Bafra ile Çarşamba deltalarının akarsularını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Bafra–Yeşilırmak, Çarşamba–Kızılırmak
- B) Bafra–Kızılırmak, Çarşamba–Yeşilırmak
- C) Bafra–Seyhan, Çarşamba–Ceyhan
- D) Bafra–Gediz, Çarşamba–Meriç
- E) Bafra–Fırat, Çarşamba–Dicle
Doğru cevap: B
Çözüm: Bafra Kızılırmak ağzında, Çarşamba Yeşilırmak ağzında gelişmiştir; her ikisi de Karadeniz kıyısındaki delta ovalarındandır.
21 Mart civarında 30° güney enlemindeki bir merkezde Güneş’in öğle yükselme açısı yaklaşık kaç derecedir?
- A) 30°
- B) 45°
- C) 66,5°
- D) 60°
- E) 90°
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekinoksta Güneş Ekvator’a dik gelir. 30° güneyde meridyen geçişi sırasında yükseklik 90° − 30° = 60° olur.
Aynı tarlada farklı yıllarda ürün dönüşümü yapılmasının toprak ve üretim açısından temel yararı hangisidir?
- A) Bütün mineral besinleri kesinlikle yok etmek
- B) Her yıl aynı hastalığın yayılmasını zorunlu kılmak
- C) Toprakta suyun hiç tutulmamasını sağlamak
- D) Toprak besin dengesini ve hastalık-zararlı yönetimini desteklemek
- E) Tarımsal üretimi tamamen durdurmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Münavebe (ürün nöbeti) uygun planlandığında toprak özelliklerinin korunmasına ve bazı hastalık-zararlı döngülerinin kırılmasına katkı verir.
Ege’de denizden içeri uzanan bir ovada sıcak iklim ve ulaşım olanakları uygun olsa da yazın su yetersizliği yaşanıyor. Tarımsal ürün desenini belirlemede hangisi kritik olabilir?
- A) Dünya’nın ekseninin aniden kayması
- B) Enlem farkının sıfıra inmesi
- C) Bütün bitkilerin aynı su isteği göstermesi
- D) Sulama suyu ve ürünlerin su tüketimi
- E) Yağışın bütün yıllarda kesin eşit olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sıcaklık ve pazar uygunluğu tek başına yeterli değildir; kurak dönemde su erişimi tarımsal ürün seçimini önemli ölçüde sınırlar.
Eş yükselti aralığı 40 metre olan bir haritada 120 m çizgisinden 280 m çizgisine kadar kaç yükselti aralığı vardır?
- A) 3 aralık
- B) 5 aralık
- C) 6 aralık
- D) 7 aralık
- E) 4 aralık
Doğru cevap: E
Çözüm: 280 − 120 = 160 metrelik yükselti farkı vardır. 160 ÷ 40 = 4 eş yükselti aralığı bulunur.
Bir yamaçta yoğun yağış sonrasında toprak suya doymuş ve yol açmak için yamaç eteği kesilmiştir. Hangisinin gerçekleşme olasılığı özellikle artar?
- A) Ay tutulması
- B) Gün dönümü
- C) Okyanus ortası gelgit
- D) Heyelan
- E) Ekvator çizgisinin yer değiştirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Suya doyan zemin ve yamacın destek kaybı kütle hareketini tetikleyebilir; yağış ve insan müdahalesi birlikte değerlendirilmelidir.
45° doğudaki A merkezinde yerel saat 12.00 iken 30° doğudaki B merkezinde yerel saat kaçtır?
- A) 10.00
- B) 11.30
- C) 12.30
- D) 13.00
- E) 11.00
Doğru cevap: E
Çözüm: A ile B arasında 15° fark bulunur. B, A’nın batısında olduğundan bir saat geri kalır ve saat 11.00 olur.
Dağlık bir alanda gece yamaçlarda soğuyan havanın aşağıya, vadiye akması hangi yerel rüzgârdır?
