İç Anadolu’da yüksek tuzluluğuyla tanınan kapalı havza gölü hangisidir?
- A) Uzungöl
- B) Beyşehir Gölü
- C) Manyas Gölü
- D) Sapanca Gölü
- E) Tuz Gölü
Doğru cevap: E
Çözüm: Tuz Gölü İç Anadolu’daki kapalı havza göllerinden biridir ve buharlaşma ile su dengesinin etkisiyle yüksek tuzluluk gösterebilir.
Türkiye’nin kuzey kıyılarına adını veren deniz hangisidir?
- A) Akdeniz
- B) Karadeniz
- C) Ege Denizi
- D) Kızıldeniz
- E) Umman Denizi
Doğru cevap: B
Çözüm: Karadeniz Türkiye’nin kuzeyindedir; kıyıya paralel dağlar ve nemli hava koşulları bu kuşağın doğal yapısını etkiler.
Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyılarda yaygın sert yapraklı, her dem yeşil çalı topluluğu hangisidir?
- A) Bozkır
- B) Tundra
- C) Tayga
- D) Maki
- E) Alpin çayır
Doğru cevap: D
Çözüm: Maki, Akdeniz ikliminin yaz kuraklığına uyum sağlamış sert yapraklı, çoğu her dem yeşil çalılardan oluşan bitki topluluğudur.
İç Anadolu’nun yarı kurak alanlarında yaygın olan doğal otsu bitki topluluğu hangisidir?
- A) Bozkır (step)
- B) Tropikal yağmur ormanı
- C) Mangrov
- D) Tundra
- E) Muson ormanı
Doğru cevap: A
Çözüm: Bozkır, İç Anadolu’nun yarı kurak iklim koşullarında görülen seyrek ve çoğunlukla kısa boylu otsu bitki örtüsüdür.
Doğu Karadeniz kıyılarında doğal bitki örtüsünün gürleşmesini destekleyen başlıca iklim özelliği hangisidir?
- A) Yazın sürekli kuraklık
- B) Yıl boyunca çöl sıcaklığı
- C) Yıl içine yayılan bol yağış
- D) Hiç nem bulunmaması
- E) Her mevsim kutup gecesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Doğu Karadeniz’de nemli iklim ve bol yağış ormanların gelişmesini destekler; iç kesimlerde yükselti ve bakı etkileri de görülür.
Alüvyonların birikmesiyle oluşan, genellikle tarımsal açıdan elverişli genç toprakların adı nedir?
- A) Laterit toprak
- B) Podzol toprak
- C) Çernezyom toprak
- D) Terra rossa toprak
- E) Alüvyal toprak
Doğru cevap: E
Çözüm: Alüvyal topraklar akarsuların taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle gelişir ve çoğu delta ile vadi tabanında bulunur.
Aras Nehri Türkiye dışındaki akışı sırasında Kura sistemi üzerinden hangi su kütlesine ulaşır?
- A) Karadeniz
- B) Ege Denizi
- C) Hazar Denizi
- D) Akdeniz
- E) Van Gölü
Doğru cevap: C
Çözüm: Aras Nehri doğuya akarak Kura-Aras havzası üzerinden Hazar Denizi’ne ulaşır; Türkiye’de Karadeniz’e dökülen akarsulardan değildir.
Meriç Nehri Türkiye-Yunanistan sınırı yakınından geçtikten sonra hangi denize dökülür?
- A) Karadeniz
- B) Hazar Denizi
- C) Kızıldeniz
- D) Marmara Denizi
- E) Ege Denizi
Doğru cevap: E
Çözüm: Meriç Nehri Trakya’dan güney yönünde akarak Ege Denizi’ne dökülür; Türkiye’nin sınır aşan akarsularından biridir.
İznik ve Sapanca göllerinin oluşumunda belirgin olan süreç hangisidir?
- A) Mercan resiflerinin büyümesi
- B) Tektonik hareketler
- C) Buzulların doğrudan denize inmesi
- D) Volkan konisinin lavla tıkanması
- E) Rüzgâr kumullarının denizi ayırması
Doğru cevap: B
Çözüm: İznik ve Sapanca gölleri tektonik kökenli çöküntü alanlarıyla ilişkili göllerdir; oluşumları karstik çözünmeden farklıdır.
Türkiye’de sirk ve moren gibi buzul şekilleri özellikle hangi çevrelerde görülür?
- A) Çukurova deltası
- B) Konya Ovası’nın tamamı
- C) Meriç deltası
- D) Kaçkar ve yüksek Doğu Anadolu dağları
- E) Kıyı kumullarının tümü
Doğru cevap: D
Çözüm: Buzul aşındırma ve biriktirme şekilleri yüksek dağlarda gelişir; Kaçkar ve yüksek Doğu Anadolu dağlarında izleri bulunur.
Karadeniz’in nemli orman kuşağında görülen kahverengi orman topraklarının oluşumunda hangi etken önemlidir?
- A) Nemli iklim ve orman örtüsü
- B) Sürekli çöl kuraklığı
- C) Yalnız deniz tuzu birikimi
- D) Bütün yıl donmuş permafrost
- E) Hiç ayrışma olmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kahverengi orman toprakları nemli koşullarda gelişen orman örtüsü ve ayrışma süreçleriyle ilişkilidir; yalnız bir bölgeyle sınırlı değildir.
Aşırı otlatma ve bitki örtüsünün tahrip edilmesi hangi doğal süreçte hızlanmaya neden olabilir?
