Ege kıyılarında deniz etkisinin vadiler boyunca içerilere ulaşması ile körfez ve koyların fazla oluşması hangi ortak nedene dayanır?
- A) Dağların kıyıya tamamen paralel uzanmasına
- B) Kıyıda hiç akarsu bulunmamasına
- C) Bütün kıyıların volkanik adadan oluşmasına
- D) Dağların kıyıya dik uzanması ve çöküntü oluklarının bulunmasına
- E) Yazın her yerde kar yağmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’nin horst-graben yapısında doğu-batı yönlü vadiler ve dağların kıyıya dikliği, kıyı girintileriyle iç kesime geçişi etkiler.
Türkiye bölgelerine ilişkin hangisi idari il sınırları ile coğrafi bölge sınırları arasında doğru bir ayrım yapar?
- A) Coğrafi bölgeler yalnız ilçe sayısıyla tanımlanır
- B) Her il mutlaka tek tip iklim ve yer şekli taşır
- C) Coğrafi bölge sınırları doğal ve beşerî özelliklerle ilişkilidir, idari sınırlarla birebir örtüşmeleri gerekmez
- D) Coğrafi sınırlar tümüyle ülke dışından çizilir
- E) Bölgelerin içindeki doğal çeşitlilik yok sayılır
Doğru cevap: C
Çözüm: Coğrafi bölgeler mekânsal benzerlik ve farklılıklara dayanan öğretim amaçlı sınıflandırmadır; idari birimlerle eş anlamlı değildir.
Bir harita 1/100.000 yerine 1/400.000 ölçekle yeniden çizilirse aynı gerçek alana ilişkin hangi değişiklik beklenir?
- A) Doğrusal uzunluklar dört katına çıkar.
- B) Doğrusal uzunluklar yarıya, alan dörtte bire iner.
- C) Alan aynı kalır ancak boylam değişir.
- D) Doğrusal uzunluklar dörtte bire, harita alanı on altıda bire iner.
- E) Yalnız haritanın kuzey oku ters döner.
Doğru cevap: D
Çözüm: Payda dört katına çıktığı için çizim uzunlukları dörtte bire düşer. Alan ölçeği uzunluğun karesiyle değişir: 1/16.
Bir ülkenin şehir nüfusu payı ilk yıl 40.000/100.000, sonraki yıl 60.000/120.000 olmuştur. Pay kaç yüzde puan artmıştır?
- A) 5 yüzde puan
- B) 10 yüzde puan
- C) 15 yüzde puan
- D) 20 yüzde puan
- E) 25 yüzde puan
Doğru cevap: B
Çözüm: İlk yıl şehir payı %40, sonraki yıl %50’dir. Oranların farkı %50 − %40 = 10 yüzde puandır; yüzde değişimle karıştırılmamalıdır.
Bir merkezde en sıcak ay ortalaması 28°C, en soğuk ay ortalaması 4°C ise yıllık sıcaklık farkı kaç derecedir?
- A) 24°C
- B) 12°C
- C) 20°C
- D) 28°C
- E) 32°C
Doğru cevap: A
Çözüm: Yıllık sıcaklık farkı en sıcak ve en soğuk ayların ortalama sıcaklıkları arasındaki farktır: 28 − 4 = 24°C.
Bir dağ yerleşiminde çığ tehlikesi bulunan koridorla güvenli yamaç karşılaştırılıyor. Afet öncesi planlamada öncelikli karar hangisidir?
- A) Dik yamaca daha çok kontrolsüz yapı eklemek
- B) Tehlike haritalarını yok saymak
- C) Yerleşme ve ulaşım güzergâhlarını çığ tehlikesi yüksek kesimlerden uzak tutmak
- D) Kar birikimini her zaman güvenli kabul etmek
- E) Uyarı ve tahliye planlarını kaldırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mekânsal planlamada tehlikeli çığ koridorlarından kaçınmak maruziyeti azaltır; izleme ve uyarı da tamamlayıcı önlemlerdir.
Gündüz dağ yamacının çevresine göre hızlı ısınmasıyla havanın vadiden yamaç yukarı hareket etmesi hangi rüzgârdır?
