Ekinoks günlerinde öğle vakti Güneş ışınlarının dik geldiği enlem hangisidir?
- A) 23°27′ kuzey
- B) 0° enlem (Ekvator)
- C) 23°27′ güney
- D) 66°33′ kuzey
- E) 90° kuzey
Doğru cevap: B
Çözüm: Mart ve eylül ekinokslarında Güneş’in dik geldiği enlem Ekvator’dur; iki yarım kürede gece gündüz yaklaşık eşit sürer.
Türkiye’nin kuzey kıyılarına adını veren deniz hangisidir?
- A) Akdeniz
- B) Karadeniz
- C) Ege Denizi
- D) Kızıldeniz
- E) Umman Denizi
Doğru cevap: B
Çözüm: Karadeniz Türkiye’nin kuzeyindedir; kıyıya paralel dağlar ve nemli hava koşulları bu kuşağın doğal yapısını etkiler.
Şehirlerde yaşayanların toplam nüfustaki payının artması hangi kavramla ilişkilidir?
- A) Mutlak yükselti
- B) Buharlaşma
- C) Kütle hareketi
- D) Karstlaşma
- E) Kentleşme
Doğru cevap: E
Çözüm: Kentleşme, şehir nüfusunun ve kentsel yaşamın yaygınlaşması sürecidir; şehirleşme yalnız bina sayısının artması değildir.
Türkiye’nin iç kesimlerinde geniş bozkır alanları ve karasal iklimle tanınan bölgesi hangisidir?
- A) Karadeniz Bölgesi kıyıları
- B) Akdeniz Bölgesi kıyıları
- C) Marmara’nın boğaz kıyıları
- D) İç Anadolu Bölgesi
- E) Ege Bölgesi’nin kıyıları
Doğru cevap: D
Çözüm: İç Anadolu’nun geniş düzlüklerinde yağışın kıyılara göre daha sınırlı olması bozkır bitki örtüsünü destekler.
Afet risk yönetiminde bir binayı deprem yönetmeliğine uygun tasarlamak en çok hangi amaca hizmet eder?
- A) Deprem faylarını tamamen yok etmeye
- B) Levhaların hareketini durdurmaya
- C) Zarar görebilirliği azaltmaya
- D) Her depremi önceden kesin saatle bilmeye
- E) Tüm depremleri sıfır büyüklüğüne indirmeye
Doğru cevap: C
Çözüm: Yapı güvenliği deprem tehlikesini ortadan kaldırmaz; aynı sarsıntı altında oluşabilecek can ve mal kaybını azaltmayı hedefler.
1/500.000 ölçekli haritada 4 cm uzunlukla gösterilen yolun gerçek uzunluğu kaç kilometredir?
- A) 2 km
- B) 5 km
- C) 40 km
- D) 20 km
- E) 200 km
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu ölçekte 1 cm = 5 km’dir. Dört santimetrelik çizgi gerçekte 4 × 5 = 20 kilometreye karşılık gelir.
Nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselip soğumasıyla oluşan yağış türü hangisidir?
- A) Cephe yağışı
- B) Yamaç (orografik) yağışı
- C) Konveksiyonel yağış
- D) Çiy oluşumu
- E) Kırağı oluşumu
Doğru cevap: B
Çözüm: Nemli hava dağ engelini aşarken yükselir ve soğur. Yoğuşma uygun koşullarda rüzgâr alan yamaçta orografik yağış oluşturur.
Türkiye’de akarsu rejimlerinin çoğunlukla düzensiz olmasının başlıca nedeni hangisidir?
- A) Bütün nehirlerin aynı derinlikte olması
- B) Tüm yağışların yıl boyu eşit dağılması
- C) Suyun hiç buharlaşmaması
- D) Yağışın ve kar erimelerinin yıl içinde değişmesi
- E) Akarsuların mutlaka kuzey yönünde akması
Doğru cevap: D
Çözüm: Yağışın mevsimlere göre değişmesi ve ilkbaharda kar erimeleri akarsu debilerinde yıl içi dalgalanmalara yol açar.
Tarım sektöründe çalışanların çok olması neden tek başına yüksek tarımsal verimliliği kanıtlamaz?
- A) Verimlilik teknoloji, arazi, sulama ve üretim miktarı gibi başka değişkenlere de bağlıdır.
- B) İşgücünün tarımsal üretimle hiçbir ilişkisi yoktur.
- C) Tarımda mekanizasyon hiçbir yerde kullanılamaz.
- D) Yüksek işgücü her zaman sıfır üretim demektir.
- E) Üretim miktarı hiçbir zaman ölçülemez.
Doğru cevap: A
Çözüm: Çalışan sayısı tek başına kişi başı verimi göstermez; mekanizasyon, girdi kullanımı ve üretim koşulları verimliliği etkiler.
Doğu Anadolu Bölgesi’nde kışların birçok yerde uzun ve sert geçmesinde hangi etken önemlidir?
- A) Her yerin deniz seviyesinde bulunması
- B) Ortalama yükseltinin fazla ve karasallığın belirgin olması
- C) Ekvator üzerinde yer alması
- D) Yıl boyunca sıcak okyanus akıntısıyla ısınması
- E) Akdeniz ikliminin bütün bölgeye egemen olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bölgenin yüksekliği ve deniz etkisinden uzaklığı kış soğuklarını şiddetlendirebilir; yerel vadilerde farklılıklar görülebilir.
İznik ve Sapanca göllerinin oluşumunda belirgin olan süreç hangisidir?
- A) Mercan resiflerinin büyümesi
- B) Tektonik hareketler
- C) Buzulların doğrudan denize inmesi
- D) Volkan konisinin lavla tıkanması
- E) Rüzgâr kumullarının denizi ayırması
Doğru cevap: B
Çözüm: İznik ve Sapanca gölleri tektonik kökenli çöküntü alanlarıyla ilişkili göllerdir; oluşumları karstik çözünmeden farklıdır.
