Hava sıcaklığı ölçümünde kullanılan temel araç hangisidir?
- A) Barometre
- B) Higrometre
- C) Anemometre
- D) Plüviyometre
- E) Termometre
Doğru cevap: E
Çözüm: Termometre sıcaklığı ölçer; barometre basıncı, higrometre nemi, anemometre rüzgâr hızını ve plüviyometre yağışı ölçer.
Atmosfer basıncını ölçen araç hangisidir?
- A) Termometre
- B) Barometre
- C) Higrometre
- D) Anemometre
- E) Plüviyometre
Doğru cevap: B
Çözüm: Barometre atmosfer basıncını ölçer. Sıcaklık, nem ve rüzgârın ölçülmesinde farklı meteoroloji araçları kullanılır.
Havadaki nemin ölçülmesinde kullanılan araç hangisidir?
- A) Barometre
- B) Termometre
- C) Sismograf
- D) Higrometre
- E) Anemometre
Doğru cevap: D
Çözüm: Higrometre havanın nem durumunu ölçer; bağıl nem hava kütlesinin sıcaklıkla ilişkili su buharı doygunluğuna bağlıdır.
Rüzgârın geldiği yönü belirlemede kullanılan araç hangisidir?
- A) Rüzgâr gülü
- B) Barometre
- C) Termometre
- D) Plüviyometre
- E) Higrometre
Doğru cevap: A
Çözüm: Rüzgâr yönü rüzgâr gülüyle belirlenir. Rüzgâr adlandırılırken gittiği değil, geldiği yön esas alınır.
Hava basıncı değerleri aynı olan noktaları birleştiren eğrilere ne ad verilir?
- A) İzoterm
- B) İzohips
- C) İzobar
- D) İzohyet
- E) İzobat
Doğru cevap: C
Çözüm: İzobar eş basınç eğrisidir; izoterm eş sıcaklık, izohyet eş yağış ve izohips eş yükselti eğrilerini ifade eder.
Sıcaklık değeri aynı olan noktaları birleştiren harita eğrileri hangisidir?
- A) İzobar
- B) İzohips
- C) İzohyet
- D) İzobat
- E) İzoterm
Doğru cevap: E
Çözüm: İzotermler eş sıcaklık noktalarını birleştirir. İklim haritalarındaki bu çizgiler, sıcaklığın alansal dağılışını gösterir.
Diğer koşullar benzerken yüzeye yakın rüzgârın oluşumunda temel itici etken nedir?
- A) Yalnız enlem derecesi
- B) Sadece Ay’ın çekimi
- C) Yatay basınç farkı
- D) Dağların kayaç türü
- E) Meridyenlerin uzunluğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Rüzgâr, yatay basınç farkının oluşturduğu kuvvetle hareket eder; sürtünme ve Dünya’nın dönüşü gerçek esiş yönünü değiştirir.
Hava sıcaklığı artarken havanın içerdiği su buharı miktarı sabit kalırsa bağıl nem genel olarak nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Mutlaka yüzde 100 olur.
- C) Hiçbir zaman değişmez.
- D) Sıfırın altına iner.
- E) Azalır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Sıcak hava daha fazla su buharı taşıma kapasitesine sahiptir; gerçek buhar miktarı sabitken bağıl nem genellikle azalır.
Nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselip soğumasıyla oluşan yağış türü hangisidir?
- A) Cephe yağışı
- B) Yamaç (orografik) yağışı
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Çiy oluşumu
- E) Kırağı oluşumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Nemli hava dağ engelini aşarken yükselir ve soğur. Yoğuşma uygun koşullarda rüzgâr alan yamaçta orografik yağış oluşturur.
Yeryüzünün şiddetle ısınmasıyla yükselen havanın soğuyup yağış bırakması hangi yağış türüdür?
- A) Yamaç yağışı
- B) Cephe yağışı
- C) Kar meltemi
- D) Konveksiyonel (yükselim) yağışı
- E) Çiy
Doğru cevap: D
Çözüm: Konveksiyonel yağışta ısınan hava yükselip soğur ve yoğuşur. Yazın görülen kısa süreli sağanaklar bu mekanizmaya örnek olabilir.
Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşması sonucu oluşan yağış hangi adla bilinir?
- A) Cephe (frontal) yağışı
- B) Yamaç yağışı
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Buharlaşma
- E) Sis
Doğru cevap: A
Çözüm: Farklı sıcaklıktaki hava kütleleri karşılaştığında sıcak hava yükselmeye zorlanabilir; soğuma ve yoğuşma cephe yağışlarını meydana getirir.
Akdeniz ikliminin belirgin yağış ve sıcaklık özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazları her yerde serin ve yağışlıdır.
- B) Yıl boyunca sürekli kutup koşulları yaşanır.
- C) Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır.
