Kızılırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü yerde oluşan delta ovası hangisidir?
- A) Bafra Ovası
- B) Çarşamba Ovası
- C) Çukurova
- D) Gediz Deltası
- E) Silifke Ovası
Doğru cevap: A
Çözüm: Kızılırmak’ın Karadeniz’e döküldüğü kesimde Bafra Deltası oluşmuştur; Çarşamba Deltası ise Yeşilırmak ile ilişkilidir.
Yeşilırmak’ın Karadeniz’e dökülmesiyle oluşan delta ovası hangisidir?
- A) Bafra Ovası
- B) Çukurova
- C) Çarşamba Ovası
- D) Bakırçay Ovası
- E) Harran Ovası
Doğru cevap: C
Çözüm: Yeşilırmak’ın getirdiği alüvyonlar Samsun çevresinde Çarşamba Ovası’nı oluşturmuştur; Bafra’nın akarsuyu Kızılırmak’tır.
Türkiye’de yükseltinin belirgin olduğu geniş plato ve yüksek düzlükler hangi bölümde öne çıkar?
- A) Çukurova kıyıları
- B) Bafra Deltası
- C) Silifke Deltası
- D) İstanbul Boğazı kıyısı
- E) Erzurum-Kars çevresi
Doğru cevap: E
Çözüm: Erzurum-Kars çevresi yüksek platolar ve geniş volkanik/dalgalı düzlüklerle tanınır; deniz seviyesine yakın deltalarla karıştırılmamalıdır.
İç Anadolu’da geniş ve görece düz yüzeyleriyle tanınan plato/ova çevresi hangisidir?
- A) Doğu Karadeniz kıyı kuşağı
- B) Konya çevresi
- C) Kaçkar zirveleri
- D) Yıldız Dağları tepeleri
- E) Menteşe Dağları zirveleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Konya çevresinde İç Anadolu’nun geniş ve görece düz kapalı havza düzlükleri bulunur; kıyıdaki dik dağ kuşaklarından farklıdır.
Tamamı Türkiye sınırları içinde bulunan en uzun akarsu hangisidir?
- A) Fırat
- B) Dicle
- C) Meriç
- D) Kızılırmak
- E) Aras
Doğru cevap: D
Çözüm: Kızılırmak kaynağı ve ağzı Türkiye’de olan en uzun akarsudur; Fırat ve Dicle ise sınır aşan akarsulardır.
Fırat Nehri’nin Türkiye’deki başlangıcına kaynaklık eden başlıca kollar hangileridir?
- A) Karasu ve Murat
- B) Sakarya ve Porsuk
- C) Gediz ve Bakırçay
- D) Kızılırmak ve Delice
- E) Meriç ve Ergene
Doğru cevap: A
Çözüm: Fırat, Doğu Anadolu’da Karasu ve Murat kollarının birleşmesiyle gelişir; suyu Türkiye dışına ulaşır.
Türkiye yüzölçümü bakımından en büyük göl hangisidir?
- A) Tuz Gölü
- B) Beyşehir Gölü
- C) Van Gölü
- D) İznik Gölü
- E) Eğirdir Gölü
Doğru cevap: C
Çözüm: Van Gölü Türkiye’nin yüzölçümü bakımından en büyük gölüdür; kapalı havzada bulunan tuzlu ve sodalı sularıyla bilinir.
Kapadokya peribacalarının oluşumunda belirleyici doğal süreç hangisidir?
- A) Volkanik tüflerin farklı dirençli tabakalar hâlinde aşındırılması
- B) Mercan resiflerinin yükselmesi
- C) Buzulların denize ulaşması
- D) Gelgitlerin her gün üç metre yükselmesi
- E) Yalnız yer altı tuzunun kristalleşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Peribacaları volkanik tüf gibi kolay aşınan malzemelerin, daha dayanıklı tabakalarla birlikte farklı hızlarda aşınmasıyla şekillenir.
Batı Anadolu’da dağ sıraları arasındaki çöküntü oluklarına verilen jeomorfolojik ad hangisidir?
- A) Horst
- B) Falez
- C) Graben
- D) Sirk
- E) Moren
Doğru cevap: C
Çözüm: Graben faylarla sınırlanmış çöküntü bloklarıdır. Batı Anadolu’da Gediz ve Büyük Menderes gibi graben sistemleri görülür.
Batı Anadolu’da faylanmayla çevresine göre yükselmiş yer kabuğu bloklarına ne denir?
- A) Graben
- B) Delta
- C) Lagün
- D) Dolin
- E) Horst
Doğru cevap: E
Çözüm: Horst fay bloklarının çevreye göre yüksekte kalan bölümüdür; graben ise faylarla sınırlanmış çöküntü oluğudur.
Türkiye’de birçok akarsuyun kısa mesafede hızlı akış göstermesi hangi doğal özellikle ilişkilidir?
- A) Ülkenin bütünüyle düz olması
- B) Yükselti farkının ve eğimin fazla olması
- C) Tüm akarsuların gelgitle hareket etmesi
- D) Yatakların her yerde deniz seviyesinde bulunması
- E) Tüm akarsuların yıl boyu donmuş olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye’nin engebeli ve yüksek yapısı birçok akarsuyun eğimini artırır; bu durum akış hızı ve aşındırma gücünü etkileyebilir.