- A) Dağ meltemi
- B) Kara meltemi
- C) Kutup doğu rüzgârı
- D) Musonun kış kolu
- E) Vadi meltemi
Doğru cevap: E
Çözüm: Gündüz yamaçların ısınması havanın yükselmesini sağlar ve vadiden dağa doğru yerel hava akımı, yani vadi meltemi oluşabilir.
Ege ve Çukurova’daki pamuk yetiştiriciliğinde sulama ve sıcak büyüme mevsimi birlikte neden önemlidir?
- A) Pamuk yalnız dondurucu kışta büyür.
- B) Pamuk sıcaklık ister; yetersiz yağış sulamayla tamamlanabilir.
- C) Pamukta su ihtiyacı kesinlikle sıfırdır.
- D) Sıcaklık ve su bitki büyümesini etkilemez.
- E) Pamuk yalnız yüksek dağ tundrasında yetişir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Pamuk üretiminde yeterli sıcaklık gelişmeyi destekler; kurak dönemlerde sulama yapılarak bitkinin su gereksinimi karşılanabilir.
Bir yolun gerçek uzunluğu 24 km ve haritadaki uzunluğu 8 cm’dir. Bu haritanın kesir ölçeği hangisidir?
- A) 1/30.000
- B) 1/240.000
- C) 1/400.000
- D) 1/300.000
- E) 1/3.000.000
Doğru cevap: D
Çözüm: 24 km = 2.400.000 cm’dir. 2.400.000 ÷ 8 = 300.000 olduğundan ölçek 1/300.000 bulunur.
Türkiye’de bir akarsuyun yazın debisinin azalması, ilkbaharda kar erimesiyle artması hangi yorumu destekler?
- A) Akarsuyun her ay aynı debiye sahip olduğunu
- B) Sadece gelgitlerle beslendiğini
- C) Rejiminde mevsimsel değişim bulunduğunu
- D) Su toplama havzası bulunmadığını
- E) Denize ulaşmasının matematiksel olarak imkânsız olduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Yağış ve kar erimelerinin mevsimsel dağılımı akarsu debisini etkiler. Bu durum rejimin düzenli olmadığını gösterir.
Bir nehir üzerinde baraj yapılmasının doğal ve beşerî etkileri birlikte düşünüldüğünde hangisi doğru olur?
- A) Aşağı kesime taşınan sediment kesinlikle artar.
- B) Nehirdeki tüm balıklar koşulsuz çoğalır.
- C) Bütün taşkın olasılığı evrensel olarak sıfırlanır.
- D) Yerel ekosistem üzerinde hiçbir etki görülmez.
- E) Enerji ve sulama olanağı sağlarken aşağı kesime sediment taşınımını azaltabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Barajlar sulama ve hidroelektrik üretimi sağlayabilir; rezervuar içinde biriken sediment aşağı havzaya ulaşan malzemeyi azaltabilir.
21 Aralık dolaylarında 10° güney enleminde Güneş’in yerel öğle yüksekliği yaklaşık kaç derecedir?
- A) 56,5°
- B) 66,5°
- C) 76,5°
- D) 80°
- E) 90°
Doğru cevap: C
Çözüm: Güneş 23,5° güney enlemine dik gelir; 10° güneyin farkı 13,5°’dir. 90 − 13,5 = 76,5° öğle yüksekliği bulunur.
1/200.000 ölçekli haritada 3 cm × 4 cm kenarlı dikdörtgen bir arazinin gerçek izdüşüm alanı kaç km² olur?
- A) 48 km²
- B) 12 km²
- C) 24 km²
- D) 96 km²
- E) 480 km²
Doğru cevap: A
Çözüm: Ölçekte 1 cm 2 km’dir; kenarlar gerçekte 6 km ve 8 km olur. Dikdörtgen alanı 6 × 8 = 48 km²’dir.
Türkiye’nin bor minerali yataklarının yoğun olduğu illeri birlikte veren seçenek hangisidir?
