulaştığı yerel öğle anı aynıdır.
Türkiye’nin yaklaşık matematik konumu hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) 26°–45° kuzey ve 36°–42° batı
- B) 0°–10° kuzey ve 0°–10° doğu
- C) 36°–42° kuzey enlemleri ve 26°–45° doğu boylamları
- D) 36°–42° güney ve 26°–45° doğu
- E) 60°–70° kuzey ve 40°–50° doğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye yaklaşık 36°–42° kuzey paralelleriyle 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; Kuzey ve Doğu yarım kürelerdedir.
Türkiye’nin Kuzey Yarım Küre’de olması, aşağıdakilerden hangisinin temel açıklamasıdır?
- A) Doğuda yerel saatin daha ileri olmasının
- B) İstanbul’un boğazlara sahip olmasının
- C) Üç tarafının denizlerle çevrili olmasının
- D) Karayolu ağının gelişmesinin
- E) Yaz mevsiminin genel olarak haziran–ağustos dönemine rastlamasının
Doğru cevap: E
Çözüm: Kuzey Yarım Küre’nin yıllık güneşlenme düzeni, yazın haziran–ağustos; kışın aralık–şubat dönemine denk gelmesini açıklar.
Türkiye’nin Asya ve Avrupa kıtaları arasında ulaşım bağlantısı kurması hangi özellik grubundadır?
- A) Mutlak enlem
- B) Göreceli konum
- C) Paralel sayısı
- D) Mutlak boylam
- E) Yerel saat farkı
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıtalar arası geçiş ve ulaşım yolları çevreye bağlı ilişkisel özelliklerdir; koordinatlarla belirlenen mutlak konumdan farklıdır.
Haritada izdüşüm alanı ile gerçek engebeli yüzey alanı karşılaştırıldığında çoğu engebeli yer için hangisi doğrudur?
- A) Gerçek yüzey alanı izdüşüm alanından küçüktür.
- B) İki alan her koşulda eşittir.
- C) Sadece boylam farkı alanları belirler.
- D) Gerçek yüzey alanı izdüşüm alanından büyüktür.
- E) İzdüşüm alanı eğim arttıkça her zaman büyür.
Doğru cevap: D
Çözüm: Engebeli yüzeyin yatay düzleme aktarılmış izdüşümü kıvrımları içermez. Bu nedenle gerçek yüzey alanı genellikle daha büyüktür.
Dünya küresel bir yüzeye yakın olduğu için düzlem haritalarda neden kaçınılmaz bozulmalar oluşur?
- A) Eğri bir yüzeyi düzleme aktarmak mesafe, alan veya açıları değiştirir.
- B) Bütün meridyenler birbirine paraleldir.
- C) Dünya üzerinde hiçbir koordinat tanımlanamaz.
- D) Dünya üzerinde yükselti farkı bulunmaz.
- E) Yalnız renkli haritalarda bozulma olur.
Doğru cevap: A
Çözüm: Küreye yakın yeryüzünün düzleme aktarılması farklı projeksiyonlara göre şekil, alan, açı veya mesafede bozulmaya neden olur.
Daha yüksek enlemlere çıkıldıkça ardışık meridyenler arasındaki doğu-batı uzaklığı nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Değişmez.
- C) Azalır.
- D) Önce sıfıra iner sonra büyür.
- E) Yalnız saat dilimine göre değişir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Meridyenler kutuplara doğru birbirine yaklaştığı için aynı boylam farkının kilometre cinsinden doğu-batı uzaklığı azalır.
Bir yerin denize yakınlığı ve dağların kıyıya uzanış doğrultusu en doğrudan hangi konum türünde değerlendirilir?
- A) Mutlak boylam
- B) Mutlak enlem
- C) Başlangıç paraleli
- D) Meridyen numarası
- E) Göreceli konum
Doğru cevap: E
Çözüm: Denize uzaklık ve dağların uzanışı yerin çevresiyle ilişkili fiziki özelliklerdir; yalnız enlem-boylam koordinatlarından çıkarılamaz.