Türkiye’nin güneydoğusunda, yaz sıcaklıklarının yüksek olduğu bölge hangisidir?
- A) Güneydoğu Anadolu Bölgesi
- B) Karadeniz Bölgesi
- C) Marmara Bölgesi
- D) Doğu Karadeniz Bölümü
- E) Ege Bölgesi’nin kıyı kesimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Güneydoğu Anadolu’da yaz sıcaklıkları yüksektir ve karasal özellikler görülür; tarımda sulamanın önemi büyüktür.
Yer kabuğundaki kırılma ve hareketlerle oluşabilen doğal afet hangisidir?
- A) Çığ
- B) Kuraklık
- C) Deprem
- D) Sel
- E) Orman yangını
Doğru cevap: C
Çözüm: Deprem yer kabuğundaki enerji boşalması sonucu oluşan sarsıntıdır; faylı alanlarda tehlike düzeyi farklılaşabilir.
Şiddetli yağış sonrası suyun yatağından taşarak çevreyi su altında bırakması hangi afettir?
- A) Deprem
- B) Çığ
- C) Heyelan
- D) Kuraklık
- E) Taşkın
Doğru cevap: E
Çözüm: Taşkın, akarsu debisinin artıp suyun yatak dışına çıkmasıdır; yerleşme ve altyapının konumu zararın büyüklüğünü etkiler.
Eğimli arazide toprak ve kaya kütlelerinin aşağı doğru hareket etmesine ne ad verilir?
- A) Don olayı
- B) Heyelan
- C) Kuraklık
- D) Deprem fırtınası
- E) Tsunami
Doğru cevap: B
Çözüm: Heyelan, eğim ve suya doygunluk gibi koşullarla tetiklenebilen kütle hareketidir; arazinin özellikleri belirleyicidir.
Dağ yamacındaki kar kütlesinin hızla aşağı kayması hangi afettir?
- A) Sel
- B) Kuraklık
- C) Heyelan
- D) Çığ
- E) Kıyı erozyonu
Doğru cevap: D
Çözüm: Çığ kar örtüsünün yamaç aşağı hızla hareketidir; kar birikimi, eğim ve hava koşulları tehlikeyi artırabilir.
Uzun süre yağışların beklenen düzeyin altında kalması hangi doğal tehlikeyle ilişkilidir?
- A) Kuraklık
- B) Heyelan
- C) Tsunami
- D) Volkan patlaması
- E) Çığ
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuraklık, yağış azlığı ve su dengesindeki bozulma nedeniyle su kaynaklarını, tarımı ve ekosistemleri etkileyebilir.
Toprağın su ve rüzgâr etkisiyle aşındırılıp taşınmasına ne denir?
- A) Volkanizma
- B) Buzullaşma
- C) Erozyon
- D) Yeraltı suyu beslenmesi
- E) Kırağı
Doğru cevap: C
Çözüm: Erozyon toprağın aşınması ve taşınmasıdır. Bitki örtüsünün zayıflaması ve yanlış arazi kullanımı hızını artırabilir.
İki il aynı deprem tehlikesi düzeyine sahipken birinde hasarın daha büyük olması hangi nedenle açıklanabilir?
- A) Yapı dayanımı ve nüfusun maruziyetindeki farklılıklarla
- B) Deprem büyüklüğünün tümüyle insanlarca seçilmesiyle
- C) Yerçekiminin hasar yerinde sıfırlanmasıyla
- D) Bütün binaların otomatik olarak güçlenmesiyle
- E) Depremlerin hiç sarsıntı üretmemesiyle
Doğru cevap: A
Çözüm: Afet riskinde yalnız tehlikenin varlığı değil yapı stoku, zemin, nüfusun maruziyeti ve hazırlık da belirleyicidir.
Şiddetli yağış alan bir yamaçta bitki örtüsünün kaldırılması ve yol yarmalarının yapılması hangi doğal tehlikeyi artırabilir?
- A) Göktaşı düşmesini
- B) Güneş tutulmasını
- C) Heyelanı
- D) Okyanus gelgitini
- E) Yer kabuğunun dönüş hızını
Doğru cevap: C
Çözüm: Yamaç dengesini bozan müdahaleler ve zeminin suya doyması, uygun jeolojik koşullarda heyelan olasılığını yükseltebilir.
Bir yerleşimin dere yatağının taşkın alanına kurulması, yoğun yağmurda hangi riski özellikle artırır?
- A) Yalnız çığ riskini
- B) Yalnız volkanik kül riskini
- C) Güneş patlamalarını
- D) Karasal iklimin tamamen kaybolmasını
- E) Sel ve taşkın zararını
Doğru cevap: E
Çözüm: Akarsuyun taşkın düzlüğündeki yapılaşma suyun yayılacağı alanları daraltabilir ve yağışlı dönemde maruziyeti artırır.
Yüksek dağ geçidinde kar birikimi fazla olan dik yamaçların kullanılması hangi afete karşı özel önlem gerektirir?
- A) Kuraklığa
- B) Çığa
- C) Orman yangınına
- D) Tsunamiye
- E) Volkan püskürmesine
Doğru cevap: B
Çözüm: Dik ve kar yüklü yamaçlarda çığ riski belirli hava koşullarında artabilir; güvenli güzergâh ve uyarılar önem kazanır.
Kuraklığa karşı bir tarım havzasında uygulanabilecek uzun vadeli önlem hangisidir?