- A) Rize, Artvin ve Trabzon
- B) Van, Hakkâri ve Şırnak
- C) Eskişehir, Kütahya ve Balıkesir
- D) Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ
- E) Sinop, Kastamonu ve Bartın
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye’de bor yatakları Eskişehir-Kırka, Kütahya-Emet ve Balıkesir-Bigadiç çevreleriyle ilişkilidir; ekonomik madenciliktir.
Bir tarım bölgesinde erozyon, kuraklık ve sulak alan kaybı birlikte gözleniyor. Hangisi sorunlara bütüncül bir çözüm yaklaşımıdır?
- A) Yalnız tek tarlada sürekli daha fazla su tüketmek
- B) Orman ve sulak alanları bütünüyle kaldırmak
- C) Erozyonlu eğimleri sürekli çıplak bırakmak
- D) Canlı türlerini planlamanın dışında tutmak
- E) Havza ölçeğinde su ve toprak koruması, uygun tarım ve habitat yönetimi
Doğru cevap: E
Çözüm: Su, toprak, tarım ve habitatlar aynı havzada karşılıklı etkileşir; ayrı ayrı önlemleri ortak planla yönetmek daha etkilidir.
Doğu Karadeniz’in dik ve yağışlı yamaçlarında yağış sonrası kütlesel toprak kayması hangi doğal afet türüne örnektir?
- A) Kuraklık
- B) Çığ
- C) Fırtına kabarması
- D) Çölleşme
- E) Heyelan
Doğru cevap: E
Çözüm: Heyelan, doygunlaşan zemin ya da kaya kütlesinin eğimli yüzeyde yer çekimiyle aşağıya hareketidir; Doğu Karadeniz’de elverişli koşullar vardır.
Bir kıyı kentinde yaz aylarında turizm istihdamı artarken kışın azalması ekonomik açıdan hangi duruma örnektir?
- A) Tarımın bütün yılı aynı ürünü vermesine
- B) Nüfusun sürekli sıfırlanmasına
- C) Sanayide üretimin yasaklanmasına
- D) Madenciliğin yalnız yazın başlamasına
- E) Hizmetler sektöründe mevsimselliğe
Doğru cevap: E
Çözüm: Turistik talep yıl içinde dalgalanabilir. Bu, konaklama, yeme-içme ve ulaşım gibi üçüncül hizmetlerde mevsimsel istihdam değişimi oluşturur.
Bir haritada yüksek ortalama yükselti, sert karasal kışlar ve yaygın çayır alanları birlikte gösterilmiştir. Hangi bölgeye ilişkin yorum daha güçlüdür?
- A) Marmara’nın tamamında tropikal orman vardır
- B) Ege kıyılarının tümü daimi buzullarla kaplıdır
- C) Doğu Anadolu’da bazı alanlarda büyükbaş hayvancılık için elverişli koşullar vardır
- D) Güneydoğu Anadolu’da yıl boyu bol kar yağar
- E) Akdeniz kıyılarının tümü yüksek tundradır
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğu Anadolu’da yüksek plato ve çayır alanları büyükbaş hayvancılığı destekleyebilir; bölgedeki her yer için aynı hüküm kurulmaz.
Akdeniz ikliminde yaz kuraklığının yaygın olmasının ana atmosferik açıklaması hangisidir?
- A) Yıl boyunca sürekli kutup cephesi bulunması
- B) Yazın her gün deniz melteminin kesilmesi
- C) Dağların tümüyle ortadan kalkması
- D) Yazın subtropikal yüksek basınç ve alçalıcı hava hareketlerinin etkili olması
- E) Güneş ışınlarının bütün yaz Ekvator’a dik gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Akdeniz ikliminde yazın subtropikal yüksek basıncın alçalıcı hava hareketleri bulut oluşumunu sınırlandırır ve kuraklık desteklenir.
28° doğu boylamındaki A merkezinde yerel saat 16.00 ise 43° doğu boylamındaki B merkezinde yerel saat kaçtır?
- A) 15.00
- B) 17.00
- C) 16.15
- D) 16.30
- E) 18.00
Doğru cevap: B
Çözüm: Meridyen farkı 43 − 28 = 15 derecedir. B doğuda olduğu için 15 × 4 = 60 dakika ileridedir; 17.00 olur.