- A) Vadi meltemi
- B) Deniz meltemi
- C) Dağ meltemi
- D) Alize rüzgârı
- E) Batı rüzgârları
Doğru cevap: C
Çözüm: Gece yamaç havası soğur ve yoğunlaşır; yer çekimi ve basınç farklılıklarıyla aşağıya, vadi tabanına yönelen dağ meltemi oluşur.
Doğal artışı +1.000 olan yere 1.800 kişi gelirken 2.600 kişi ayrılmıştır. Diğer değişimler yoksa toplam nüfus değişimi nedir?
- A) −800 kişi
- B) +800 kişi
- C) +200 kişi
- D) −1.600 kişi
- E) +4.400 kişi
Doğru cevap: C
Çözüm: Net göç 1.800 − 2.600 = −800 kişidir. +1.000 doğal artışla birleştirilince toplam +200 olur.
Gediz ve Büyük Menderes ovalarıyla ilişkilendirilen yer yapısının en uygun açıklaması hangisidir?
- A) Tümüyle tek bir buzul örtüsünün oyduğu çukurlar
- B) Volkanik krater göllerinin kıyıları
- C) Mercan resiflerinin kara üzerinde büyümesi
- D) Deniz dalgalarının dağ zirvelerini düzleştirmesi
- E) Faylarla gelişmiş graben sistemleri ve bunların tabanındaki birikim alanları
Doğru cevap: E
Çözüm: Batı Anadolu’nun graben olukları faylanmayla oluşmuştur; akarsular bu çöküntü tabanlarında alüvyon biriktirerek ovaları geliştirmiştir.
Türkiye’nin yaklaşık 26°–45° doğu boylamları arasında uzandığı kabul edilirse en batı ve en doğu uçlarının teorik yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 19 dakika
- B) 45 dakika
- C) 60 dakika
- D) 90 dakika
- E) 76 dakika
Doğru cevap: E
Çözüm: Boylam farkı yaklaşık 45 − 26 = 19 derecedir. Her derece dört dakika kabul edilirse teorik yerel saat farkı 76 dakikadır.
Yengeç ve Oğlak dönenceleri arasında kalan 10° kuzey enlemindeki bir merkezle ilgili hangisi doğrudur?
- A) Güneş ışınlarını yıl içinde iki kez dik alabilir.
- B) Güneş hiçbir zaman tepe noktasına yaklaşamaz.
- C) Yalnız 21 Aralık’ta 24 saat gece yaşar.
- D) Yıl boyunca gündüz süresi 24 saattir.
- E) Güneş yalnız kutup gündönümlerinde doğar.
Doğru cevap: A
Çözüm: Dönenceler arasında Güneş’in dik geldiği enlem yıl içinde iki kez aynı paralelden geçebilir. Dönencelerin tam üzerinde bir kez dik gelir.
Bir akarsu havzasında üst kesimde orman tahribi ve aşağı kesimde dere yatağı daraltılması gerçekleşmiştir. Yoğun yağışta birleşik etki ne olabilir?
- A) Bütün yağmurun toprak altında tutulması
- B) Akarsuyun kalıcı olarak kuruması
- C) Suyun aşağı çığıra hiç ulaşmaması
- D) Taşkın düzlüğünün artık su taşımaması
- E) Yüzey akışının artmasıyla taşkın zararının büyümesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Yukarı havzada bitki örtüsü kaybı akışı hızlandırabilir; aşağı havzadaki yatak daraltılması suyun taşmasını kolaylaştırabilir.
Nüfusu 100.000 ve toplam alanı 1.000 km² olan yerde tarıma elverişli alan 100 km²’dir. Aritmetik ve fizyolojik yoğunluk sırasıyla kaç kişidir?
