Diğer koşullar benzerken yüzeye yakın rüzgârın oluşumunda temel itici etken nedir?
- A) Yalnız enlem derecesi
- B) Sadece Ay’ın çekimi
- C) Yatay basınç farkı
- D) Dağların kayaç türü
- E) Meridyenlerin uzunluğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Rüzgâr, yatay basınç farkının oluşturduğu kuvvetle hareket eder; sürtünme ve Dünya’nın dönüşü gerçek esiş yönünü değiştirir.
Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye dışındaki akışlarını tamamlayarak hangi körfeze ulaşan sistemi besler?
- A) Basra Körfezi
- B) Finlandiya Körfezi
- C) Meksika Körfezi
- D) Biskay Körfezi
- E) Riga Körfezi
Doğru cevap: A
Çözüm: Fırat ve Dicle suları Türkiye dışındaki Mezopotamya üzerinden Şattülarap sistemine katılarak Basra Körfezi’ne ulaşır.
Şiddetli yağış alan bir yamaçta bitki örtüsünün kaldırılması ve yol yarmalarının yapılması hangi doğal tehlikeyi artırabilir?
- A) Göktaşı düşmesini
- B) Güneş tutulmasını
- C) Heyelanı
- D) Okyanus gelgitini
- E) Yer kabuğunun dönüş hızını
Doğru cevap: C
Çözüm: Yamaç dengesini bozan müdahaleler ve zeminin suya doyması, uygun jeolojik koşullarda heyelan olasılığını yükseltebilir.
Türkiye’nin yaklaşık matematik konumu hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) 26°–45° kuzey ve 36°–42° batı
- B) 0°–10° kuzey ve 0°–10° doğu
- C) 36°–42° kuzey enlemleri ve 26°–45° doğu boylamları
- D) 36°–42° güney ve 26°–45° doğu
- E) 60°–70° kuzey ve 40°–50° doğu
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye yaklaşık 36°–42° kuzey paralelleriyle 26°–45° doğu meridyenleri arasındadır; Kuzey ve Doğu yarım kürelerdedir.
Nüfusu 600.000, yüzölçümü 2.000 km² olan bir ilin aritmetik nüfus yoğunluğu kaç kişi/km² olur?
- A) 30
- B) 300
- C) 120
- D) 600
- E) 1.200
Doğru cevap: B
Çözüm: Aritmetik yoğunluk = toplam nüfus / yüzölçümü. 600.000 / 2.000 = 300 kişi/km² olarak hesaplanır.
Tarlaların eğime dik yönde sürülmesi ve teraslama yapılması hangi sorunu azaltmayı amaçlar?
- A) Su erozyonunu
- B) Levha hareketlerini
- C) Gün uzunluğu farkını
- D) Gelgit genliğini
- E) Volkanik gaz üretimini
Doğru cevap: A
Çözüm: Eğim boyunca akan suyun hızını azaltan teras ve uygun sürüm, toprağın taşınmasını sınırlamaya yardımcı olabilir.
İzohipslerin birbirinden uzaklaşması aşağıdaki yer şekli özelliklerinden hangisini destekler?
- A) Yamaçların dikleşmesini
- B) Eğimin azalmasını
- C) Yükseltinin daima artmasını
- D) Mutlak konumun değişmesini
- E) Boylam farkının büyümesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Aynı eş yükselti aralığı daha geniş yatay mesafeye yayıldığında arazi daha az eğimlidir; eğriler arası açıklık bu konuda ipucudur.
Batı Anadolu’da dağ sıraları arasındaki çöküntü oluklarına verilen jeomorfolojik ad hangisidir?
- A) Horst
- B) Falez
- C) Graben
- D) Sirk
- E) Moren
Doğru cevap: C
Çözüm: Graben faylarla sınırlanmış çöküntü bloklarıdır. Batı Anadolu’da Gediz ve Büyük Menderes gibi graben sistemleri görülür.
Gece ile gündüzün düzenli biçimde birbirini izlemesinin temel nedeni hangisidir?
- A) Dünya’nın Güneş çevresinde dolanması
- B) Dünya’nın ekseni çevresinde dönmesi
- C) Ay’ın Dünya çevresinde dolanması
- D) Dünya’nın eksen eğikliği
- E) Okyanus akıntılarının yönü
Doğru cevap: B
Çözüm: Gece ile gündüzün günlük ardışıklığı Dünya’nın kendi ekseni çevresindeki 24 saatlik dönüşünün bir sonucudur.
Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında seracılığın yoğunlaşmasını kolaylaştıran iklim özelliği hangisidir?
- A) Kışın sürekli ağır don yaşanması
- B) Güneşlenmenin bütün yıl sıfır olması
- C) Her mevsimde kutup gecesi görülmesi
- D) Kışların görece ılık geçmesi
- E) Yaz sıcaklığının kesinlikle sıfır olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Akdeniz kıyılarında görece ılık kışlar, kontrollü yetiştiricilikte ısıtma gereksinimini azaltarak sera üretimini destekleyebilir.
40° doğu ve 10° doğu boylamlarında bulunan iki yerin yerel saat farkı kaç saattir?
- A) 30 dakika
- B) 1 saat
- C) 3 saat
- D) 4 saat
- E) 2 saat
Doğru cevap: E
Çözüm: Boylam farkı 30 derecedir. Her derece 4 dakika olduğuna göre 30 × 4 = 120 dakika, yani 2 saat fark vardır.
