Kuzey Yarım Küre’de sonbahar ekinoksu yaklaşık hangi tarihtedir?
- A) 23 Eylül
- B) 21 Mart
- C) 21 Haziran
- D) 21 Aralık
- E) 1 Temmuz
Doğru cevap: A
Çözüm: 23 Eylül dolaylarında Kuzey Yarım Küre sonbahar ekinoksu yaşar. Güneş ışınları Ekvator çevresine dik gelir.
21 Haziran dolaylarında öğle vakti Güneş ışınlarının dik geldiği enlem dairesi hangisidir?
- A) Oğlak Dönencesi
- B) Ekvator
- C) Yengeç Dönencesi
- D) Kuzey Kutup Dairesi
- E) Güney Kutup Dairesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Haziran gündönümünde Güneş’in dik geldiği enlem yaklaşık 23°27′ kuzeydir; bu paralel Yengeç Dönencesi’dir.
21 Aralık dolaylarında Güneş ışınları hangi dönenceye dik gelir?
- A) Yengeç Dönencesi
- B) Ekvator
- C) Kuzey Kutup Dairesi
- D) Başlangıç meridyeni
- E) Oğlak Dönencesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Aralık gündönümünde Güneş ışınları yaklaşık 23°27′ güney enlemine, yani Oğlak Dönencesi’ne dik gelir.
Ekinoks günlerinde öğle vakti Güneş ışınlarının dik geldiği enlem hangisidir?
- A) 23°27′ kuzey
- B) 0° enlem (Ekvator)
- C) 23°27′ güney
- D) 66°33′ kuzey
- E) 90° kuzey
Doğru cevap: B
Çözüm: Mart ve eylül ekinokslarında Güneş’in dik geldiği enlem Ekvator’dur; iki yarım kürede gece gündüz yaklaşık eşit sürer.
Ekinoks tarihlerinin gece–gündüz süresi bakımından genel özelliği hangisidir?
- A) Her yerde 24 saat gündüzdür.
- B) Her yerde 24 saat gecedir.
- C) Kuzeyde daima yaz başlar.
- D) Gece ile gündüz süreleri yaklaşık eşittir.
- E) Dünya’nın dönüşü durur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekinoks döneminde aydınlanma çizgisi kutuplara yakın konumdan geçer ve dünya genelinde gece ve gündüz yaklaşık 12’şer saattir.
Hava olaylarının büyük çoğunluğunun gerçekleştiği atmosfer katmanı hangisidir?
- A) Troposfer
- B) Stratosfer
- C) Mezosfer
- D) Termosfer
- E) Ekzosfer
Doğru cevap: A
Çözüm: Bulutlanma ve yağış gibi hava olaylarının büyük bölümü yeryüzüne en yakın atmosfer katmanı olan troposferde gerçekleşir.
Bir yerde uzun yıllar boyunca görülen ortalama hava koşulları hangi kavramla tanımlanır?
- A) Günlük hava durumu
- B) Anlık rüzgâr
- C) İklim
- D) Yerel saat
- E) Mutlak konum
Doğru cevap: C
Çözüm: İklim uzun yıllar boyunca gözlenen sıcaklık, yağış ve rüzgâr gibi özelliklerin genel düzenidir; hava durumu kısa süreli koşulları anlatır.
İç kesimlerde yıllık sıcaklık farkının kıyılara göre çoğu zaman fazla olmasının temel açıklaması hangisidir?
- A) Karaların denizlere göre daha hızlı ısınıp soğuması
- B) Kıyılarda hiç rüzgâr esmemesi
- C) İç kesimlerde her gün yağmur yağması
- D) Karaların boylam değerinin değişmemesi
- E) Deniz seviyesinin bütün dünyada farklı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kara yüzeyleri denizlere göre hızlı ısınıp soğuduğu için denizellik yıllık sıcaklık farkını azaltırken karasallık artırma eğilimindedir.
Denize yakın kıyı yerleşmelerinde yaz ve kış sıcaklıklarının iç kesimlere göre daha ılımlı olmasını sağlayan etken hangisidir?
- A) Boylam farkının sıfır olması
- B) Yükseltinin daima 2000 m’yi aşması
- C) Denizlerin geç ısınıp geç soğuması
- D) Rüzgârın sürekli kuzeyden esmesi
- E) Güneş’in bütün yıl dik gelmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Denizler ısıyı daha yavaş alıp verdiğinden kıyı yerleşmelerinde yazın aşırı ısınmayı ve kışın aşırı soğumayı sınırlandırabilir.
Gece oluşan kara melteminin genel esiş yönü hangisidir?
- A) Denizden karaya
- B) Vadiden zirveye
- C) Kuzeyden güneye zorunlu
- D) Yalnız batıdan doğuya
- E) Karadan denize
Doğru cevap: E
Çözüm: Gece kara yüzeyi denizden daha hızlı soğuyup görece yüksek basınç oluşturabilir; yüzeye yakın rüzgâr karadan denize eser.
Gündüz oluşan deniz melteminin genel esiş yönü hangisidir?
- A) Karadan denize
- B) Denizden karaya
- C) Dağdan vadiye
- D) Kutup noktasından Ekvator’a zorunlu
- E) Her zaman doğudan batıya
Doğru cevap: B
Çözüm: Gündüz kara daha hızlı ısınıp görece alçak basınç oluşturur. Yüzeyde daha serin deniz üzerinden karaya doğru meltem oluşur.
