Türkiye’nin dağ oluşumunda özellikle etkili olan genç kıvrım dağ kuşağı hangisidir?
- A) And Dağları kuşağı
- B) Alp-Himalaya kuşağı
- C) Appalaş kuşağı
- D) Ural kuşağı
- E) İskandinav Kalkanı
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye, Alp-Himalaya dağ oluşum kuşağı üzerindedir; genç tektonik hareketler yüksek relief ve aktif faylarla ilişkilidir.
Türkiye’de deprem etkinliğinin yaygın olmasının en temel nedeni hangisidir?
- A) Tüm yüzeyinin düz ova olması
- B) Hiç volkanik kayaç bulunmaması
- C) Denizlerin tatlı su içermesi
- D) Aktif levha sınırları ve fay sistemleri üzerinde bulunması
- E) Sadece orman alanlarının genişliği
Doğru cevap: D
Çözüm: Anadolu çevresindeki levha hareketleri ve diri faylar Türkiye’nin pek çok bölgesinde deprem riskini artırmaktadır.
Kuzey Anadolu Dağları genel olarak hangi denize paralel uzanır?
- A) Karadeniz
- B) Akdeniz
- C) Marmara Denizi
- D) Kızıldeniz
- E) Hazar Denizi
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuzey Anadolu Dağları Karadeniz kıyı kuşağı boyunca genel olarak doğu-batı yönünde ve kıyıya paralel uzanır.
Toros Dağları Türkiye’nin hangi kıyı kuşağında belirgindir?
- A) Karadeniz’in doğu kıyıları
- B) Marmara’nın kuzeyi
- C) Akdeniz kıyıları
- D) Ege adalarının tamamı
- E) Hazar Denizi kıyıları
Doğru cevap: C
Çözüm: Toros Dağları Akdeniz kıyılarına büyük ölçüde paralel uzanır; kıyı ile iç kesimler arasında belirgin yükselti engeli oluşturur.
Türkiye’nin yer şekillerinin genel özelliği hangisidir?
- A) Bütün alanlarının deniz seviyesinde olması
- B) Dağ ve platoların bulunmaması
- C) Geniş düzlüklerin tüm ülkeye eşit dağılması
- D) Eğimli arazilerin hiç bulunmaması
- E) Ortalama yükseltisinin ve engebesinin fazla olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye ortalama yükseltisi ve engebesi fazla olan bir ülkedir; bu durum iklim, ulaşım ve akarsu eğimi üzerinde etkilidir.
Türkiye’nin kuzey ve güney kıyılarında büyük dağ sıralarının genel uzanış yönü hangisidir?
- A) Kuzey-güney
- B) Doğu-batı
- C) Kuzeybatı-güneydoğu zorunlu
- D) Tam dairesel
- E) Her yerde güneybatı-kuzeydoğu
Doğru cevap: B
Çözüm: Karadeniz ve Akdeniz kıyı dağları büyük ölçüde doğu-batı doğrultusunda uzanarak kıyı-iç kesim etkileşimini sınırlar.
Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin taşıdığı alüvyonlarla oluşmuş geniş delta ovası hangisidir?
- A) Bafra Ovası
- B) Çarşamba Ovası
- C) Ergene Ovası
- D) Çukurova
- E) Amik Ovası
Doğru cevap: D
Çözüm: Çukurova, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin Akdeniz kıyısında biriktirdiği alüvyonlarla gelişmiş önemli delta alanıdır.
Karadeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması en doğrudan hangi sonucu doğurur?
- A) Denizin tüm etkisinin iç kesimlere sınırsız ulaşmasını
- B) Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımın yer yer geçitlere bağımlı olmasını
- C) Bütün kıyıların çok geniş düzlüklerden oluşmasını
- D) Kıyıda hiç yağış görülmemesini
- E) Bütün akarsuların doğuya akmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar kıyı-iç kesim arasındaki ulaşımı zorlaştırır ve geçitlerin önemini artırır; deniz etkisini de sınırlandırabilir.
Ege kıyılarında dağların genel olarak kıyıya dik uzanmasının önemli coğrafi sonucu hangisidir?
- A) Kıyı-iç kesim bağlantısının bütünüyle kopması
- B) Kıyı çizgisinin her yerde dümdüz olması
- C) Bütün akarsuların Karadeniz’e akması
- D) Deniz etkisinin vadiler boyunca iç kesimlere sokulabilmesi
- E) Kıyıda hiç delta oluşmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’de dağların kıyıya dik uzanması ve çöküntü olukları, denizel etkilerin ve ulaşımın içeriye yönelmesine olanak tanır.
Türkiye’de yükseltinin genel olarak batıdan doğuya artmasının doğal sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Doğu kesimlerde kış koşullarının daha sert yaşanabilmesi
- B) Doğuda bütün kıyıların daha girintili olması
- C) Batıdaki bütün alanların çöl hâline gelmesi
- D) Doğudaki denizlerin tatlılaşması
- E) Batıdaki yükseltinin her yerde sıfır olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yükseltinin doğuya doğru genel artışı, yerel koşullar da etkili olmakla birlikte sıcaklığın ve kış koşullarının bölgesel farklılaşmasına katkı sağlar.
Delta ovasının oluşabilmesi için akarsuyun taşıdığı malzemeyle birlikte hangi koşul elverişlidir?
- A) Kıyıda çok derin çukur ve güçlü uzaklaştırıcı akıntı
- B) Akarsuyun hiç tortu taşımaması
- C) Ağız çevresinde birikmeye uygun sığ ve nispeten sakin kıyı ortamı
- D) Kıyının sürekli dik falezden oluşması
- E) Akarsu yatağının bütünüyle kuruması
Doğru cevap: C
Çözüm: Akarsu ağzında biriken malzemenin dalga ve akıntılarla bütünüyle uzaklaştırılmaması delta gelişimi için önemlidir.
