İzohips eğrilerinin birbirine çok yaklaşması, topoğrafyada en çok hangi özelliğe işaret eder?
- A) Eğimin sıfır olduğuna
- B) Mutlaka alçak ova olduğuna
- C) Yükseltinin deniz seviyesinde olduğuna
- D) Arazide sürekli yağışa
- E) Eğimin fazla olduğuna
Doğru cevap: E
Çözüm: Eş yükselti eğrileri arasındaki yatay mesafe küçüldüğünde aynı yükselti farkı daha kısa mesafede alınır; eğim artar.
Bir tarım işçisinin hasat döneminde başka bir ile gidip sezon sonunda geri dönmesi hangi göç biçimidir?
- A) Sürekli dış göç
- B) Yalnız günlük ulaşım
- C) Zorunlu vatandaşlık değişimi
- D) Mevsimlik göç
- E) Kesin uluslararası yerleşme
Doğru cevap: D
Çözüm: Belirli bir mevsimde çalışıp sonrasında geri dönülen yer değiştirme mevsimlik göçtür; sürekli yerleşmeden ayrılır.
Güneydoğu Anadolu’da sulama olanaklarının gelişmesi en doğrudan hangi ekonomik sonucu destekleyebilir?
- A) Tarımda su gereksiniminin tamamen ortadan kalkmasını
- B) Bütün tarım ürünlerinin kışın yetişmesini
- C) Yer şekillerinin bir anda yok olmasını
- D) Suyla sınırlanan tarımsal üretim çeşitliliğinin ve verimin artmasını
- E) Toprakların artık gübreye ihtiyaç duymamasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Kurak dönemlerde sulama, uygun toprak ve iklim koşullarıyla birleşerek üretim olanaklarını artırabilir; su yönetimi yine önemlidir.
21 Haziran civarında 40° kuzeyde yılın en uzun gündüzünün görülmesinin temel nedeni nedir?
- A) Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e dönük eğik konumda olması
- B) Dünya’nın Güneş’e en yakın konumda olması
- C) Dünya’nın kendi çevresindeki dönüşünün durması
- D) Güneş ışınlarının Oğlak Dönencesi’ne dik gelmesi
- E) Gece ile gündüzün bütün yıl eşit olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Yarım Küre Güneş’e dönük eğik konumdadır; bu nedenle orta enlemlerde gündüz süresi en uzundur.
Meriç Nehri Türkiye-Yunanistan sınırı yakınından geçtikten sonra hangi denize dökülür?
- A) Karadeniz
- B) Hazar Denizi
- C) Kızıldeniz
- D) Marmara Denizi
- E) Ege Denizi
Doğru cevap: E
Çözüm: Meriç Nehri Trakya’dan güney yönünde akarak Ege Denizi’ne dökülür; Türkiye’nin sınır aşan akarsularından biridir.
İki il aynı deprem tehlikesi düzeyine sahipken birinde hasarın daha büyük olması hangi nedenle açıklanabilir?
- A) Yapı dayanımı ve nüfusun maruziyetindeki farklılıklarla
- B) Deprem büyüklüğünün tümüyle insanlarca seçilmesiyle
- C) Yerçekiminin hasar yerinde sıfırlanmasıyla
- D) Bütün binaların otomatik olarak güçlenmesiyle
- E) Depremlerin hiç sarsıntı üretmemesiyle
Doğru cevap: A
Çözüm: Afet riskinde yalnız tehlikenin varlığı değil yapı stoku, zemin, nüfusun maruziyeti ve hazırlık da belirleyicidir.
Aynı meridyen üzerindeki iki noktanın hangisi ortaktır?
- A) Yerel öğle vakti
- B) Enlemleri
- C) Gece-gündüz süreleri
- D) Denize uzaklıkları
- E) Yükseltileri
Doğru cevap: A
Çözüm: Yerel saat esas olarak boylama bağlıdır; aynı meridyen üzerindeki noktaların Güneş’in en yükseğe ulaştığı yerel öğle anı aynıdır.
Denize yakın kıyı yerleşmelerinde yaz ve kış sıcaklıklarının iç kesimlere göre daha ılımlı olmasını sağlayan etken hangisidir?
- A) Boylam farkının sıfır olması
- B) Yükseltinin daima 2000 m’yi aşması
- C) Denizlerin geç ısınıp geç soğuması
- D) Rüzgârın sürekli kuzeyden esmesi
- E) Güneş’in bütün yıl dik gelmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Denizler ısıyı daha yavaş alıp verdiğinden kıyı yerleşmelerinde yazın aşırı ısınmayı ve kışın aşırı soğumayı sınırlandırabilir.
Türkiye’de birçok akarsuyun kısa mesafede hızlı akış göstermesi hangi doğal özellikle ilişkilidir?
- A) Ülkenin bütünüyle düz olması
- B) Yükselti farkının ve eğimin fazla olması
- C) Tüm akarsuların gelgitle hareket etmesi
- D) Yatakların her yerde deniz seviyesinde bulunması
- E) Tüm akarsuların yıl boyu donmuş olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye’nin engebeli ve yüksek yapısı birçok akarsuyun eğimini artırır; bu durum akış hızı ve aşındırma gücünü etkileyebilir.
Kurak bölgelerde köy konutlarının su kaynağı çevresinde birbirine yakın kurulması hangi yerleşme tipini açıklar?
- A) Dağınık yerleşme
- B) Liman metropolü
- C) Toplu yerleşme
- D) Yalnız yayla yerleşmesi
- E) Yüzen yerleşme
Doğru cevap: C
Çözüm: Su temininin sınırlı olduğu kimi alanlarda konutların su kaynağı çevresinde toplanması toplu kır yerleşmesini destekler.
