Kıyı kesiminde çay tarımı ile yıl boyu nemli iklimin; iç kesiminde karasal koşulların görülebildiği bölge için hangi yorum daha doğrudur?
- A) Karadeniz Bölgesi’nin her noktasında aynı iklim vardır
- B) Karadeniz Bölgesi içinde kıyı ve iç kesimlerin iklimi farklılaşabilir
- C) Çay tarımı yalnız İç Anadolu’da mümkündür
- D) Dağların iklim üzerinde hiçbir etkisi yoktur
- E) Bütün kıyı alanlarında yazlar çöl kadar kuraktır
Doğru cevap: B
Çözüm: Karadeniz Bölgesi’nde deniz etkisi ve dağların uzanışı kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farklılıkları oluşturabilir.
Aynı enlemdeki iki Türkiye kentinden yüksek dağlık alandaki kentin daha soğuk olması öncelikle hangi değişkenle açıklanır?
- A) Boylam farkının kesinlikle sıfır olmasıyla
- B) Ekvator’un hareket etmesiyle
- C) Dünya’nın dönmemesiyle
- D) Yükselti farkıyla
- E) Deniz seviyesinin her yerde aynı olmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Aynı enlem tek başına sıcaklığın eşit olmasını gerektirmez; troposferde yükseldikçe sıcaklık genellikle azalır.
Karadeniz kıyılarında dağ sıralarının kıyıya paralel, Ege kıyılarında ise çoğunlukla dik uzanması hangi karşılaştırmayı destekler?
- A) Ege’de deniz etkisi vadilerle içeri daha kolay ilerlerken Karadeniz’de yer şekilleri birçok yerde engel oluşturur
- B) Her iki kıyıda iklimin mutlak aynı olmasını
- C) Karadeniz’de hiçbir akarsuyun bulunmamasını
- D) Ege’nin bütün kıyılarında dağların tamamen yokluğunu
- E) İki bölgenin de okyanus kıyısında bulunmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Dağların uzanışı denizel etkilerin içeriye taşınmasında ve ulaşım koridorlarında rol oynar; yerel geçit ve vadiler de önemlidir.
Bir haritada yüksek ortalama yükselti, sert karasal kışlar ve yaygın çayır alanları birlikte gösterilmiştir. Hangi bölgeye ilişkin yorum daha güçlüdür?
- A) Marmara’nın tamamında tropikal orman vardır
- B) Ege kıyılarının tümü daimi buzullarla kaplıdır
- C) Doğu Anadolu’da bazı alanlarda büyükbaş hayvancılık için elverişli koşullar vardır
- D) Güneydoğu Anadolu’da yıl boyu bol kar yağar
- E) Akdeniz kıyılarının tümü yüksek tundradır
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğu Anadolu’da yüksek plato ve çayır alanları büyükbaş hayvancılığı destekleyebilir; bölgedeki her yer için aynı hüküm kurulmaz.
Bir deprem aynı büyüklükte iki yerleşimde farklı kayıplara yol açmıştır. Verilenlerden hangisi kayıp farkını açıklamak için en az uygundur?
- A) Binaların dayanım düzeylerinin farklı olması
- B) Zemin koşullarının farklı olması
- C) Nüfus ve yapı yoğunluklarının farklı olması
- D) Afet hazırlık düzeylerinin farklı olması
- E) Her iki yerleşimin aynı ülkede yer alması
Doğru cevap: E
Çözüm: İdari olarak aynı ülke içinde olmak hasarın eşit olacağını göstermez; yapı, zemin, maruziyet ve hazırlık zararları etkiler.
Deprem tehlike haritasında benzer düzeyde gösterilen iki ilde nüfus ve yapı stoku farklıdır. Afet riski için hangi sonuç çıkarılabilir?
- A) Risk yalnızca deprem haritasındaki renkten hesaplanır
- B) Benzer tehlike değerleri aynı afet riskini zorunlu kılmaz
- C) Daha az nüfuslu ilde hiçbir risk bulunmaz
- D) Yapı kalitesi tümüyle önemsizdir
- E) Tüm şehirlerde depremin hasarı kesin eşittir
Doğru cevap: B
Çözüm: Tehlike sarsıntının olasılığı veya özellikleriyle; risk ise maruziyet ve kırılganlıkla birlikte değerlendirilir.
Bir yamaçta yoğun yağış sonrasında toprak suya doymuş ve yol açmak için yamaç eteği kesilmiştir. Hangisinin gerçekleşme olasılığı özellikle artar?
- A) Ay tutulması
- B) Gün dönümü
- C) Okyanus ortası gelgit
- D) Heyelan
- E) Ekvator çizgisinin yer değiştirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Suya doyan zemin ve yamacın destek kaybı kütle hareketini tetikleyebilir; yağış ve insan müdahalesi birlikte değerlendirilmelidir.
