Doğal tehlike ile afet riski arasındaki ilişkiyi doğru veren ifade hangisidir?
- A) Her tehlike kesin aynı kayba yol açar
- B) Risk yalnız doğal olayın adıdır
- C) Nüfus yoğunluğu riskle hiçbir biçimde ilgili değildir
- D) Risk, tehlikenin maruziyet ve zarar görebilirlikle birleşmesiyle artabilir
- E) Hazırlık yapmak riski artırır
Doğru cevap: D
Çözüm: Aynı büyüklükteki doğa olayı farklı yerlerde farklı kayıplara neden olabilir; bina, nüfus ve hazırlık gibi etkenler önemlidir.
Kuzey Yarım Küre’de sonbahar ekinoksu yaklaşık hangi tarihtedir?
- A) 23 Eylül
- B) 21 Mart
- C) 21 Haziran
- D) 21 Aralık
- E) 1 Temmuz
Doğru cevap: A
Çözüm: 23 Eylül dolaylarında Kuzey Yarım Küre sonbahar ekinoksu yaşar. Güneş ışınları Ekvator çevresine dik gelir.
Türkiye’de toplu kır yerleşmelerinin görece yaygın olduğu yerlerden biri hangisidir?
- A) Doğu Karadeniz’in dik ve yağışlı yamaçları
- B) İç Anadolu düzlükleri
- C) Kaçkar dağ zirveleri
- D) Falezli bütün kıyılar
- E) Deniz içindeki adalar
Doğru cevap: B
Çözüm: İç Anadolu’da arazi koşulları ve suya erişim gibi etkenlerle yerleşmeler birçok yerde toplu köyler biçimindedir.
Türkiye’de yükseltinin belirgin olduğu geniş plato ve yüksek düzlükler hangi bölümde öne çıkar?
- A) Çukurova kıyıları
- B) Bafra Deltası
- C) Silifke Deltası
- D) İstanbul Boğazı kıyısı
- E) Erzurum-Kars çevresi
Doğru cevap: E
Çözüm: Erzurum-Kars çevresi yüksek platolar ve geniş volkanik/dalgalı düzlüklerle tanınır; deniz seviyesine yakın deltalarla karıştırılmamalıdır.
0° enlem dairesi hangisidir?
- A) Başlangıç meridyeni
- B) Yengeç Dönencesi
- C) Kuzey Kutup Dairesi
- D) Oğlak Dönencesi
- E) Ekvator
Doğru cevap: E
Çözüm: Ekvator 0° enlem dairesidir ve Dünya’yı Kuzey ile Güney yarım kürelere ayırır. Başlangıç meridyeni ise 0° boylamdır.
Kentleşme ve nüfusun dağılışını öncelikle inceleyen coğrafya alanı hangisidir?
- A) Jeomorfoloji
- B) Klimatoloji
- C) Hidrografya
- D) Beşerî coğrafya
- E) Biyocoğrafya
Doğru cevap: D
Çözüm: Nüfus, göç, kentleşme ve yerleşme biçimleri insan faaliyetleriyle ilgili olduğundan beşerî coğrafyanın çalışma konuları arasındadır.
Rüzgârın geldiği yönü belirlemede kullanılan araç hangisidir?
- A) Rüzgâr gülü
- B) Barometre
- C) Termometre
- D) Plüviyometre
- E) Higrometre
Doğru cevap: A
Çözüm: Rüzgâr yönü rüzgâr gülüyle belirlenir. Rüzgâr adlandırılırken gittiği değil, geldiği yön esas alınır.
Eğimli arazide toprak ve kaya kütlelerinin aşağı doğru hareket etmesine ne ad verilir?
- A) Don olayı
- B) Heyelan
- C) Kuraklık
- D) Deprem fırtınası
- E) Tsunami
Doğru cevap: B
Çözüm: Heyelan, eğim ve suya doygunluk gibi koşullarla tetiklenebilen kütle hareketidir; arazinin özellikleri belirleyicidir.
Pamuk tarımında sıcaklık yeterli olduğu hâlde yağış yetersizse hangi tarımsal uygulama en doğrudan önem kazanır?
- A) Tarlayı tamamen kapatma
- B) Sulama
- C) Ürünü yalnız kışın dondurma
- D) Bütün bitkileri kesme
- E) Toprağı sürekli deniz suyuyla doldurma
Doğru cevap: B
Çözüm: Pamuk sıcaklık isteği yüksek bir bitkidir; kurak dönemlerde düzenli ve uygun sulama verim ile üretim üzerinde belirleyicidir.
İç kesimlerde yıllık sıcaklık farkının kıyılara göre çoğu zaman fazla olmasının temel açıklaması hangisidir?
- A) Karaların denizlere göre daha hızlı ısınıp soğuması
- B) Kıyılarda hiç rüzgâr esmemesi
- C) İç kesimlerde her gün yağmur yağması
- D) Karaların boylam değerinin değişmemesi
- E) Deniz seviyesinin bütün dünyada farklı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kara yüzeyleri denizlere göre hızlı ısınıp soğuduğu için denizellik yıllık sıcaklık farkını azaltırken karasallık artırma eğilimindedir.
Kapalı, iç içe izohipslerin değerleri merkeze doğru artıyorsa hangi yeryüzü şekli gösterilir?
- A) Kapalı çukur
- B) Vadi tabanı
- C) Delta ovası
- D) Tepe
- E) Dağ geçidi
Doğru cevap: D
Çözüm: İç içe kapalı izohipslerde yükselti merkeze doğru artıyorsa tepe anlaşılır. Kapalı çukurda ise yükselti merkeze doğru düşer.