Dünya’nın dönmesi nedeniyle hareketli hava kütlelerinin Kuzey Yarım Küre’de sapma yönü hangisidir?
- A) Hareket yönünün soluna
- B) Her zaman Ekvator’a
- C) Her zaman yukarıya
- D) Hareket yönünün sağına
- E) Hiç sapmadan düz
Doğru cevap: D
Çözüm: Coriolis etkisi Dünya’nın dönüşünden doğar ve hareketli hava Kuzey Yarım Küre’de kendi hareket yönünün sağına sapma eğilimindedir.
Dünya’nın dönmesi nedeniyle Güney Yarım Küre’de hava hareketlerinin sapma yönü hangisidir?
- A) Hareket yönünün soluna
- B) Hareket yönünün sağına
- C) Daima kuzeye
- D) Her zaman batıya
- E) Hiçbir yönde sapmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Coriolis etkisi Güney Yarım Küre’de hareketli hava akımlarını hareket yönünün soluna saptırır; sapmanın yönü yarım küreye göre değişir.
21 Mart günü Ekvator’da bir cismin yerel öğle gölgesinin en kısa olmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş’ten en uzak konumunda olması
- B) Eksen eğikliğinin ortadan kalkması
- C) Yıllık rüzgâr hızının sıfır olması
- D) Güneş ışınlarının Ekvator’a dik gelmesi
- E) Dünya’nın günlük dönüşünün durması
Doğru cevap: D
Çözüm: Mart ekinoksunda Güneş ışınları Ekvator’a dik gelir; bu yüzden yerel öğle saatinde dik nesnenin gölgesi en kısa olabilir.
Yengeç ve Oğlak dönenceleri arasında kalan 10° kuzey enlemindeki bir merkezle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Güneş ışınlarını yıl içinde iki kez dik alabilir.
- B) Güneş hiçbir zaman tepe noktasına yaklaşamaz.
- C) Yalnız 21 Aralık’ta 24 saat gece yaşar.
- D) Yıl boyunca gündüz süresi 24 saattir.
- E) Güneş yalnız kutup gündönümlerinde doğar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Dönenceler arasında Güneş’in dik geldiği enlem yıl içinde iki kez aynı paralelden geçebilir. Dönencelerin tam üzerinde bir kez dik gelir.
30° kuzey enleminde bulunan bir merkez için hangisi doğrudur?
- A) Güneş 21 Haziran’da mutlaka tam dik gelir.
- B) Güneş her ekinoksta 90° yükselir.
- C) Güneş ışınlarını yıl içinde hiçbir gün tam dik alamaz.
- D) Gündüz süresi bütün yıl 12 saattir.
- E) Aralık ayında 24 saat gece yaşanır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneş’in dik ışın aldığı enlemler 23°27′ kuzey ile 23°27′ güney arasındadır. 30° kuzey bu kuşağın dışında kalır.
21 Haziran’da Kuzey Kutup Dairesi çevresinde gece yaşanmamasını açıklayan iki etken hangileridir?
- A) Yalnız denizellik ve karasallık
- B) Okyanus akıntıları ve yer şekilleri
- C) Atmosfer basıncı ve nem
- D) Sadece yerçekimi ve gelgit
- E) Eksen eğikliği ve Dünya’nın Güneş çevresindeki konumu
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutup gündüzü Dünya’nın eğik dönme ekseniyle Güneş etrafındaki dolanım konumunun ortak sonucudur; iklim elemanları neden değildir.
Diğer etkenler benzerken 1018 hPa ve 1002 hPa merkezleri arasında yüzeye yakın rüzgârın temel hareket eğilimi hangisidir?
- A) 1002 hPa’dan 1018 hPa’ya doğru
- B) 1018 hPa yüksek basınçtan 1002 hPa alçak basınca doğru
- C) Basınç farkı yokmuş gibi durmak
- D) Yalnız kuzeye hareket etmek
- E) Sadece yükselti arttıkça durmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Basınç gradyanı kuvveti havayı yüksek basınçtan alçak basınca yöneltir. Coriolis ve sürtünme gerçek rüzgârın yönünü saptırabilir.
Gündüz deniz melteminin oluştuğu bir kıyıda yüzeydeki sıcaklık ve basınç ilişkisi için hangisi uygundur?
- A) Kara daha soğuk ve görece yüksek basınçlıdır.
- B) Kara ile deniz mutlaka aynı sıcaklıktadır.
- C) Deniz daha sıcak ve görece alçak basınçlıdır.
- D) Kara daha sıcak ve görece alçak basınçlı; deniz daha serin ve görece yüksek basınçlıdır.
- E) Sıcaklık farkı olmadan zorunlu 24 saat meltem oluşur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gündüz kara yüzeyi hızlı ısınır, görece alçak basınç oluşabilir ve yüzeyde denizden karaya hava akımı gelişir.
Gece kara melteminin oluştuğu kıyıda yüzeye yakın rüzgârın karadan denize yönelmesinin nedeni hangisidir?
- A) Karanın daha çabuk soğuyup görece yüksek basınç alanına dönüşmesi
- B) Karanın gece denizden daha çok ısınması
- C) Denizle kara arasında ısı farkının bulunmaması
- D) Dünya’nın dönüş yönünün gece tersine dönmesi
- E) Denizlerin gece tüm suyunu kaybetmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Kara gece denizden hızlı soğuyarak göreli yüksek basınç yaratabilir. Bu durum yüzeyde karadan denize esişi destekler.