Torosların kalkerli kesimlerinde mağara, düden ve dolin gibi şekillerin yaygın olmasının nedeni hangisidir?
- A) Buzulların tüm alanı kaplaması
- B) Sürekli lav akıntılarının birikmesi
- C) Deniz seviyesinin hiç değişmemesi
- D) Sadece rüzgârın kum yığması
- E) Karstlaşma ve kireç taşının çözünmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kireç taşının sularla kimyasal çözünmesi karstik şekilleri oluşturur; Toroslarda birçok yerde dolin, mağara ve düden görülür.
Karstik arazide çözünme yoluyla oluşmuş küçük ve kapalı çanak biçimli yer şekline ne denir?
- A) Falez
- B) Dolin
- C) Delta
- D) Menderes
- E) Birikinti konisi
Doğru cevap: B
Çözüm: Dolin kireç taşlarının çözünmesiyle gelişen kapalı karst çukurlarındandır; falez kıyı aşındırması, delta akarsu biriktirmesidir.
Pamukkale travertenlerinin oluşumunda en temel süreç hangisidir?
- A) Volkanik küllerin rüzgârla taşınması
- B) Deniz dalgalarının kıyıyı aşındırması
- C) Buzulların kayacı cilalaması
- D) Kalsiyum karbonatın sudan çökelerek birikmesi
- E) Rüzgârın kum tepesi oluşturması
Doğru cevap: D
Çözüm: Pamukkale’de mineralli suların koşulları değiştikçe kalsiyum karbonat çökelir ve basamaklı traverten birikimleri oluşur.
Bafra ile Çarşamba deltalarının akarsularını doğru eşleştiren seçenek hangisidir?
- A) Bafra–Yeşilırmak, Çarşamba–Kızılırmak
- B) Bafra–Kızılırmak, Çarşamba–Yeşilırmak
- C) Bafra–Seyhan, Çarşamba–Ceyhan
- D) Bafra–Gediz, Çarşamba–Meriç
- E) Bafra–Fırat, Çarşamba–Dicle
Doğru cevap: B
Çözüm: Bafra Kızılırmak ağzında, Çarşamba Yeşilırmak ağzında gelişmiştir; her ikisi de Karadeniz kıyısındaki delta ovalarındandır.
Ege kıyılarında deniz etkisinin vadiler boyunca içerilere ulaşması ile körfez ve koyların fazla oluşması hangi ortak nedene dayanır?
- A) Dağların kıyıya tamamen paralel uzanmasına
- B) Kıyıda hiç akarsu bulunmamasına
- C) Bütün kıyıların volkanik adadan oluşmasına
- D) Dağların kıyıya dik uzanması ve çöküntü oluklarının bulunmasına
- E) Yazın her yerde kar yağmasına
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’nin horst-graben yapısında doğu-batı yönlü vadiler ve dağların kıyıya dikliği, kıyı girintileriyle iç kesime geçişi etkiler.
Aynı enlemdeki Karadeniz kıyısı ve iç bölge merkezleri arasında sıcaklık farkı oluşmasının açıklaması hangisidir?
- A) Yükselti, denizellik ve dağların uzanışının birlikte etkili olması
- B) Enlemin tek başına tüm sıcaklık farkını açıklaması
- C) Boylamların kutuplarda birleşmemesi
- D) İki merkezin Dünya’nın farklı yönde dönmesi
- E) Yağışın mutlak olarak sıfır olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı enlem benzer güneş açısını sağlar; fakat yükselti, deniz etkisi ve dağ engelleri gerçek sıcaklık koşullarını değiştirebilir.
Doğu Karadeniz’de kıyıdan içeriye kısa mesafede yükseltinin artmasının ulaşım üzerindeki olası sonucu hangisidir?
- A) Her güzergahta eğimin sıfır olması
- B) Köprü ihtiyacının bütünüyle ortadan kalkması
- C) Yol yapımında tünel ve geçit gereksiniminin artması
- D) Kıyı-iç kesim arasında hiçbir engel bulunmaması
- E) Kara ulaşımının bütün dünyadan hızlı olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıyıya yakın yüksek ve dik yamaçlar yol güzergâhlarını zorlaştırabilir; geçit, tünel ve köprü gibi mühendislik çözümleri önem kazanır.
Gediz ve Büyük Menderes ovalarıyla ilişkilendirilen yer yapısının en uygun açıklaması hangisidir?
- A) Tümüyle tek bir buzul örtüsünün oyduğu çukurlar
- B) Volkanik krater göllerinin kıyıları
- C) Mercan resiflerinin kara üzerinde büyümesi
- D) Deniz dalgalarının dağ zirvelerini düzleştirmesi
- E) Faylarla gelişmiş graben sistemleri ve bunların tabanındaki birikim alanları
Doğru cevap: E
Çözüm: Batı Anadolu’nun graben olukları faylanmayla oluşmuştur; akarsular bu çöküntü tabanlarında alüvyon biriktirerek ovaları geliştirmiştir.
Alüvyal ova oluşumunda akarsuyun aşağı çığırına doğru eğimin azalması hangi süreci güçlendirir?
- A) Erozyonun tümüyle durup kayaç oluşumunun bitmesini
- B) Taşınan malzemenin birikmesini
- C) Akarsuyun denize her zaman tersi yönde akmasını
- D) Kireç taşının sürekli volkanik lav üretmesini
- E) Yalnız rüzgârla kumul oluşmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Akarsu eğiminin ve taşıma gücünün azalması, sürüklenen sedimentin uygun kesimlerde çökelmesine ve alüvyal düzlüklerin gelişmesine katkı verir.