Yüksek dağ geçidinde kar birikimi fazla olan dik yamaçların kullanılması hangi afete karşı özel önlem gerektirir?
- A) Kuraklığa
- B) Çığa
- C) Orman yangınına
- D) Tsunamiye
- E) Volkan püskürmesine
Doğru cevap: B
Çözüm: Dik ve kar yüklü yamaçlarda çığ riski belirli hava koşullarında artabilir; güvenli güzergâh ve uyarılar önem kazanır.
Ege kıyılarında dağların genel olarak kıyıya dik uzanmasının önemli coğrafi sonucu hangisidir?
- A) Kıyı-iç kesim bağlantısının bütünüyle kopması
- B) Kıyı çizgisinin her yerde dümdüz olması
- C) Bütün akarsuların Karadeniz’e akması
- D) Deniz etkisinin vadiler boyunca iç kesimlere sokulabilmesi
- E) Kıyıda hiç delta oluşmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’de dağların kıyıya dik uzanması ve çöküntü olukları, denizel etkilerin ve ulaşımın içeriye yönelmesine olanak tanır.
Torosların kalkerli kesimlerinde mağara, düden ve dolin gibi şekillerin yaygın olmasının nedeni hangisidir?
- A) Buzulların tüm alanı kaplaması
- B) Sürekli lav akıntılarının birikmesi
- C) Deniz seviyesinin hiç değişmemesi
- D) Sadece rüzgârın kum yığması
- E) Karstlaşma ve kireç taşının çözünmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kireç taşının sularla kimyasal çözünmesi karstik şekilleri oluşturur; Toroslarda birçok yerde dolin, mağara ve düden görülür.
21 Aralık civarında Kuzey Yarım Küre orta enlemlerinde hangi durum beklenir?
- A) Gündüzün yılın en uzun olması
- B) Güneş’in Yengeç Dönencesi’ne dik gelmesi
- C) Gündüz süresinin yıl içindeki en kısa değerine yaklaşması
- D) İlkbahar mevsiminin başlaması
- E) Her noktada Güneş’in tepe noktasından geçmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Aralık gündönümünde Kuzey Yarım Küre Güneş’ten uzağa eğiktir; orta enlemlerde günler yılın en kısa değerine ulaşır.
Akdeniz Bölgesi’nde kıyıdan içeriye doğru gidildikçe yer yer sıcaklık ve yağış koşullarının değişmesinde en etkili coğrafi özellik hangisidir?
- A) Bütün kentlerin eşit deniz seviyesinde olması
- B) Karadeniz kıyı şekilleri
- C) Toros Dağları’nın yükseltisi ve uzanışı
- D) İç Anadolu’daki bütün göllerin tuzlu olması
- E) Doğu Anadolu’nun tamamen düz olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Toroslar kıyı ile iç alan arasında belirgin yükselti ve topografik engel oluşturur; sıcaklık ve yağış dağılışı bundan etkilenir.
Aras ve Kura sistemiyle Hazar Denizi’ne ulaşan sular ile Fırat-Dicle sistemi hangi bakımdan ayrılır?
- A) İkisinin de mutlaka Karadeniz’e dökülmesi bakımından
- B) İkisinin de yalnız Ege kıyısından başlaması bakımından
- C) Her ikisinin yalnız içme suyu kanalı olması bakımından
- D) Sularının ulaştığı havza ve son su kütlesi bakımından
- E) Hiçbirinin sınır aşan akarsu olmaması bakımından
Doğru cevap: D
Çözüm: Aras-Kura suları Hazar Denizi’ne ulaşırken Fırat-Dicle sistemi Basra Körfezi’ne ulaşır; havzaların yönü ve sonlandığı su kütlesi farklıdır.
Deprem büyüklüğü ile bir noktadaki sarsıntı şiddetini ayırmak isteyen öğrenci hangi ifadeyi kullanmalıdır?
- A) Büyüklük depremin kaynağına, hissedilen şiddet ise yere ve koşullara göre değişen etkiye ilişkindir
- B) Her iki kavram her kentte daima aynı sayıdır
- C) Şiddet yalnız mevsimlerin adıdır
- D) Büyüklük binanın boya rengiyle belirlenir
- E) Yerel zemin koşulları sarsıntıyı hiç etkilemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Deprem büyüklüğü olayın kaynağıyla ilgili fiziksel ölçüdür; belirli bir yerdeki etki zemin, mesafe ve yapısal koşullarla değişebilir.
21 Haziran günü 40° kuzey ve 40° güney enlemlerindeki iki merkez karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?
- A) 40° güneyde gündüz daha uzundur.
- B) İki merkezde gündüz kesinlikle 12 saattir.
- C) İki noktada da 24 saat gece yaşanır.
- D) Güneş her iki noktaya dik gelir.
- E) 40° kuzeyde gündüz süresi daha uzundur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Yarım Küre’de gündüzler uzarken Güney Yarım Küre’de kısalır. Eşit uzaklıktaki karşı enlemler karşıt dönem yaşar.
Bir limanın açık denizlere çıkışı, hinterlandı ve uluslararası taşımacılık ağlarıyla ilişkisi hangi coğrafi bilgi türüyle açıklanır?
- A) Yalnız astronomik enlemle
- B) Yalnız başlangıç meridyeniyle
- C) Göreceli konumun ekonomik ve ulaşım boyutuyla
- D) Sadece paralellerin uzunluğuyla
- E) Yalnız izohipslerin sayısıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Limanın çevresindeki pazarlara erişimi ve ulaşım bağlantıları göreceli konumdur; tek başına koordinat veya yükselti bilgisi değildir.