Gece ile gündüzün düzenli biçimde birbirini izlemesinin temel nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş çevresinde dolanması
- B) Dünya’nın ekseni çevresinde dönmesi
- C) Ay’ın Dünya çevresinde dolanması
- D) Dünya’nın eksen eğikliği
- E) Okyanus akıntılarının yönü
Doğru cevap: B
Çözüm: Gece ile gündüzün günlük ardışıklığı Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki 24 saatlik dönüşünün bir sonucudur.
Mevsimlerin ortaya çıkması en doğrudan hangi iki özelliğin birlikte sonucudur?
- A) Dünya’nın ekseni çevresinde dönmesi ve yer çekimi
- B) Ay’ın evreleri ve atmosfer basıncı
- C) Dünya’nın yuvarlaklığı ve gelgitler
- D) Eksen eğikliği ve Güneş çevresinde dolanım
- E) Rüzgâr yönü ve akarsu akışı
Doğru cevap: D
Çözüm: Mevsimler eksen eğikliğiyle birlikte Dünya’nın Güneş etrafında dolanması sonucu yıl içinde ışın açısı ve gündüz süresinin değişmesiyle oluşur.
21 Haziran civarında 40° kuzeyde yılın en uzun gündüzünün görülmesinin temel nedeni nedir?
- A) Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e dönük eğik konumda olması
- B) Dünya’nın Güneş’e en yakın konumda olması
- C) Dünya’nın kendi çevresindeki dönüşünün durması
- D) Güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi’ne dik gelmesi
- E) Gece ile gündüzün bütün yıl eşit olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Yarım Küre Güneş’e dönük eğik konumdadır; bu nedenle orta enlemlerde gündüz süresi en uzundur.
21 Aralık civarında Kuzey Yarım Küre orta enlemlerinde hangi durum beklenir?
- A) Gündüzün yılın en uzun olması
- B) Güneş’in Yengeç Dönencesi’ne dik gelmesi
- C) Gündüz süresinin yıl içindeki en kısa değerine yaklaşması
- D) İlkbahar mevsiminin başlaması
- E) Her noktada Güneş’in tepe noktasından geçmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Aralık gündönümünde Kuzey Yarım Küre Güneş’ten uzağa eğiktir; orta enlemlerde günler yılın en kısa değerine ulaşır.
21 Haziran dolaylarında Kuzey Kutup Dairesi üzerinde hangi aydınlanma özelliği yaşanabilir?
- A) Yaklaşık 24 saat gece
- B) Gece ve gündüzün kesinlikle altışar saat sürmesi
- C) Güneş’in Oğlak Dönencesi’ne dik gelmesi
- D) Kutup Gecesi’nin başlangıcı
- E) Yaklaşık 24 saat gündüz
Doğru cevap: E
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Kutup Dairesi çevresinde kesintisiz gündüz yaşanabilir; olay eksen eğikliğiyle ilişkilidir.
21 Aralık dolaylarında Güney Kutup Dairesi üzerinde hangi olay beklenir?
- A) Yaklaşık 24 saat gece
- B) Yaklaşık 24 saat gündüz
- C) Kuzey Yarım Küre yazının başlaması
- D) Güneş’in Yengeç Dönencesi’ne dik gelmesi
- E) Gündüz süresinin her yerde 12 saat olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Aralık gündönümünde Güney Yarım Küre yazı yaşar. Güney Kutup Dairesi çevresinde kutup gündüzü görülebilir.
Sıcaklığın Ekvator’dan kutuplara doğru genel olarak azalmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Ekvator’da kara parçası bulunmaması
- B) Boylamların kutuplarda eşit uzunlukta olması
- C) Atmosferin kutuplarda tümüyle yok olması
- D) Güneş ışınlarının geliş açısının genel olarak küçülmesi
- E) Yeryüzü yükseltisinin kutuplarda her yerde artması
Doğru cevap: D
Çözüm: Enlem arttıkça Güneş ışınlarının geliş açısı genel olarak küçülür ve birim yüzeye düşen enerji azalır; yerel başka etkenler de sıcaklığı değiştirir.
İç kesimlerde yıllık sıcaklık farkının kıyılara göre çoğu zaman fazla olmasının temel açıklaması hangisidir?
- A) Karaların denizlere göre daha hızlı ısınıp soğuması
- B) Kıyılarda hiç rüzgâr esmemesi
- C) İç kesimlerde her gün yağmur yağması
- D) Karaların boylam değerinin değişmemesi
- E) Deniz seviyesinin bütün dünyada farklı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kara yüzeyleri denizlere göre hızlı ısınıp soğuduğu için denizellik yıllık sıcaklık farkını azaltırken karasallık artırma eğilimindedir.
Denize yakın kıyı yerleşmelerinde yaz ve kış sıcaklıklarının iç kesimlere göre daha ılımlı olmasını sağlayan etken hangisidir?
- A) Boylam farkının sıfır olması
- B) Yükseltinin daima 2000 m’yi aşması
- C) Denizlerin geç ısınıp geç soğuması
- D) Rüzgârın sürekli kuzeyden esmesi
- E) Güneş’in bütün yıl dik gelmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Denizler ısıyı daha yavaş alıp verdiğinden kıyı yerleşmelerinde yazın aşırı ısınmayı ve kışın aşırı soğumayı sınırlandırabilir.