Aras Nehri Türkiye dışındaki akışı sırasında Kura sistemi üzerinden hangi su kütlesine ulaşır?
- A) Karadeniz
- B) Ege Denizi
- C) Hazar Denizi
- D) Akdeniz
- E) Van Gölü
Doğru cevap: C
Çözüm: Aras Nehri doğuya akarak Kura-Aras havzası üzerinden Hazar Denizi’ne ulaşır; Türkiye’de Karadeniz’e dökülen akarsulardan değildir.
Bir yerin denize yakınlığı ve dağların kıyıya uzanış doğrultusu en doğrudan hangi konum türünde değerlendirilir?
- A) Mutlak boylam
- B) Mutlak enlem
- C) Başlangıç paraleli
- D) Meridyen numarası
- E) Göreceli konum
Doğru cevap: E
Çözüm: Denize uzaklık ve dağların uzanışı yerin çevresiyle ilişkili fiziki özelliklerdir; yalnız enlem-boylam koordinatlarından çıkarılamaz.
Yeryüzünün şiddetle ısınmasıyla yükselen havanın soğuyup yağış bırakması hangi yağış türüdür?
- A) Yamaç yağışı
- B) Cephe yağışı
- C) Kar meltemi
- D) Konveksiyonel (yükselim) yağışı
- E) Çiy
Doğru cevap: D
Çözüm: Konveksiyonel yağışta ısınan hava yükselip soğur ve yoğuşur. Yazın görülen kısa süreli sağanaklar bu mekanizmaya örnek olabilir.
Deniz kıyısındaki hassas bir sulak alanda plansız yapılaşmanın muhtemel etkisi hangisidir?
- A) Bütün türlerin otomatik çoğalması
- B) Yeraltı suyunun tümüyle arınması
- C) Doğal yaşam alanının hiç etkilenmemesi
- D) Habitat kaybı ve biyolojik çeşitlilikte azalma
- E) Bütün canlıların aynı tür olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sulak alanlar çok sayıda tür için üreme ve beslenme ortamı oluşturur; plansız müdahaleler habitatları parçalayabilir.
Zeytin tarımının Ege ve Akdeniz kıyılarında yaygın olmasında hangi iklim koşulları önemlidir?
- A) Yaz kuraklığına uyum ve kışların görece ılık olması
- B) Bütün yıl donmuş toprak
- C) Kısa yaz ve ağır kutup gecesi
- D) Sürekli sıfırın altında sıcaklık
- E) Yıl boyunca çok kalın kar örtüsü
Doğru cevap: A
Çözüm: Zeytin Akdeniz ikliminin yaz kuraklığına uyumludur; şiddetli ve uzun süreli kış donları yetişmesini sınırlayabilir.
Dünya’nın dönmesi nedeniyle hareketli hava kütlelerinin Kuzey Yarım Küre’de sapma yönü hangisidir?
- A) Hareket yönünün soluna
- B) Her zaman Ekvator’a
- C) Her zaman yukarıya
- D) Hareket yönünün sağına
- E) Hiç sapmadan düz
Doğru cevap: D
Çözüm: Coriolis etkisi Dünya’nın dönüşünden doğar ve hareketli hava Kuzey Yarım Küre’de kendi hareket yönünün sağına sapma eğilimindedir.
Haritada iki yer arası uzunluk 8 cm iken ölçek paydası iki katına çıkarılırsa aynı gerçek uzaklığın çizim uzunluğu kaç cm olur?
- A) 2 cm
- B) 8 cm
- C) 4 cm
- D) 12 cm
- E) 16 cm
Doğru cevap: C
Çözüm: Ölçek paydasının iki katına çıkması çizimin doğrusal olarak yarıya küçülmesi demektir; 8 cm uzunluk 4 cm olur.
Pamukkale travertenlerinin oluşumunda en temel süreç hangisidir?
- A) Volkanik küllerin rüzgârla taşınması
- B) Deniz dalgalarının kıyıyı aşındırması
- C) Buzulların kayacı cilalaması
- D) Kalsiyum karbonatın sudan çökelerek birikmesi
- E) Rüzgârın kum tepesi oluşturması
Doğru cevap: D
Çözüm: Pamukkale’de mineralli suların koşulları değiştikçe kalsiyum karbonat çökelir ve basamaklı traverten birikimleri oluşur.
Bir ülkede çocuklar %20, yaşlılar %10 ve çalışma çağındakiler %70 ise yaş bağımlılık oranı yaklaşık kaçtır?
- A) %30
- B) %42,9
- C) %50
- D) %70
- E) %100
Doğru cevap: B
Çözüm: Bağımlılık oranı çalışma çağı dışındaki nüfus / çalışma çağındaki nüfus × 100 hesabıyla (20 + 10)/70 × 100 ≈ %42,9 olur.
Kuraklığa karşı bir tarım havzasında uygulanabilecek uzun vadeli önlem hangisidir?
- A) Suyu sürekli açık kanallarda boşa akıtma
- B) Toprağı her yıl tamamen bitkisiz bırakma
- C) Yeraltı suyunu sınır gözetmeden çekme
- D) Su verimli sulama yöntemleri ve uygun ürün seçimi
- E) Yağış azalmasını önemsiz sayma
Doğru cevap: D
Çözüm: Su tasarruflu sulama, ürün planlaması ve kaynakların izlenmesi kuraklık baskısını azaltmaya yardımcı olur.