Bir kentte akarsu taşkın düzlüğünün yapılaşmaya açılması ve geçirimsiz yüzeylerin genişlemesi hangi sonuçla en tutarlıdır?
- A) Şiddetli yağışta su baskınına maruz kalan yapı sayısının artabilmesiyle
- B) Akarsuyun her koşulda taşkın yapamaz hâle gelmesiyle
- C) Yerçekiminin ortadan kalkmasıyla
- D) Kentin bütün yeraltı sularının kendiliğinden temizlenmesiyle
- E) Tüm yağışın doğrudan buharlaşmasıyla
Doğru cevap: A
Çözüm: Taşkın alanındaki yapılaşma maruziyeti artırır; geçirimsiz yüzeyler yüzey akışını hızlandırarak drenajı zorlayabilir.
Bir dağ yerleşiminde çığ tehlikesi bulunan koridorla güvenli yamaç karşılaştırılıyor. Afet öncesi planlamada öncelikli karar hangisidir?
- A) Dik yamaca daha çok kontrolsüz yapı eklemek
- B) Tehlike haritalarını yok saymak
- C) Yerleşme ve ulaşım güzergâhlarını çığ tehlikesi yüksek kesimlerden uzak tutmak
- D) Kar birikimini her zaman güvenli kabul etmek
- E) Uyarı ve tahliye planlarını kaldırmak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mekânsal planlamada tehlikeli çığ koridorlarından kaçınmak maruziyeti azaltır; izleme ve uyarı da tamamlayıcı önlemlerdir.
Bir bölgede yağışlar azalırken yoğun sulama nedeniyle yeraltı suyu çekimi sürdürülüyor. Uzun dönemde hangi çevresel sorun ortaya çıkabilir?
- A) Su kaynaklarının sınırsız artması
- B) Tarımda su gereksiniminin sıfırlanması
- C) Bütün toprakların kendiliğinden ormana dönüşmesi
- D) Buharlaşmanın tüm bölgede durması
- E) Yeraltı suyu rezervlerinin azalması ve su kıtlığının derinleşmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Su çekimi beslenmenin üzerine çıkarsa yeraltı suyu düzeyi düşebilir; sulamada verimlilik ve havza ölçekli yönetim önem kazanır.
İki yamaçta eğim ve yağış benzerdir; birinde bitki örtüsü korunmuş, diğerinde çıplak toprak bırakılmıştır. Hangisi daha olasıdır?
- A) Bitkisiz yamacın yağışı tamamen durdurması
- B) Çıplak yamaçta yüzey akışı ve erozyonun daha şiddetli olabilmesi
- C) Bitki örtüsünün toprağı hiçbir şekilde etkilememesi
- D) Her iki yamaçta erozyonun zorunlu olarak sıfır olması
- E) Çıplak toprakta suyun her koşulda tamamının tutulması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bitki örtüsü suyun toprağa sızmasına ve köklerle tutulmasına katkı sağlar; çıplak zeminde akış ve taşınım artabilir.
Ege’de denizden içeri uzanan bir ovada sıcak iklim ve ulaşım olanakları uygun olsa da yazın su yetersizliği yaşanıyor. Tarımsal ürün desenini belirlemede hangisi kritik olabilir?
- A) Dünya’nın ekseninin aniden kayması
- B) Enlem farkının sıfıra inmesi
- C) Bütün bitkilerin aynı su isteği göstermesi
- D) Sulama suyu ve ürünlerin su tüketimi
- E) Yağışın bütün yıllarda kesin eşit olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Sıcaklık ve pazar uygunluğu tek başına yeterli değildir; kurak dönemde su erişimi tarımsal ürün seçimini önemli ölçüde sınırlar.
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgenin nüfusunun ve ekonomisinin tek bir doğal faktörle kesin olarak açıklanamayacağını en iyi gösterir?
- A) Benzer iklimdeki iki kentte ulaşım ve sanayi farklılığı nedeniyle istihdamın değişmesi
- B) Aynı yükseklikteki her kentin kesin aynı nüfusa sahip olması
- C) Ulaşımın nüfus dağılışını hiç etkilememesi
- D) Sanayinin iklimden tamamen bağımsız olması
- E) Dağlık yerlerde hiçbir yerleşim bulunmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Nüfus ve ekonomi, doğal çevreyle birlikte beşerî yatırımlar, ulaşım, tarihsel gelişim ve iş olanaklarından etkilenir.
Bir afet planında sel yataklarının boş bırakılması, binaların güçlendirilmesi ve halkın eğitilmesi birlikte yer alıyor. Bu önlemlerin ortak yönü hangisidir?
- A) Doğal olayların oluşmasını bütünüyle durdurmaları
- B) Dünya’nın iklim kuşaklarını yok etmeleri
- C) Maruziyeti ve zarar görebilirliği azaltmaya yönelik olmaları
- D) Bütün riskleri kesin sıfıra indirmeleri
- E) Deprem ve yağışın tarihini kesin bildirmeleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Arazi kullanım planı, mühendislik ve eğitim farklı yollarla kayıp olasılığını düşürmeyi hedefler; tehlikeyi her zaman ortadan kaldırmaz.