- D) Kışları sürekli kurak, yazları yağışlıdır.
- E) Yıl boyu sıcaklık sıfırın altındadır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Akdeniz ikliminde yaz aylarında alçalıcı hava hareketleriyle kuraklık, kışın ise yağışlı sistemlerin etkisiyle yağış yaygındır.
Karadeniz kıyılarında yağışın yıl içine daha dengeli dağılması ve yıllık sıcaklık farkının görece sınırlı olması en çok neyle ilişkilidir?
- A) Yıl boyunca çöl yüksek basıncıyla
- B) Her yerde kutup kuşağında bulunmakla
- C) Denize tamamen kapalı olmasıyla
- D) Güneş ışınlarının sürekli dik gelmesiyle
- E) Denizellik ve nemli hava kütleleriyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Karadeniz kıyılarında deniz etkisi ve nemli hava akımları belirgindir; yılın farklı dönemlerinde yağış görülmesi yaygındır.
Dağlık bir alanda gece yamaçlarda soğuyan havanın aşağıya, vadiye akması hangi yerel rüzgârdır?
- A) Vadi meltemi
- B) Deniz meltemi
- C) Dağ meltemi
- D) Alize rüzgârı
- E) Batı rüzgârları
Doğru cevap: C
Çözüm: Gece yamaç havası soğur ve yoğunlaşır; yer çekimi ve basınç farklılıklarıyla aşağıya, vadi tabanına yönelen dağ meltemi oluşur.
Gündüz dağ yamacının çevresine göre hızlı ısınmasıyla havanın vadiden yamaç yukarı hareket etmesi hangi rüzgârdır?
- A) Dağ meltemi
- B) Kara meltemi
- C) Kutup doğu rüzgârı
- D) Musonun kış kolu
- E) Vadi meltemi
Doğru cevap: E
Çözüm: Gündüz yamaçların ısınması havanın yükselmesini sağlar ve vadiden dağa doğru yerel hava akımı, yani vadi meltemi oluşabilir.
Nemli bir hava kütlesi kıyıya paralel uzanan bir dağa çarparak yükseliyorsa yağışın özellikle hangi yamaçta artması beklenir?
- A) Rüzgâr almayan arka yamaçta
- B) Rüzgâr alan ve havanın yükseldiği yamaçta
- C) Bütün yamaçlarda kesin eşit miktarda
- D) Yalnız deniz seviyesindeki vadilerde
- E) Sadece güneye bakan yamaçta
Doğru cevap: B
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yükselirken adyabatik soğumayla yoğunlaşabilir; bu nedenle orografik yağış orada artabilir.
Akdeniz ikliminde yaz kuraklığının yaygın olmasının ana atmosferik açıklaması hangisidir?
- A) Yıl boyunca sürekli kutup cephesi bulunması
- B) Yazın her gün deniz melteminin kesilmesi
- C) Dağların tümüyle ortadan kalkması
- D) Yazın subtropikal yüksek basınç ve alçalıcı hava hareketlerinin etkili olması
- E) Güneş ışınlarının bütün yaz Ekvator’a dik gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Akdeniz ikliminde yazın subtropikal yüksek basıncın alçalıcı hava hareketleri bulut oluşumunu sınırlandırır ve kuraklık desteklenir.
Bir merkezde en sıcak ay ortalaması 28°C, en soğuk ay ortalaması 4°C ise yıllık sıcaklık farkı kaç derecedir?
- A) 24°C
- B) 12°C
- C) 20°C
- D) 28°C
- E) 32°C
Doğru cevap: A
Çözüm: Yıllık sıcaklık farkı en sıcak ve en soğuk ayların ortalama sıcaklıkları arasındaki farktır: 28 − 4 = 24°C.
Coğrafya sorusunda 100 m yükseldikçe sıcaklığın ortalama 0,5°C azaldığı varsayılıyor. 1000 m yükselince sıcaklık yaklaşık kaç derece azalır?
- A) 0,5°C
- B) 2°C
- C) 5°C
- D) 10°C
- E) 20°C
Doğru cevap: C
Çözüm: 1000 metre 100 metrelik on basamaktır. Her basamakta 0,5°C azalma varsayımıyla 10 × 0,5 = 5°C düşüş olur.
Sıcaklığın her 100 m yükseltide 0,5°C değiştiği kabul edilirse 800 m aşağı inen bir hava kütlesinin sıcaklığı yaklaşık kaç derece artar?
- A) 0,4°C
- B) 2°C
- C) 8°C
- D) 16°C
- E) 4°C
Doğru cevap: E
Çözüm: 800 metrelik yükselti değişimi 100 metrelik sekiz basamaktır. Varsayılan 0,5°C/100 m oranıyla 8 × 0,5 = 4°C ısınma hesaplanır.