Dünya kendi ekseni çevresinde hangi yönde döner?
- A) Doğudan batıya
- B) Batıdan doğuya
- C) Kuzeyden güneye
- D) Güneyden kuzeye
- E) Kutuplar arasında doğrusal
Doğru cevap: B
Çözüm: Dünya batıdan doğuya döner; bu nedenle Güneş’in gökyüzündeki günlük görünür hareketi doğudan batıya doğrudur.
Dünya’nın kendi ekseni çevresinde bir dönüşü yaklaşık ne kadar sürer?
- A) 12 saat
- B) 30 gün
- C) 365 gün
- D) 24 saat
- E) 6 ay
Doğru cevap: D
Çözüm: Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki günlük dönüşü yaklaşık 24 saattir; gece ile gündüzün ardışıklığının temel nedenidir.
Dünya’nın Güneş çevresindeki dolanımı yaklaşık ne kadar sürer?
- A) 365 gün 6 saat
- B) 24 saat
- C) 30 gün
- D) 180 gün
- E) 400 gün
Doğru cevap: A
Çözüm: Dünya Güneş etrafındaki dolanımını yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlar; bu hareket bir yıllık zaman biriminin temelidir.
Dünya’nın dönme ekseninin yörünge düzlemine dik doğrultuyla yaptığı açı yaklaşık kaç derecedir?
- A) 0°
- B) 15°
- C) 23°27′
- D) 45°
- E) 66°33′
Doğru cevap: C
Çözüm: Dünya’nın dönme ekseni, yörünge düzlemine dik doğrultuya yaklaşık 23°27′ eğiktir. 66°33′ ise eksenin yörünge düzlemiyle yaptığı açıdır.
21 Haziran civarında Kuzey Yarım Küre’de hangi mevsim başlar?
- A) Kış
- B) Sonbahar
- C) İlkbahar
- D) Her yerde aynı mevsim
- E) Yaz
Doğru cevap: E
Çözüm: 21 Haziran dolaylarında Kuzey Yarım Küre yaz gündönümünü yaşar; Güney Yarım Küre’de aynı tarihte kış başlar.
21 Aralık civarında Kuzey Yarım Küre’de hangi mevsim başlar?
- A) Yaz
- B) Kış
- C) Sonbahar
- D) İlkbahar
- E) İki yarım kürede yaz
Doğru cevap: B
Çözüm: 21 Aralık dolaylarında Kuzey Yarım Küre’de kış gündönümü, Güney Yarım Küre’de yaz gündönümü yaşanır.
Kuzey Yarım Küre’de ilkbahar ekinoksu yaklaşık hangi tarihe denk gelir?
- A) 21 Haziran
- B) 21 Aralık
- C) 1 Ocak
- D) 21 Mart
- E) 15 Ağustos
Doğru cevap: D
Çözüm: 21 Mart dolayları ilkbahar ekinoksudur; Güneş ışınları Ekvator’a dik gelir ve gece ile gündüz süreleri yaklaşık eşittir.
Gece ile gündüzün düzenli biçimde birbirini izlemesinin temel nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş çevresinde dolanması
- B) Dünya’nın ekseni çevresinde dönmesi
- C) Ay’ın Dünya çevresinde dolanması
- D) Dünya’nın eksen eğikliği
- E) Okyanus akıntılarının yönü
Doğru cevap: B
Çözüm: Gece ile gündüzün günlük ardışıklığı Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki 24 saatlik dönüşünün bir sonucudur.
Mevsimlerin ortaya çıkması en doğrudan hangi iki özelliğin birlikte sonucudur?
- A) Dünya’nın ekseni çevresinde dönmesi ve yer çekimi
- B) Ay’ın evreleri ve atmosfer basıncı
- C) Dünya’nın yuvarlaklığı ve gelgitler
- D) Eksen eğikliği ve Güneş çevresinde dolanım
- E) Rüzgâr yönü ve akarsu akışı
Doğru cevap: D
Çözüm: Mevsimler eksen eğikliğiyle birlikte Dünya’nın Güneş etrafında dolanması sonucu yıl içinde ışın açısı ve gündüz süresinin değişmesiyle oluşur.
21 Haziran civarında 40° kuzeyde yılın en uzun gündüzünün görülmesinin temel nedeni nedir?
- A) Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e dönük eğik konumda olması
- B) Dünya’nın Güneş’e en yakın konumda olması
- C) Dünya’nın kendi çevresindeki dönüşünün durması
- D) Güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi’ne dik gelmesi
- E) Gece ile gündüzün bütün yıl eşit olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Yarım Küre Güneş’e dönük eğik konumdadır; bu nedenle orta enlemlerde gündüz süresi en uzundur.