Kuraklık nedeniyle tarımsal gelir kaybının insanları yaşadıkları yerden ayrılmaya yöneltmesi hangi etkidir?
- A) Çekici (pull) faktör
- B) İtici (push) faktör
- C) Yalnız turizm hareketi
- D) Doğal nüfus artışı
- E) Saat dilimi değişimi
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuraklık ve geçim sıkıntısı bulunduğu yerde yaşamı zorlaştırır; göç kararında itici faktör olarak etkili olabilir.
Kapadokya peribacalarının oluşumunda belirleyici doğal süreç hangisidir?
- A) Volkanik tüflerin farklı dirençli tabakalar hâlinde aşındırılması
- B) Mercan resiflerinin yükselmesi
- C) Buzulların denize ulaşması
- D) Gelgitlerin her gün üç metre yükselmesi
- E) Yalnız yer altı tuzunun kristalleşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Peribacaları volkanik tüf gibi kolay aşınan malzemelerin, daha dayanıklı tabakalarla birlikte farklı hızlarda aşınmasıyla şekillenir.
Mevsimlerin ortaya çıkması en doğrudan hangi iki özelliğin birlikte sonucudur?
- A) Dünya’nın ekseni çevresinde dönmesi ve yer çekimi
- B) Ay’ın evreleri ve atmosfer basıncı
- C) Dünya’nın yuvarlaklığı ve gelgitler
- D) Eksen eğikliği ve Güneş çevresinde dolanım
- E) Rüzgâr yönü ve akarsu akışı
Doğru cevap: D
Çözüm: Mevsimler eksen eğikliğiyle birlikte Dünya’nın Güneş etrafında dolanması sonucu yıl içinde ışın açısı ve gündüz süresinin değişmesiyle oluşur.
Karadeniz kıyısında kıyıya paralel uzanan dağlar en çok hangi durumu destekler?
- A) Kıyıların tümünün çölleşmesini
- B) Her vadide aynı sıcaklığın görülmesini
- C) Bütün akarsuların doğudan batıya akmasını
- D) Kıyı ile iç kesimler arasında yer şekillerine bağlı ulaşım güçlüğünü
- E) Yaz kuraklığının kıyının her yerinde çok belirgin olmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Karadeniz’de kıyıya paralel yüksek dağ sıraları, birçok kesimde kıyıdan içeriye ulaşımı zorlaştırır ve kısa akarsu vadilerini destekler.
Bir kişinin iş nedeniyle köyden kente yerleşmesi ile kısa süreli tatil yolculuğu arasındaki temel fark nedir?
- A) İlkinde yerleşim yeri değişirken ikincisi geçici ziyaret olabilir.
- B) Tatil yolculuğu zorunlu dış göç sayılır.
- C) Köyden kente yerleşmede nüfus hareketi yoktur.
- D) İki olay da her zaman aynı nüfus kaydıdır.
- E) Hiçbirinde insan hareketi gerçekleşmez.
Doğru cevap: A
Çözüm: Göç, ikamet yerinin kalıcı veya belirli süreli değişimiyle ilgilidir; sıradan turistik ziyaret yerleşme amaçlı göç sayılmaz.
30° doğu boylamında yerel saat 10.00 iken 45° doğu boylamında yerel saat kaçtır?
- A) 09.00
- B) 11.00
- C) 10.15
- D) 10.30
- E) 12.00
Doğru cevap: B
Çözüm: 45° doğu, 30° doğunun 15 derece doğusundadır. Yerel saat 15 × 4 = 60 dakika ileride olduğundan 11.00 olur.
Türkiye’de yükseltinin genel olarak batıdan doğuya artmasının doğal sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Doğu kesimlerde kış koşullarının daha sert yaşanabilmesi
- B) Doğuda bütün kıyıların daha girintili olması
- C) Batıdaki bütün alanların çöl hâline gelmesi
- D) Doğudaki denizlerin tatlılaşması
- E) Batıdaki yükseltinin her yerde sıfır olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yükseltinin doğuya doğru genel artışı, yerel koşullar da etkili olmakla birlikte sıcaklığın ve kış koşullarının bölgesel farklılaşmasına katkı sağlar.
21 Haziran dolaylarında Kuzey Kutup Dairesi üzerinde hangi aydınlanma özelliği yaşanabilir?
- A) Yaklaşık 24 saat gece
- B) Gece ve gündüzün kesinlikle altışar saat sürmesi
- C) Güneş’in Oğlak Dönencesi’ne dik gelmesi
- D) Kutup Gecesi’nin başlangıcı
- E) Yaklaşık 24 saat gündüz
Doğru cevap: E
Çözüm: Haziran gündönümünde Kuzey Kutup Dairesi çevresinde kesintisiz gündüz yaşanabilir; olay eksen eğikliğiyle ilişkilidir.
Doğal bitki örtüsünün tahrip edilmesi aşağıdakilerden hangisini doğrudan olumsuz etkileyebilir?
- A) Dünya’nın eksen eğikliğini
- B) Güneş’in kütlesini
- C) Ay’ın evre döngüsünü
- D) Meridyenlerin boyunu
- E) Toprağın korunmasını ve canlıların yaşam alanlarını
Doğru cevap: E
Çözüm: Bitki örtüsü yüzey akışını yavaşlatır, toprağın korunmasına ve canlıların habitatlarına katkı sağlar.