Ekinoks günü 40° kuzey enlemindeki bir merkezde, Güneş’in yerel öğle vaktindeki yaklaşık yükselme açısı kaç derecedir?
- A) 40°
- B) 50°
- C) 60°
- D) 66,5°
- E) 90°
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekinoksta Güneş’in dik geldiği enlem 0°’dir. Öğle yüksekliği 90° − |40° − 0°| = 50° olur.
21 Mart civarında 30° güney enlemindeki bir merkezde Güneş’in öğle yükselme açısı yaklaşık kaç derecedir?
- A) 30°
- B) 45°
- C) 66,5°
- D) 60°
- E) 90°
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekinoksta Güneş Ekvator’a dik gelir. 30° güneyde meridyen geçişi sırasında yükseklik 90° − 30° = 60° olur.
21 Haziran dolaylarında 20° kuzey enleminde Güneş’in yerel öğle yüksekliği yaklaşık kaç derecedir?
- A) 86,5°
- B) 66,5°
- C) 70°
- D) 73,5°
- E) 90°
Doğru cevap: A
Çözüm: Güneş’in dik geldiği enlem yaklaşık 23,5° kuzeydir. 20° kuzeyle açısal fark 3,5°; yükselme 90 − 3,5 = 86,5° olur.
21 Aralık dolaylarında 10° güney enleminde Güneş’in yerel öğle yüksekliği yaklaşık kaç derecedir?
- A) 56,5°
- B) 66,5°
- C) 76,5°
- D) 80°
- E) 90°
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneş 23,5° güney enlemine dik gelir; 10° güneyin farkı 13,5°’dir. 90 − 13,5 = 76,5° öğle yüksekliği bulunur.
21 Haziran günü 40° kuzey ve 40° güney enlemlerindeki iki merkez karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) 40° güneyde gündüz daha uzundur.
- B) İki merkezde gündüz kesinlikle 12 saattir.
- C) İki noktada da 24 saat gece yaşanır.
- D) Güneş her iki noktaya dik gelir.
- E) 40° kuzeyde gündüz süresi daha uzundur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Yarım Küre’de gündüzler uzarken Güney Yarım Küre’de kısalır. Eşit uzaklıktaki karşı enlemler karşıt dönem yaşar.
21 Aralık günü 35° kuzey ve 35° güney enlemlerindeki iki merkez için hangisi söylenebilir?
- A) 35° kuzeyde yaz gündönümü yaşanır.
- B) 35° güneyde gündüz süresi daha uzundur.
- C) İkisinde de gündüz kesinlikle 12 saattir.
- D) 35° güneyde Güneş hiç doğmaz.
- E) 35° kuzeyde Güneş tam tepeden gelir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Aralık gündönümünde Güney Yarım Küre Güneş’e dönük eğiktir ve orta enlemlerinde gündüz, aynı enlemin kuzey eşine göre daha uzundur.
21 Mart günü Ekvator’da bir cismin yerel öğle gölgesinin en kısa olmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş’ten en uzak konumunda olması
- B) Eksen eğikliğinin ortadan kalkması
- C) Yıllık rüzgâr hızının sıfır olması
- D) Güneş ışınlarının Ekvator’a dik gelmesi
- E) Dünya’nın günlük dönüşünün durması
Doğru cevap: D
Çözüm: Mart ekinoksunda Güneş ışınları Ekvator’a dik gelir; bu yüzden yerel öğle saatinde dik nesnenin gölgesi en kısa olabilir.
Yengeç ve Oğlak dönenceleri arasında kalan 10° kuzey enlemindeki bir merkezle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Güneş ışınlarını yıl içinde iki kez dik alabilir.
- B) Güneş hiçbir zaman tepe noktasına yaklaşamaz.
- C) Yalnız 21 Aralık’ta 24 saat gece yaşar.
- D) Yıl boyunca gündüz süresi 24 saattir.
- E) Güneş yalnız kutup gündönümlerinde doğar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Dönenceler arasında Güneş’in dik geldiği enlem yıl içinde iki kez aynı paralelden geçebilir. Dönencelerin tam üzerinde bir kez dik gelir.
30° kuzey enleminde bulunan bir merkez için hangisi doğrudur?
- A) Güneş 21 Haziran’da mutlaka tam dik gelir.
- B) Güneş her ekinoksta 90° yükselir.
- C) Güneş ışınlarını yıl içinde hiçbir gün tam dik alamaz.
- D) Gündüz süresi bütün yıl 12 saattir.
- E) Aralık ayında 24 saat gece yaşanır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneş’in dik ışın aldığı enlemler 23°27′ kuzey ile 23°27′ güney arasındadır. 30° kuzey bu kuşağın dışında kalır.
21 Haziran’da Kuzey Kutup Dairesi çevresinde gece yaşanmamasını açıklayan iki etken hangileridir?
- A) Yalnız denizellik ve karasallık
- B) Okyanus akıntıları ve yer şekilleri
- C) Atmosfer basıncı ve nem
- D) Sadece yerçekimi ve gelgit
- E) Eksen eğikliği ve Dünya’nın Güneş çevresindeki konumu
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutup gündüzü Dünya’nın eğik dönme ekseniyle Güneş etrafındaki dolanım konumunun ortak sonucudur; iklim elemanları neden değildir.
Diğer etkenler benzerken 1018 hPa ve 1002 hPa merkezleri arasında yüzeye yakın rüzgârın temel hareket eğilimi hangisidir?