- A) Karstik mağaraların anında kapanması
- B) Dünya’nın dönmesinin yavaşlaması
- C) Toprak erozyonu
- D) Göl suyunun tatlılaşması
- E) Tüm deltalarda volkanik patlama
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitki örtüsü toprak yüzeyini korur. Örtünün bozulması rüzgâr ve suyun verimli üst toprağı taşımasını kolaylaştırabilir.
Yüksek dağlarda orman üst sınırının üzerinde yaygınlaşan otsu bitki topluluğu hangisidir?
- A) Maki
- B) Mangrov ormanı
- C) Tropikal savan
- D) Kıyı bataklık ormanı
- E) Alpin çayır
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüksek dağlarda sıcaklık koşulları ağaç yetişmesini sınırladığında orman üst sınırı üzerinde alpin çayırlar görülebilir.
Yamaçta doğal bitki örtüsünün yok edilmesi ve kuvvetli yağışların ardından toprak taşınmasının artması hangi süreçtir?
- A) Tsunami
- B) Gelgit kabarması
- C) Su erozyonu
- D) Volkanik lav akıntısı
- E) Buzul ilerlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Koruyucu bitki örtüsü azalınca yağmur damlaları ve yüzey akışı toprağı daha kolay aşındırıp taşıyabilir; bu su erozyonudur.
Doğu Karadeniz’in dik ve yağışlı yamaçlarında yağış sonrası kütlesel toprak kayması hangi doğal afet türüne örnektir?
- A) Kuraklık
- B) Çığ
- C) Fırtına kabarması
- D) Çölleşme
- E) Heyelan
Doğru cevap: E
Çözüm: Heyelan, doygunlaşan zemin ya da kaya kütlesinin eğimli yüzeyde yer çekimiyle aşağıya hareketidir; Doğu Karadeniz’de elverişli koşullar vardır.
Maki bitki topluluklarının yaz kuraklığına uyum sağlaması en çok hangi yapısal özellikleriyle ilişkilidir?
- A) Yıl boyu çok geniş ve ince yaprak üretmesiyle
- B) Sert ve çoğu zaman küçük yapraklı her dem yeşil çalılar olmasıyla
- C) Köklerinin tamamen bulunmamasıyla
- D) Sürekli su altında yaşamasıyla
- E) Yalnız kutup gecesinde gelişmesiyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Maki bitkilerinin kalın, sert ve küçük yaprakları su kaybını azaltmaya yardımcı olabilir; Akdeniz yaz kuraklığına uyum sağlar.
İç Anadolu’nun yarı kurak alanlarında bozkırın yaygın olması ile orman tahribatına bağlı antropojen bozkır arasında hangi fark vardır?
- A) İkisi de yalnız kutup iklimine özgüdür.
- B) İkisi de yalnız deniz altında bulunur.
- C) Antropojen bozkırda insan etkisi kesinlikle yoktur.
- D) Birincisi iklim koşullarıyla, ikincisi insan kaynaklı orman kaybıyla ilişkilidir.
- E) Doğal bozkır yalnız volkan konisinde görülür.
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğal bozkır yarı kurak iklimle ilişkilidir. Antropojen bozkır ise eski orman alanlarının insan faaliyetleriyle tahrip edilmesi sonucu gelişebilir.
Sıcak ve nemli bir çevrede kimyasal ayrışmanın, kurak ve günlük sıcaklık farkı yüksek çevrede fiziksel ayrışmanın öne çıkması hangi çıkarımı destekler?
- A) İklim özelliklerinin kayaç ayrışma türünü etkilediğini
- B) Tüm kayaçların her iklimde aynı hızda ayrıştığını
- C) Kimyasal ayrışmanın yalnız donmuş kutup ortamında gerçekleştiğini
- D) Fiziksel ayrışmanın sadece okyanus dibinde görüldüğünü
- E) Ayrışma ile iklim arasında hiçbir ilişki bulunmadığını
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıcaklık, nem ve günlük sıcaklık farkı kayaçların kimyasal veya fiziksel yollarla ayrışmasının baskınlığını etkileyebilir.
Kireç taşının yoğun olduğu Toros alanlarında mağara, düden ve travertenin birlikte bulunması hangi ortak ortamla ilişkilidir?
- A) Mercan resiflerinin tektonik olarak hiç değişmemesiyle
- B) Yalnız birikmiş deniz kumullarının varlığıyla
- C) Karstik yer şekilleri ve karbonatlı kayaçların suyla etkileşimiyle
- D) Tüm kayaçların granitten oluşmasıyla
- E) Kar erimesinin her yerde olmamasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Karstik çözünmeyle mağara ve düden, kalsiyum karbonatın yeniden çökelmesiyle traverten gelişebilir; bu şekiller karbonatlı ortamlarla bağlantılıdır.
Bir plato ile alçak bir ova arasındaki temel jeomorfolojik farkı en iyi açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Plato yalnız deniz altındaki çukurdur, ova dağ zirvesidir.
- B) Her plato mutlaka volkanik konidir.
- C) Her ova yalnız buzul aşındırmasıyla oluşur.
- D) Plato ve ova arasında yükselti/yarılma yönünden hiçbir fark olamaz.
- E) Plato genellikle çevresine göre yüksek ve akarsularla yarılmış düzlük; ova görece alçak ve düz alandır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Platolar çevresine göre yüksekte bulunan ve akarsularla yarılabilen geniş düzlüklerdir. Ovalar ise genellikle daha alçak ve az eğimli düzlüklerdir.