Türkiye’de akarsu rejimlerinin çoğunlukla düzensiz olmasının başlıca nedeni hangisidir?
- A) Bütün nehirlerin aynı derinlikte olması
- B) Tüm yağışların yıl boyu eşit dağılması
- C) Suyun hiç buharlaşmaması
- D) Yağışın ve kar erimelerinin yıl içinde değişmesi
- E) Akarsuların mutlaka kuzey yönünde akması
Doğru cevap: D
Çözüm: Yağışın mevsimlere göre değişmesi ve ilkbaharda kar erimeleri akarsu debilerinde yıl içi dalgalanmalara yol açar.
Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye dışındaki akışlarını tamamlayarak hangi körfeze ulaşan sistemi besler?
- A) Basra Körfezi
- B) Finlandiya Körfezi
- C) Meksika Körfezi
- D) Biskay Körfezi
- E) Riga Körfezi
Doğru cevap: A
Çözüm: Fırat ve Dicle suları Türkiye dışındaki Mezopotamya üzerinden Şattülarap sistemine katılarak Basra Körfezi’ne ulaşır.
Yükselti farkı 500 m, yatay uzaklığı 10 km olan bir yamacın ortalama eğimi yüzde kaçtır?
- A) %0,5
- B) %2
- C) %10
- D) %5
- E) %50
Doğru cevap: D
Çözüm: Yatay mesafe 10.000 m’ye çevrilir. Ortalama eğim (500/10.000) × 100 = %5 olarak hesaplanır.
Yükseklik farkı 720 m olan bir kesimde yatay uzaklık 9 km ise ortalama eğim yüzde kaçtır?
- A) %8
- B) %0,8
- C) %2
- D) %9
- E) %20
Doğru cevap: A
Çözüm: 9 km = 9.000 metredir. (720/9.000) × 100 = %8 hesaplanır; birimler aynı türde kullanılmalıdır.
Türkiye’de bir akarsuyun yazın debisinin azalması, ilkbaharda kar erimesiyle artması hangi yorumu destekler?
- A) Akarsuyun her ay aynı debiye sahip olduğunu
- B) Sadece gelgitlerle beslendiğini
- C) Rejiminde mevsimsel değişim bulunduğunu
- D) Su toplama havzası bulunmadığını
- E) Denize ulaşmasının matematiksel olarak imkânsız olduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Yağış ve kar erimelerinin mevsimsel dağılımı akarsu debisini etkiler. Bu durum rejimin düzenli olmadığını gösterir.
Bir nehir üzerinde baraj yapılmasının doğal ve beşerî etkileri birlikte düşünüldüğünde hangisi doğru olur?
- A) Aşağı kesime taşınan sediment kesinlikle artar.
- B) Nehirdeki tüm balıklar koşulsuz çoğalır.
- C) Bütün taşkın olasılığı evrensel olarak sıfırlanır.
- D) Yerel ekosistem üzerinde hiçbir etki görülmez.
- E) Enerji ve sulama olanağı sağlarken aşağı kesime sediment taşınımını azaltabilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Barajlar sulama ve hidroelektrik üretimi sağlayabilir; rezervuar içinde biriken sediment aşağı havzaya ulaşan malzemeyi azaltabilir.
Kapalı havzada göl suyunun uzun süre buharlaşmayla kaybolması, dışarı akışın bulunmaması hangi sonucu destekler?
- A) Gölün her durumda tatlı suya dönüşmesini
- B) Çözünmüş tuzların birikimiyle tuzluluğun artabilmesi
- C) Gölden mutlaka okyanusa büyük nehir çıkmasını
- D) Göl suyunun buharlaşmamasını
- E) Havzada hiç su döngüsü olmamasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Dışarı akışı olmayan havzalarda buharlaşma suyu azaltırken çözünen maddeler kalabilir; bu durum tuzluluğu artırmaya uygundur.
Aras ve Kura sistemiyle Hazar Denizi’ne ulaşan sular ile Fırat-Dicle sistemi hangi bakımdan ayrılır?
- A) İkisinin de mutlaka Karadeniz’e dökülmesi bakımından
- B) İkisinin de yalnız Ege kıyısından başlaması bakımından
- C) Her ikisinin yalnız içme suyu kanalı olması bakımından
- D) Sularının ulaştığı havza ve son su kütlesi bakımından
- E) Hiçbirinin sınır aşan akarsu olmaması bakımından
Doğru cevap: D
Çözüm: Aras-Kura suları Hazar Denizi’ne ulaşırken Fırat-Dicle sistemi Basra Körfezi’ne ulaşır; havzaların yönü ve sonlandığı su kütlesi farklıdır.
Nemli Doğu Karadeniz yamaçlarında ormanların deniz seviyesinden yükseğe doğru tür değiştirmesi hangi kavramla açıklanır?
- A) Yükseltiye bağlı bitki kuşaklanması
- B) Boylamın gün içinde değişmesi
- C) Küresel deniz seviyesinin aniden yükselmesi
- D) Göl tuzluluğunun tüm ağaçları yok etmesi
- E) Kıyı girinti sayısının sıfıra inmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yükselti arttıkça sıcaklık ve nem koşulları değişebilir; bu durum alt kuşakta geniş yapraklı, daha yukarıda iğne yapraklı türleri destekleyebilir.