- A) 1002 hPa’dan 1018 hPa’ya doğru
- B) 1018 hPa yüksek basınçtan 1002 hPa alçak basınca doğru
- C) Basınç farkı yokmuş gibi durmak
- D) Yalnız kuzeye hareket etmek
- E) Sadece yükselti arttıkça durmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Basınç gradyanı kuvveti havayı yüksek basınçtan alçak basınca yöneltir. Coriolis ve sürtünme gerçek rüzgârın yönünü saptırabilir.
Gündüz deniz melteminin oluştuğu bir kıyıda yüzeydeki sıcaklık ve basınç ilişkisi için hangisi uygundur?
- A) Kara daha soğuk ve görece yüksek basınçlıdır.
- B) Kara ile deniz mutlaka aynı sıcaklıktadır.
- C) Deniz daha sıcak ve görece alçak basınçlıdır.
- D) Kara daha sıcak ve görece alçak basınçlı; deniz daha serin ve görece yüksek basınçlıdır.
- E) Sıcaklık farkı olmadan zorunlu 24 saat meltem oluşur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gündüz kara yüzeyi hızlı ısınır, görece alçak basınç oluşabilir ve yüzeyde denizden karaya hava akımı gelişir.
Gece kara melteminin oluştuğu kıyıda yüzeye yakın rüzgârın karadan denize yönelmesinin nedeni hangisidir?
- A) Karanın daha çabuk soğuyup görece yüksek basınç alanına dönüşmesi
- B) Karanın gece denizden daha çok ısınması
- C) Denizle kara arasında ısı farkının bulunmaması
- D) Dünya’nın dönüş yönünün gece tersine dönmesi
- E) Denizlerin gece tüm suyunu kaybetmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Kara gece denizden hızlı soğuyarak göreli yüksek basınç yaratabilir. Bu durum yüzeyde karadan denize esişi destekler.
Dağlık bir alanda gece yamaçlarda soğuyan havanın aşağıya, vadiye akması hangi yerel rüzgârdır?
- A) Vadi meltemi
- B) Deniz meltemi
- C) Dağ meltemi
- D) Alize rüzgârı
- E) Batı rüzgârları
Doğru cevap: C
Çözüm: Gece yamaç havası soğur ve yoğunlaşır; yer çekimi ve basınç farklılıklarıyla aşağıya, vadi tabanına yönelen dağ meltemi oluşur.
Gündüz dağ yamacının çevresine göre hızlı ısınmasıyla havanın vadiden yamaç yukarı hareket etmesi hangi rüzgârdır?
- A) Dağ meltemi
- B) Kara meltemi
- C) Kutup doğu rüzgârı
- D) Musonun kış kolu
- E) Vadi meltemi
Doğru cevap: E
Çözüm: Gündüz yamaçların ısınması havanın yükselmesini sağlar ve vadiden dağa doğru yerel hava akımı, yani vadi meltemi oluşabilir.
Nemli bir hava kütlesi kıyıya paralel uzanan bir dağa çarparak yükseliyorsa yağışın özellikle hangi yamaçta artması beklenir?
- A) Rüzgâr almayan arka yamaçta
- B) Rüzgâr alan ve havanın yükseldiği yamaçta
- C) Bütün yamaçlarda kesin eşit miktarda
- D) Yalnız deniz seviyesindeki vadilerde
- E) Sadece güneye bakan yamaçta
Doğru cevap: B
Çözüm: Nemli hava rüzgâr alan yamaçta yükselirken adyabatik soğumayla yoğunlaşabilir; bu nedenle orografik yağış orada artabilir.
Akdeniz ikliminde yaz kuraklığının yaygın olmasının ana atmosferik açıklaması hangisidir?
- A) Yıl boyunca sürekli kutup cephesi bulunması
- B) Yazın her gün deniz melteminin kesilmesi
- C) Dağların tümüyle ortadan kalkması
- D) Yazın subtropikal yüksek basınç ve alçalıcı hava hareketlerinin etkili olması
- E) Güneş ışınlarının bütün yaz Ekvator’a dik gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Akdeniz ikliminde yazın subtropikal yüksek basıncın alçalıcı hava hareketleri bulut oluşumunu sınırlandırır ve kuraklık desteklenir.
Bir merkezde en sıcak ay ortalaması 28°C, en soğuk ay ortalaması 4°C ise yıllık sıcaklık farkı kaç derecedir?
- A) 24°C
- B) 12°C
- C) 20°C
- D) 28°C
- E) 32°C
Doğru cevap: A
Çözüm: Yıllık sıcaklık farkı en sıcak ve en soğuk ayların ortalama sıcaklıkları arasındaki farktır: 28 − 4 = 24°C.
Coğrafya sorusunda 100 m yükseldikçe sıcaklığın ortalama 0,5°C azaldığı varsayılıyor. 1000 m yükselince sıcaklık yaklaşık kaç derece azalır?
- A) 0,5°C
- B) 2°C
- C) 5°C
- D) 10°C
- E) 20°C
Doğru cevap: C
Çözüm: 1000 metre 100 metrelik on basamaktır. Her basamakta 0,5°C azalma varsayımıyla 10 × 0,5 = 5°C düşüş olur.
Sıcaklığın her 100 m yükseltide 0,5°C değiştiği kabul edilirse 800 m aşağı inen bir hava kütlesinin sıcaklığı yaklaşık kaç derece artar?
- A) 0,4°C
- B) 2°C
- C) 8°C
- D) 16°C
- E) 4°C
Doğru cevap: E
Çözüm: 800 metrelik yükselti değişimi 100 metrelik sekiz basamaktır. Varsayılan 0,5°C/100 m oranıyla 8 × 0,5 = 4°C ısınma hesaplanır.