- A) 1.000 ve 100 kişi/km²
- B) 100 ve 1.000 kişi/km²
- C) 100 ve 100 kişi/km²
- D) 10 ve 100 kişi/km²
- E) 1.000 ve 10 kişi/km²
Doğru cevap: B
Çözüm: Aritmetik yoğunluk 100.000/1.000 = 100; fizyolojik yoğunluk nüfus/tarıma elverişli alan = 100.000/100 = 1.000 kişi/km²’dir.
Yükselti farkı 500 m, yatay uzaklığı 10 km olan bir yamacın ortalama eğimi yüzde kaçtır?
- A) %0,5
- B) %2
- C) %10
- D) %5
- E) %50
Doğru cevap: D
Çözüm: Yatay mesafe 10.000 m’ye çevrilir. Ortalama eğim (500/10.000) × 100 = %5 olarak hesaplanır.
Eş yükselti aralığı haritanın her yerinde aynı olduğuna göre izohipsler arasındaki mesafenin daraldığı yamaca ilişkin en doğru çıkarım hangisidir?
- A) Yükselti farkı izohipsler arasında değişmiştir.
- B) Meridyenlerin sayısı artmıştır.
- C) Bütün yamaç deniz seviyesinin altındadır.
- D) Haritadaki ölçek yalnız o yamaçta değişmiştir.
- E) Yükselti daha kısa yatay mesafede değiştiği için eğim büyüktür.
Doğru cevap: E
Çözüm: İzohips aralığındaki dikey fark sabitken yatay mesafe küçülürse eğim artar. Bu yüzden sık çizgili yamaçlar diktir.
Coğrafya sorusunda 100 m yükseldikçe sıcaklığın ortalama 0,5°C azaldığı varsayılıyor. 1000 m yükselince sıcaklık yaklaşık kaç derece azalır?
- A) 0,5°C
- B) 2°C
- C) 5°C
- D) 10°C
- E) 20°C
Doğru cevap: C
Çözüm: 1000 metre 100 metrelik on basamaktır. Her basamakta 0,5°C azalma varsayımıyla 10 × 0,5 = 5°C düşüş olur.
Doğu Karadeniz’de parçalı tarım alanları ve bol su kaynaklarının kırsal yerleşim üzerindeki ortak etkisi hangisidir?
- A) Her köyün tek bir yüksek gökdelende toplanması
- B) Tarımsal faaliyetin tamamen yok olması
- C) Bütün nüfusun yalnız kıyı limanında yaşaması
- D) Hiçbir hanenin suya erişememesi
- E) Dağınık yerleşme birimlerinin yaygınlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Engebeli ve parçalı arazide konutlar küçük tarım alanları ve su kaynakları çevresinde farklı noktalara dağılabilir.
Aynı enlemdeki iki Türkiye kentinden yüksek dağlık alandaki kentin daha soğuk olması öncelikle hangi değişkenle açıklanır?
- A) Boylam farkının kesinlikle sıfır olmasıyla
- B) Ekvator’un hareket etmesiyle
- C) Dünya’nın dönmemesiyle
- D) Yükselti farkıyla
- E) Deniz seviyesinin her yerde aynı olmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Aynı enlem tek başına sıcaklığın eşit olmasını gerektirmez; troposferde yükseldikçe sıcaklık genellikle azalır.
Bir plato ile alçak bir ova arasındaki temel jeomorfolojik farkı en iyi açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Plato yalnız deniz altındaki çukurdur, ova dağ zirvesidir.
- B) Her plato mutlaka volkanik konidir.
- C) Her ova yalnız buzul aşındırmasıyla oluşur.
- D) Plato ve ova arasında yükselti/yarılma yönünden hiçbir fark olamaz.
- E) Plato genellikle çevresine göre yüksek ve akarsularla yarılmış düzlük; ova görece alçak ve düz alandır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Platolar çevresine göre yüksekte bulunan ve akarsularla yarılabilen geniş düzlüklerdir. Ovalar ise genellikle daha alçak ve az eğimli düzlüklerdir.