Bir kentin yeni sanayi yatırımlarıyla iş olanağı sunması göç açısından hangi etkidir?
- A) İtici (push) faktör
- B) Yalnız doğal afet etkisi
- C) Doğal nüfus artışı
- D) Eksen eğikliği etkisi
- E) Çekici (pull) faktör
Doğru cevap: E
Çözüm: İş ve gelir olanağı kentin göç çekmesini destekler ve çekici faktör sayılır. İşsizlik veya kuraklık göç veren yerde itici olabilir.
Doğu Karadeniz’de kıyıdan içeriye kısa mesafede yükseltinin artmasının ulaşım üzerindeki olası sonucu hangisidir?
- A) Her güzergahta eğimin sıfır olması
- B) Köprü ihtiyacının bütünüyle ortadan kalkması
- C) Yol yapımında tünel ve geçit gereksiniminin artması
- D) Kıyı-iç kesim arasında hiçbir engel bulunmaması
- E) Kara ulaşımının bütün dünyadan hızlı olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya yakın yüksek ve dik yamaçlar yol güzergâhlarını zorlaştırabilir; geçit, tünel ve köprü gibi mühendislik çözümleri önem kazanır.
Kırdan kente hızlı göç alan bir şehirde konut arzı ve altyapı yatırımları yetersiz kalırsa en olası sorun hangisidir?
- A) Tarım veriminin her yerde artması
- B) Nüfus yoğunluğunun sıfıra düşmesi
- C) Bütün ulaşım sorunlarının kendiliğinden çözülmesi
- D) Plansız yapılaşma ve altyapı baskısı
- E) Şehirdeki her mesleğin yok olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Hızlı kentleşme konut, kanalizasyon, ulaşım ve sosyal hizmetlere talebi artırır; yatırımlar aynı hızla artmazsa hizmet sorunları oluşabilir.
Kireç taşının yoğun olduğu Toros alanlarında mağara, düden ve travertenin birlikte bulunması hangi ortak ortamla ilişkilidir?
- A) Mercan resiflerinin tektonik olarak hiç değişmemesiyle
- B) Yalnız birikmiş deniz kumullarının varlığıyla
- C) Karstik yer şekilleri ve karbonatlı kayaçların suyla etkileşimiyle
- D) Tüm kayaçların granitten oluşmasıyla
- E) Kar erimesinin her yerde olmamasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Karstik çözünmeyle mağara ve düden, kalsiyum karbonatın yeniden çökelmesiyle traverten gelişebilir; bu şekiller karbonatlı ortamlarla bağlantılıdır.
1/250.000 ölçekli topoğrafya haritasında iki nokta arası 6 cm ise arazi üzerindeki gerçek uzaklık kaç kilometredir?
- A) 1,5 km
- B) 15 km
- C) 12 km
- D) 25 km
- E) 150 km
Doğru cevap: B
Çözüm: Ölçek 1 cm’yi 250.000 cm = 2,5 km yapar. 6 × 2,5 = 15 km gerçek mesafe bulunur.
21 Haziran’da Kuzey Kutup Dairesi çevresinde gece yaşanmamasını açıklayan iki etken hangileridir?
- A) Yalnız denizellik ve karasallık
- B) Okyanus akıntıları ve yer şekilleri
- C) Atmosfer basıncı ve nem
- D) Sadece yerçekimi ve gelgit
- E) Eksen eğikliği ve Dünya’nın Güneş çevresindeki konumu
Doğru cevap: E
Çözüm: Kutup gündüzü Dünya’nın eğik dönme ekseniyle Güneş etrafındaki dolanım konumunun ortak sonucudur; iklim elemanları neden değildir.
Bir kentte akarsu taşkın düzlüğünün yapılaşmaya açılması ve geçirimsiz yüzeylerin genişlemesi hangi sonuçla en tutarlıdır?
- A) Şiddetli yağışta su baskınına maruz kalan yapı sayısının artabilmesiyle
- B) Akarsuyun her koşulda taşkın yapamaz hâle gelmesiyle
- C) Yerçekiminin ortadan kalkmasıyla
- D) Kentin bütün yeraltı sularının kendiliğinden temizlenmesiyle
- E) Tüm yağışın doğrudan buharlaşmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Taşkın alanındaki yapılaşma maruziyeti artırır; geçirimsiz yüzeyler yüzey akışını hızlandırarak drenajı zorlayabilir.
21 Mart günü Ekvator’da bir cismin yerel öğle gölgesinin en kısa olmasının temel nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş’ten en uzak konumunda olması
- B) Eksen eğikliğinin ortadan kalkması
- C) Yıllık rüzgâr hızının sıfır olması
- D) Güneş ışınlarının Ekvator’a dik gelmesi
- E) Dünya’nın günlük dönüşünün durması
Doğru cevap: D
Çözüm: Mart ekinoksunda Güneş ışınları Ekvator’a dik gelir; bu yüzden yerel öğle saatinde dik nesnenin gölgesi en kısa olabilir.
Aynı boylamdaki iki merkezden biri 10° kuzey, diğeri 50° kuzey enlemindedir. Hangi özelliklerinin aynı olması beklenir?
- A) Yerel saatlerinin
- B) Yıl boyunca gece uzunluklarının
- C) Güneş ışınlarının geliş açılarının
- D) Öğle vakti gölge boylarının
- E) Ortalama sıcaklıklarının
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı boylamdaki merkezlerin yerel saatleri aynıdır; enlem farkı ise güneşlenme açısı, gündüz uzunluğu ve iklimi etkileyebilir.