- A) Suyu sürekli açık kanallarda boşa akıtma
- B) Toprağı her yıl tamamen bitkisiz bırakma
- C) Yeraltı suyunu sınır gözetmeden çekme
- D) Su verimli sulama yöntemleri ve uygun ürün seçimi
- E) Yağış azalmasını önemsiz sayma
Doğru cevap: D
Çözüm: Su tasarruflu sulama, ürün planlaması ve kaynakların izlenmesi kuraklık baskısını azaltmaya yardımcı olur.
Tarlaların eğime dik yönde sürülmesi ve teraslama yapılması hangi sorunu azaltmayı amaçlar?
- A) Su erozyonunu
- B) Levha hareketlerini
- C) Gün uzunluğu farkını
- D) Gelgit genliğini
- E) Volkanik gaz üretimini
Doğru cevap: A
Çözüm: Eğim boyunca akan suyun hızını azaltan teras ve uygun sürüm, toprağın taşınmasını sınırlamaya yardımcı olabilir.
Bir yamaçta yoğun yağış sonrasında toprak suya doymuş ve yol açmak için yamaç eteği kesilmiştir. Hangisinin gerçekleşme olasılığı özellikle artar?
- A) Ay tutulması
- B) Gün dönümü
- C) Okyanus ortası gelgit
- D) Heyelan
- E) Ekvator çizgisinin yer değiştirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Suya doyan zemin ve yamacın destek kaybı kütle hareketini tetikleyebilir; yağış ve insan müdahalesi birlikte değerlendirilmelidir.
Bir kentte akarsu taşkın düzlüğünün yapılaşmaya açılması ve geçirimsiz yüzeylerin genişlemesi hangi sonuçla en tutarlıdır?
- A) Şiddetli yağışta su baskınına maruz kalan yapı sayısının artabilmesiyle
- B) Akarsuyun her koşulda taşkın yapamaz hâle gelmesiyle
- C) Yerçekiminin ortadan kalkmasıyla
- D) Kentin bütün yeraltı sularının kendiliğinden temizlenmesiyle
- E) Tüm yağışın doğrudan buharlaşmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Taşkın alanındaki yapılaşma maruziyeti artırır; geçirimsiz yüzeyler yüzey akışını hızlandırarak drenajı zorlayabilir.
Bir dağ yerleşiminde çığ tehlikesi bulunan koridorla güvenli yamaç karşılaştırılıyor. Afet öncesi planlamada öncelikli karar hangisidir?
- A) Dik yamaca daha çok kontrolsüz yapı eklemek
- B) Tehlike haritalarını yok saymak
- C) Yerleşme ve ulaşım güzergâhlarını çığ tehlikesi yüksek kesimlerden uzak tutmak
- D) Kar birikimini her zaman güvenli kabul etmek
- E) Uyarı ve tahliye planlarını kaldırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mekânsal planlamada tehlikeli çığ koridorlarından kaçınmak maruziyeti azaltır; izleme ve uyarı da tamamlayıcı önlemlerdir.
Bir bölgede yağışlar azalırken yoğun sulama nedeniyle yeraltı suyu çekimi sürdürülüyor. Uzun dönemde hangi çevresel sorun ortaya çıkabilir?
- A) Su kaynaklarının sınırsız artması
- B) Tarımda su gereksiniminin sıfırlanması
- C) Bütün toprakların kendiliğinden ormana dönüşmesi
- D) Buharlaşmanın tüm bölgede durması
- E) Yeraltı suyu rezervlerinin azalması ve su kıtlığının derinleşmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Su çekimi beslenmenin üzerine çıkarsa yeraltı suyu düzeyi düşebilir; sulamada verimlilik ve havza ölçekli yönetim önem kazanır.
İki yamaçta eğim ve yağış benzerdir; birinde bitki örtüsü korunmuş, diğerinde çıplak toprak bırakılmıştır. Hangisi daha olasıdır?
- A) Bitkisiz yamacın yağışı tamamen durdurması
- B) Çıplak yamaçta yüzey akışı ve erozyonun daha şiddetli olabilmesi
- C) Bitki örtüsünün toprağı hiçbir şekilde etkilememesi
- D) Her iki yamaçta erozyonun zorunlu olarak sıfır olması
- E) Çıplak toprakta suyun her koşulda tamamının tutulması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bitki örtüsü suyun toprağa sızmasına ve köklerle tutulmasına katkı sağlar; çıplak zeminde akış ve taşınım artabilir.
Ege’de denizden içeri uzanan bir ovada sıcak iklim ve ulaşım olanakları uygun olsa da yazın su yetersizliği yaşanıyor. Tarımsal ürün desenini belirlemede hangisi kritik olabilir?
- A) Dünya’nın ekseninin aniden kayması
- B) Enlem farkının sıfıra inmesi
- C) Bütün bitkilerin aynı su isteği göstermesi
- D) Sulama suyu ve ürünlerin su tüketimi
- E) Yağışın bütün yıllarda kesin eşit olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sıcaklık ve pazar uygunluğu tek başına yeterli değildir; kurak dönemde su erişimi tarımsal ürün seçimini önemli ölçüde sınırlar.
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgenin nüfusunun ve ekonomisinin tek bir doğal faktörle kesin olarak açıklanamayacağını en iyi gösterir?
- A) Benzer iklimdeki iki kentte ulaşım ve sanayi farklılığı nedeniyle istihdamın değişmesi
- B) Aynı yükseklikteki her kentin kesin aynı nüfusa sahip olması
- C) Ulaşımın nüfus dağılışını hiç etkilememesi
- D) Sanayinin iklimden tamamen bağımsız olması
- E) Dağlık yerlerde hiçbir yerleşim bulunmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Nüfus ve ekonomi, doğal çevreyle birlikte beşerî yatırımlar, ulaşım, tarihsel gelişim ve iş olanaklarından etkilenir.