Bir akarsu havzasında üst kesimde orman tahribi ve aşağı kesimde dere yatağı daraltılması gerçekleşmiştir. Yoğun yağışta birleşik etki ne olabilir?
- A) Bütün yağmurun toprak altında tutulması
- B) Akarsuyun kalıcı olarak kuruması
- C) Suyun aşağı çığıra hiç ulaşmaması
- D) Taşkın düzlüğünün artık su taşımaması
- E) Yüzey akışının artmasıyla taşkın zararının büyümesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Yukarı havzada bitki örtüsü kaybı akışı hızlandırabilir; aşağı havzadaki yatak daraltılması suyun taşmasını kolaylaştırabilir.
Bir kıyı sulak alanında kuşların üreme alanları ile turistik tesisler için istenen alan çakışmaktadır. Sürdürülebilir yaklaşım hangisidir?
- A) Üreme alanlarını tamamen yok ederek yapılaşmak
- B) Habitatı koruyup turizm faaliyetlerini taşıma kapasitesine göre düzenlemek
- C) Koruma ihtiyacını bilimsel verisiz reddetmek
- D) Atık suyu doğrudan sulak alana boşaltmak
- E) Ziyaretçilerin tümünü kısıtsız hassas alana yönlendirmek
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekolojik taşıma kapasitesi ve koruma zonları, turizm ile biyoçeşitliliğin birlikte sürdürülmesini sağlayacak planlamayı destekler.
İklim değişikliğine uyum amacıyla bir kıyı kentinde geçirgen yüzeyler, gölgelendirme ve yağmur suyu depolama artırılıyor. Bu uygulamalar hangi ortak amaca hizmet eder?
- A) İklim olaylarının tamamını ortadan kaldırmaya
- B) Yer kabuğu levhalarının hareketini durdurmaya
- C) Kenti her mevsim karla kaplamaya
- D) Aşırı sıcaklık ve sağanakların yerel etkilerini azaltmaya
- E) Atmosferin doğal dolaşımını tümüyle kesmeye
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeşil ve geçirgen alanlar ısı adası ile yüzey akışını azaltabilir; yağmur suyu yönetimi kurak ve yağışlı dönemlere uyumu güçlendirir.
Deprem büyüklüğü ile bir noktadaki sarsıntı şiddetini ayırmak isteyen öğrenci hangi ifadeyi kullanmalıdır?
- A) Büyüklük depremin kaynağına, hissedilen şiddet ise yere ve koşullara göre değişen etkiye ilişkindir
- B) Her iki kavram her kentte daima aynı sayıdır
- C) Şiddet yalnız mevsimlerin adıdır
- D) Büyüklük binanın boya rengiyle belirlenir
- E) Yerel zemin koşulları sarsıntıyı hiç etkilemez
Doğru cevap: A
Çözüm: Deprem büyüklüğü olayın kaynağıyla ilgili fiziksel ölçüdür; belirli bir yerdeki etki zemin, mesafe ve yapısal koşullarla değişebilir.
Türkiye bölgelerine ilişkin hangisi idari il sınırları ile coğrafi bölge sınırları arasında doğru bir ayrım yapar?
- A) Coğrafi bölgeler yalnız ilçe sayısıyla tanımlanır
- B) Her il mutlaka tek tip iklim ve yer şekli taşır
- C) Coğrafi bölge sınırları doğal ve beşerî özelliklerle ilişkilidir, idari sınırlarla birebir örtüşmeleri gerekmez
- D) Coğrafi sınırlar tümüyle ülke dışından çizilir
- E) Bölgelerin içindeki doğal çeşitlilik yok sayılır
Doğru cevap: C
Çözüm: Coğrafi bölgeler mekânsal benzerlik ve farklılıklara dayanan öğretim amaçlı sınıflandırmadır; idari birimlerle eş anlamlı değildir.
Bir tarım bölgesinde erozyon, kuraklık ve sulak alan kaybı birlikte gözleniyor. Hangisi sorunlara bütüncül bir çözüm yaklaşımıdır?
- A) Yalnız tek tarlada sürekli daha fazla su tüketmek
- B) Orman ve sulak alanları bütünüyle kaldırmak
- C) Erozyonlu eğimleri sürekli çıplak bırakmak
- D) Canlı türlerini planlamanın dışında tutmak
- E) Havza ölçeğinde su ve toprak koruması, uygun tarım ve habitat yönetimi
Doğru cevap: E
Çözüm: Su, toprak, tarım ve habitatlar aynı havzada karşılıklı etkileşir; ayrı ayrı önlemleri ortak planla yönetmek daha etkilidir.