Bir topoğrafya haritasında iki nokta arasındaki kuş uçuşu uzunluk 5 km; virajlı kara yolunun uzunluğu 8 km ise hangisi doğrudur?
- A) Kuş uçuşu mesafe mutlaka yol uzunluğundan büyüktür.
- B) Kara yolu izlediği güzergâh nedeniyle kuş uçuşu mesafeden uzundur.
- C) Boylam farkları aynı olduğu için uzunluklar eşittir.
- D) Yol uzunluğu haritanın enlemine eşittir.
- E) Yolun virajlı olması ölçek paydasını değiştirir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuş uçuşu mesafe iki nokta arasındaki en kısa düz çizgi mesafesidir; viraj ve dolambaçlar yol uzunluğunu artırabilir.
Bir afet planında sel yataklarının boş bırakılması, binaların güçlendirilmesi ve halkın eğitilmesi birlikte yer alıyor. Bu önlemlerin ortak yönü hangisidir?
- A) Doğal olayların oluşmasını bütünüyle durdurmaları
- B) Dünya’nın iklim kuşaklarını yok etmeleri
- C) Maruziyeti ve zarar görebilirliği azaltmaya yönelik olmaları
- D) Bütün riskleri kesin sıfıra indirmeleri
- E) Deprem ve yağışın tarihini kesin bildirmeleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Arazi kullanım planı, mühendislik ve eğitim farklı yollarla kayıp olasılığını düşürmeyi hedefler; tehlikeyi her zaman ortadan kaldırmaz.
Türkiye’de taş kömürü madenciliğiyle tarihsel olarak öne çıkan yer hangisidir?
- A) Zonguldak
- B) Rize
- C) Antalya
- D) Muğla Fethiye
- E) Edirne merkez
Doğru cevap: A
Çözüm: Zonguldak havzası Türkiye’nin taş kömürü üretimiyle tanınan alanıdır; linyit yataklarının yayılışından ayrılır.
21 Aralık günü 35° kuzey ve 35° güney enlemlerindeki iki merkez için hangisi söylenebilir?
- A) 35° kuzeyde yaz gündönümü yaşanır.
- B) 35° güneyde gündüz süresi daha uzundur.
- C) İkisinde de gündüz kesinlikle 12 saattir.
- D) 35° güneyde Güneş hiç doğmaz.
- E) 35° kuzeyde Güneş tam tepeden gelir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Aralık gündönümünde Güney Yarım Küre Güneş’e dönük eğiktir ve orta enlemlerinde gündüz, aynı enlemin kuzey eşine göre daha uzundur.
İç Anadolu’nun yarı kurak alanlarında bozkırın yaygın olması ile orman tahribatına bağlı antropojen bozkır arasında hangi fark vardır?
- A) İkisi de yalnız kutup iklimine özgüdür.
- B) İkisi de yalnız deniz altında bulunur.
- C) Antropojen bozkırda insan etkisi kesinlikle yoktur.
- D) Birincisi iklim koşullarıyla, ikincisi insan kaynaklı orman kaybıyla ilişkilidir.
- E) Doğal bozkır yalnız volkan konisinde görülür.
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğal bozkır yarı kurak iklimle ilişkilidir. Antropojen bozkır ise eski orman alanlarının insan faaliyetleriyle tahrip edilmesi sonucu gelişebilir.
27° doğu ile 45° doğu boylamları arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
- A) 72 dakika
- B) 18 dakika
- C) 36 dakika
- D) 60 dakika
- E) 90 dakika
Doğru cevap: A
Çözüm: Boylam farkı 45 − 27 = 18 derecedir. Her derece 4 dakika olduğundan 18 × 4 = 72 dakika olur.
Karadeniz kıyılarında dağ sıralarının kıyıya paralel, Ege kıyılarında ise çoğunlukla dik uzanması hangi karşılaştırmayı destekler?
- A) Ege’de deniz etkisi vadilerle içeri daha kolay ilerlerken Karadeniz’de yer şekilleri birçok yerde engel oluşturur
- B) Her iki kıyıda iklimin mutlak aynı olmasını
- C) Karadeniz’de hiçbir akarsuyun bulunmamasını
- D) Ege’nin bütün kıyılarında dağların tamamen yokluğunu
- E) İki bölgenin de okyanus kıyısında bulunmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Dağların uzanışı denizel etkilerin içeriye taşınmasında ve ulaşım koridorlarında rol oynar; yerel geçit ve vadiler de önemlidir.