Gece oluşan kara melteminin genel esiş yönü hangisidir?
- A) Denizden karaya
- B) Vadiden zirveye
- C) Kuzeyden güneye zorunlu
- D) Yalnız batıdan doğuya
- E) Karadan denize
Doğru cevap: E
Çözüm: Gece kara yüzeyi denizden daha hızlı soğuyup görece yüksek basınç oluşturabilir; yüzeye yakın rüzgâr karadan denize eser.
Gündüz oluşan deniz melteminin genel esiş yönü hangisidir?
- A) Karadan denize
- B) Denizden karaya
- C) Dağdan vadiye
- D) Kutup noktasından Ekvator’a zorunlu
- E) Her zaman doğudan batıya
Doğru cevap: B
Çözüm: Gündüz kara daha hızlı ısınıp görece alçak basınç oluşturur. Yüzeyde daha serin deniz üzerinden karaya doğru meltem oluşur.
Dünya’nın dönmesi nedeniyle hareketli hava kütlelerinin Kuzey Yarım Küre’de sapma yönü hangisidir?
- A) Hareket yönünün soluna
- B) Her zaman Ekvator’a
- C) Her zaman yukarıya
- D) Hareket yönünün sağına
- E) Hiç sapmadan düz
Doğru cevap: D
Çözüm: Coriolis etkisi Dünya’nın dönüşünden doğar ve hareketli hava Kuzey Yarım Küre’de kendi hareket yönünün sağına sapma eğilimindedir.
Dünya’nın dönmesi nedeniyle Güney Yarım Küre’de hava hareketlerinin sapma yönü hangisidir?
- A) Hareket yönünün soluna
- B) Hareket yönünün sağına
- C) Daima kuzeye
- D) Her zaman batıya
- E) Hiçbir yönde sapmaz
Doğru cevap: A
Çözüm: Coriolis etkisi Güney Yarım Küre’de hareketli hava akımlarını hareket yönünün soluna saptırır; sapmanın yönü yarım küreye göre değişir.
Diğer koşullar benzerken yüzeye yakın rüzgârın oluşumunda temel itici etken nedir?
- A) Yalnız enlem derecesi
- B) Sadece Ay’ın çekimi
- C) Yatay basınç farkı
- D) Dağların kayaç türü
- E) Meridyenlerin uzunluğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Rüzgâr, yatay basınç farkının oluşturduğu kuvvetle hareket eder; sürtünme ve Dünya’nın dönüşü gerçek esiş yönünü değiştirir.
Hava sıcaklığı artarken havanın içerdiği su buharı miktarı sabit kalırsa bağıl nem genel olarak nasıl değişir?
- A) Artar.
- B) Mutlaka yüzde 100 olur.
- C) Hiçbir zaman değişmez.
- D) Sıfırın altına iner.
- E) Azalır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Sıcak hava daha fazla su buharı taşıma kapasitesine sahiptir; gerçek buhar miktarı sabitken bağıl nem genellikle azalır.
Nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselip soğumasıyla oluşan yağış türü hangisidir?
- A) Cephe yağışı
- B) Yamaç (orografik) yağışı
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Çiy oluşumu
- E) Kırağı oluşumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Nemli hava dağ engelini aşarken yükselir ve soğur. Yoğuşma uygun koşullarda rüzgâr alan yamaçta orografik yağış oluşturur.
Yeryüzünün şiddetle ısınmasıyla yükselen havanın soğuyup yağış bırakması hangi yağış türüdür?
- A) Yamaç yağışı
- B) Cephe yağışı
- C) Kar meltemi
- D) Konveksiyonel (yükselim) yağışı
- E) Çiy
Doğru cevap: D
Çözüm: Konveksiyonel yağışta ısınan hava yükselip soğur ve yoğuşur. Yazın görülen kısa süreli sağanaklar bu mekanizmaya örnek olabilir.
Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşması sonucu oluşan yağış hangi adla bilinir?
- A) Cephe (frontal) yağışı
- B) Yamaç yağışı
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Buharlaşma
- E) Sis
Doğru cevap: A
Çözüm: Farklı sıcaklıktaki hava kütleleri karşılaştığında sıcak hava yükselmeye zorlanabilir; soğuma ve yoğuşma cephe yağışlarını meydana getirir.
Akdeniz ikliminin belirgin yağış ve sıcaklık özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yazları her yerde serin ve yağışlıdır.
- B) Yıl boyunca sürekli kutup koşulları yaşanır.
- C) Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır.
- D) Kışları sürekli kurak, yazları yağışlıdır.
- E) Yıl boyu sıcaklık sıfırın altındadır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Akdeniz ikliminde yaz aylarında alçalıcı hava hareketleriyle kuraklık, kışın ise yağışlı sistemlerin etkisiyle yağış yaygındır.
Karadeniz kıyılarında yağışın yıl içine daha dengeli dağılması ve yıllık sıcaklık farkının görece sınırlı olması en çok neyle ilişkilidir?
- A) Yıl boyunca çöl yüksek basıncıyla
- B) Her yerde kutup kuşağında bulunmakla
- C) Denize tamamen kapalı olmasıyla
- D) Güneş ışınlarının sürekli dik gelmesiyle
- E) Denizellik ve nemli hava kütleleriyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Karadeniz kıyılarında deniz etkisi ve nemli hava akımları belirgindir; yılın farklı dönemlerinde yağış görülmesi yaygındır.