21 Aralık civarında Kuzey Yarım Küre orta enlemlerinde hangi durum beklenir?
- A) Gündüzün yılın en uzun olması
- B) Güneş’in Yengeç Dönencesi’ne dik gelmesi
- C) Gündüz süresinin yıl içindeki en kısa değerine yaklaşması
- D) İlkbahar mevsiminin başlaması
- E) Her noktada Güneş’in tepe noktasından geçmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Aralık gündönümünde Kuzey Yarım Küre Güneş’ten uzağa eğiktir; orta enlemlerde günler yılın en kısa değerine ulaşır.
21 Haziran dolaylarında Kuzey Kutup Dairesi üzerinde hangi aydınlanma özelliği yaşanabilir?
- A) Yaklaşık 24 saat gece
- B) Gece ve gündüzün kesinlikle altışar saat sürmesi
- C) Güneş’in Oğlak Dönencesi’ne dik gelmesi
- D) Kutup Gecesi’nin başlangıcı
- E) Yaklaşık 24 saat gündüz
Doğru cevap: E
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Kutup Dairesi çevresinde kesintisiz gündüz yaşanabilir; olay eksen eğikliğiyle ilişkilidir.
21 Aralık dolaylarında Güney Kutup Dairesi üzerinde hangi olay beklenir?
- A) Yaklaşık 24 saat gece
- B) Yaklaşık 24 saat gündüz
- C) Kuzey Yarım Küre yazının başlaması
- D) Güneş’in Yengeç Dönencesi’ne dik gelmesi
- E) Gündüz süresinin her yerde 12 saat olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Aralık gündönümünde Güney Yarım Küre yazı yaşar. Güney Kutup Dairesi çevresinde kutup gündüzü görülebilir.
Sıcaklığın Ekvator’dan kutuplara doğru genel olarak azalmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Ekvator’da kara parçası bulunmaması
- B) Boylamların kutuplarda eşit uzunlukta olması
- C) Atmosferin kutuplarda tümüyle yok olması
- D) Güneş ışınlarının geliş açısının genel olarak küçülmesi
- E) Yeryüzü yükseltisinin kutuplarda her yerde artması
Doğru cevap: D
Çözüm: Enlem arttıkça Güneş ışınlarının geliş açısı genel olarak küçülür ve birim yüzeye düşen enerji azalır; yerel başka etkenler de sıcaklığı değiştirir.
Ekinoks günü 40° kuzey enlemindeki bir merkezde, Güneş’in yerel öğle vaktindeki yaklaşık yükselme açısı kaç derecedir?
- A) 40°
- B) 50°
- C) 60°
- D) 66,5°
- E) 90°
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekinoksta Güneş’in dik geldiği enlem 0°’dir. Öğle yüksekliği 90° − |40° − 0°| = 50° olur.
21 Mart civarında 30° güney enlemindeki bir merkezde Güneş’in öğle yükselme açısı yaklaşık kaç derecedir?
- A) 30°
- B) 45°
- C) 66,5°
- D) 60°
- E) 90°
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekinoksta Güneş Ekvator’a dik gelir. 30° güneyde meridyen geçişi sırasında yükseklik 90° − 30° = 60° olur.
21 Haziran dolaylarında 20° kuzey enleminde Güneş’in yerel öğle yüksekliği yaklaşık kaç derecedir?
- A) 86,5°
- B) 66,5°
- C) 70°
- D) 73,5°
- E) 90°
Doğru cevap: A
Çözüm: Güneş’in dik geldiği enlem yaklaşık 23,5° kuzeydir. 20° kuzeyle açısal fark 3,5°; yükselme 90 − 3,5 = 86,5° olur.
21 Aralık dolaylarında 10° güney enleminde Güneş’in yerel öğle yüksekliği yaklaşık kaç derecedir?
- A) 56,5°
- B) 66,5°
- C) 76,5°
- D) 80°
- E) 90°
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneş 23,5° güney enlemine dik gelir; 10° güneyin farkı 13,5°’dir. 90 − 13,5 = 76,5° öğle yüksekliği bulunur.
21 Haziran günü 40° kuzey ve 40° güney enlemlerindeki iki merkez karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) 40° güneyde gündüz daha uzundur.
- B) İki merkezde gündüz kesinlikle 12 saattir.
- C) İki noktada da 24 saat gece yaşanır.
- D) Güneş her iki noktaya dik gelir.
- E) 40° kuzeyde gündüz süresi daha uzundur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Yarım Küre’de gündüzler uzarken Güney Yarım Küre’de kısalır. Eşit uzaklıktaki karşı enlemler karşıt dönem yaşar.
21 Aralık günü 35° kuzey ve 35° güney enlemlerindeki iki merkez için hangisi söylenebilir?
- A) 35° kuzeyde yaz gündönümü yaşanır.
- B) 35° güneyde gündüz süresi daha uzundur.
- C) İkisinde de gündüz kesinlikle 12 saattir.
- D) 35° güneyde Güneş hiç doğmaz.
- E) 35° kuzeyde Güneş tam tepeden gelir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Aralık gündönümünde Güney Yarım Küre Güneş’e dönük eğiktir ve orta enlemlerinde gündüz, aynı enlemin kuzey eşine göre daha uzundur.