Sıcak ve nemli bir çevrede kimyasal ayrışmanın, kurak ve günlük sıcaklık farkı yüksek çevrede fiziksel ayrışmanın öne çıkması hangi çıkarımı destekler?
- A) İklim özelliklerinin kayaç ayrışma türünü etkilediğini
- B) Tüm kayaçların her iklimde aynı hızda ayrıştığını
- C) Kimyasal ayrışmanın yalnız donmuş kutup ortamında gerçekleştiğini
- D) Fiziksel ayrışmanın sadece okyanus dibinde görüldüğünü
- E) Ayrışma ile iklim arasında hiçbir ilişki bulunmadığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıcaklık, nem ve günlük sıcaklık farkı kayaçların kimyasal veya fiziksel yollarla ayrışmasının baskınlığını etkileyebilir.
İç Anadolu’da buğday üretiminin yaygın olmasıyla iklim ve toprak kullanımı arasındaki ilişki hangisidir?
- A) Bütün buğdayın yıl boyunca su altında büyümesi
- B) Yalnız tropikal orman toprağında yetişmesi
- C) Bütün üretimin kıyı mangrovunda yapılması
- D) Donmuş kutup zemininin zorunlu olması
- E) Geniş tarım alanlarında yarı kurak koşullara uyumlu tahıl yetiştiriciliğinin yapılması
Doğru cevap: E
Çözüm: İç Anadolu’da geniş düz tarım alanları ve yarı kurak iklim şartlarına uyumlu tahıl üretimi önemlidir; yıllık yağış değişimi verimi etkiler.
Sıcaklığın her 100 m yükseltide 0,5°C değiştiği kabul edilirse 800 m aşağı inen bir hava kütlesinin sıcaklığı yaklaşık kaç derece artar?
- A) 0,4°C
- B) 2°C
- C) 8°C
- D) 16°C
- E) 4°C
Doğru cevap: E
Çözüm: 800 metrelik yükselti değişimi 100 metrelik sekiz basamaktır. Varsayılan 0,5°C/100 m oranıyla 8 × 0,5 = 4°C ısınma hesaplanır.
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgenin nüfusunun ve ekonomisinin tek bir doğal faktörle kesin olarak açıklanamayacağını en iyi gösterir?
- A) Benzer iklimdeki iki kentte ulaşım ve sanayi farklılığı nedeniyle istihdamın değişmesi
- B) Aynı yükseklikteki her kentin kesin aynı nüfusa sahip olması
- C) Ulaşımın nüfus dağılışını hiç etkilememesi
- D) Sanayinin iklimden tamamen bağımsız olması
- E) Dağlık yerlerde hiçbir yerleşim bulunmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Nüfus ve ekonomi, doğal çevreyle birlikte beşerî yatırımlar, ulaşım, tarihsel gelişim ve iş olanaklarından etkilenir.
21 Haziran dolaylarında 20° kuzey enleminde Güneş’in yerel öğle yüksekliği yaklaşık kaç derecedir?
- A) 86,5°
- B) 66,5°
- C) 70°
- D) 73,5°
- E) 90°
Doğru cevap: A
Çözüm: Güneş’in dik geldiği enlem yaklaşık 23,5° kuzeydir. 20° kuzeyle açısal fark 3,5°; yükselme 90 − 3,5 = 86,5° olur.
Aynı enlemdeki Karadeniz kıyısı ve iç bölge merkezleri arasında sıcaklık farkı oluşmasının açıklaması hangisidir?
- A) Yükselti, denizellik ve dağların uzanışının birlikte etkili olması
- B) Enlemin tek başına tüm sıcaklık farkını açıklaması
- C) Boylamların kutuplarda birleşmemesi
- D) İki merkezin Dünya’nın farklı yönde dönmesi
- E) Yağışın mutlak olarak sıfır olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı enlem benzer güneş açısını sağlar; fakat yükselti, deniz etkisi ve dağ engelleri gerçek sıcaklık koşullarını değiştirebilir.
Kurak bir tarım alanında aynı verimi daha az suyla elde etmeyi hedefleyen çiftçi için hangi yöntem daha uygundur?
- A) Suyu kontrolsüz açık kanallarla sürekli taşırma
- B) İyi planlanmış damla sulama
- C) Tarlayı sürekli tuzlu su altında bırakma
- D) Bütün suyu buharlaşmaya açık alanda bekletme
- E) Sulama gereksinimini ölçmeden sabit aşırı su verme
Doğru cevap: B
Çözüm: Damla sulama suyu bitki kök bölgesine kontrollü vererek uygun uygulandığında buharlaşma ve kayıp miktarını azaltabilir.
Bir haritada 400, 450, 500 ve 550 m izohipsleri bulunuyor. Yükselti değerleri merkeze doğru artan kapalı eğriler hangi yorumu destekler?
- A) Merkezi deniz düzeyi olan gölü gösterir.
- B) Her noktada eğimin sıfır olduğunu kanıtlar.
- C) Merkeze doğru yükselen bir tepeyi gösterir.
- D) Akarsuyun mutlaka güneye aktığını gösterir.
- E) Araziyi kesinlikle bir delta hâline getirir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kapalı izohips halkalarının değerleri merkeze doğru yükseliyorsa yüksek bir merkez, yani tepe gösterilir; kenarlar daha alçaktır.
Bir kıyı sulak alanında kuşların üreme alanları ile turistik tesisler için istenen alan çakışmaktadır. Sürdürülebilir yaklaşım hangisidir?
- A) Üreme alanlarını tamamen yok ederek yapılaşmak
- B) Habitatı koruyup turizm faaliyetlerini taşıma kapasitesine göre düzenlemek
- C) Koruma ihtiyacını bilimsel verisiz reddetmek
- D) Atık suyu doğrudan sulak alana boşaltmak
- E) Ziyaretçilerin tümünü kısıtsız hassas alana yönlendirmek
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekolojik taşıma kapasitesi ve koruma zonları, turizm ile biyoçeşitliliğin birlikte sürdürülmesini sağlayacak planlamayı destekler.
35° doğudaki kentte yerel saat 14.00 olduğunda 20° doğudaki kentte yerel saat kaçtır?
- A) 12.00
- B) 14.30
- C) 13.00
- D) 15.00
- E) 15.30
Doğru cevap: C
Çözüm: 20° doğu, 35° doğunun 15 derece batısındadır. Batıda yerel saat 60 dakika geri olduğu için 13.00 bulunur.
Diğer etkenler benzerken 1018 hPa ve 1002 hPa merkezleri arasında yüzeye yakın rüzgârın temel hareket eğilimi hangisidir?
- A) 1002 hPa’dan 1018 hPa’ya doğru
- B) 1018 hPa yüksek basınçtan 1002 hPa alçak basınca doğru
- C) Basınç farkı yokmuş gibi durmak
- D) Yalnız kuzeye hareket etmek
- E) Sadece yükselti arttıkça durmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Basınç gradyanı kuvveti havayı yüksek basınçtan alçak basınca yöneltir. Coriolis ve sürtünme gerçek rüzgârın yönünü saptırabilir.
Çocuk nüfusu 15.000, yaşlı nüfusu 5.000 ve çalışma çağındaki nüfusu 40.000 olan yerde yaş bağımlılık oranı kaçtır?
- A) %25
- B) %33,3
- C) %40
- D) %75
- E) %50
Doğru cevap: E
Çözüm: Bağımlı yaş grupları toplamı 20.000, çalışma çağındakiler 40.000’dir. 20.000/40.000 × 100 = %50 olur.
Alüvyal ova oluşumunda akarsuyun aşağı çığırına doğru eğimin azalması hangi süreci güçlendirir?
- A) Erozyonun tümüyle durup kayaç oluşumunun bitmesini
- B) Taşınan malzemenin birikmesini
- C) Akarsuyun denize her zaman tersi yönde akmasını
- D) Kireç taşının sürekli volkanik lav üretmesini
- E) Yalnız rüzgârla kumul oluşmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Akarsu eğiminin ve taşıma gücünün azalması, sürüklenen sedimentin uygun kesimlerde çökelmesine ve alüvyal düzlüklerin gelişmesine katkı verir.