Karadeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması en doğrudan hangi sonucu doğurur?
- A) Denizin tüm etkisinin iç kesimlere sınırsız ulaşmasını
- B) Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımın yer yer geçitlere bağımlı olmasını
- C) Bütün kıyıların çok geniş düzlüklerden oluşmasını
- D) Kıyıda hiç yağış görülmemesini
- E) Bütün akarsuların doğuya akmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyıya paralel dağlar kıyı-iç kesim arasındaki ulaşımı zorlaştırır ve geçitlerin önemini artırır; deniz etkisini de sınırlandırabilir.
Ege kıyılarında dağların genel olarak kıyıya dik uzanmasının önemli coğrafi sonucu hangisidir?
- A) Kıyı-iç kesim bağlantısının bütünüyle kopması
- B) Kıyı çizgisinin her yerde dümdüz olması
- C) Bütün akarsuların Karadeniz’e akması
- D) Deniz etkisinin vadiler boyunca iç kesimlere sokulabilmesi
- E) Kıyıda hiç delta oluşmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Ege’de dağların kıyıya dik uzanması ve çöküntü olukları, denizel etkilerin ve ulaşımın içeriye yönelmesine olanak tanır.
Türkiye’de yükseltinin genel olarak batıdan doğuya artmasının doğal sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Doğu kesimlerde kış koşullarının daha sert yaşanabilmesi
- B) Doğuda bütün kıyıların daha girintili olması
- C) Batıdaki bütün alanların çöl hâline gelmesi
- D) Doğudaki denizlerin tatlılaşması
- E) Batıdaki yükseltinin her yerde sıfır olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Yükseltinin doğuya doğru genel artışı, yerel koşullar da etkili olmakla birlikte sıcaklığın ve kış koşullarının bölgesel farklılaşmasına katkı sağlar.
Delta ovasının oluşabilmesi için akarsuyun taşıdığı malzemeyle birlikte hangi koşul elverişlidir?
- A) Kıyıda çok derin çukur ve güçlü uzaklaştırıcı akıntı
- B) Akarsuyun hiç tortu taşımaması
- C) Ağız çevresinde birikmeye uygun sığ ve nispeten sakin kıyı ortamı
- D) Kıyının sürekli dik falezden oluşması
- E) Akarsu yatağının bütünüyle kuruması
Doğru cevap: C
Çözüm: Akarsu ağzında biriken malzemenin dalga ve akıntılarla bütünüyle uzaklaştırılmaması delta gelişimi için önemlidir.
Torosların kalkerli kesimlerinde mağara, düden ve dolin gibi şekillerin yaygın olmasının nedeni hangisidir?
- A) Buzulların tüm alanı kaplaması
- B) Sürekli lav akıntılarının birikmesi
- C) Deniz seviyesinin hiç değişmemesi
- D) Sadece rüzgârın kum yığması
- E) Karstlaşma ve kireç taşının çözünmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Kireç taşının sularla kimyasal çözünmesi karstik şekilleri oluşturur; Toroslarda birçok yerde dolin, mağara ve düden görülür.
Karstik arazide çözünme yoluyla oluşmuş küçük ve kapalı çanak biçimli yer şekline ne denir?
- A) Falez
- B) Dolin
- C) Delta
- D) Menderes
- E) Birikinti konisi
Doğru cevap: B
Çözüm: Dolin kireç taşlarının çözünmesiyle gelişen kapalı karst çukurlarındandır; falez kıyı aşındırması, delta akarsu biriktirmesidir.
Pamukkale travertenlerinin oluşumunda en temel süreç hangisidir?
- A) Volkanik küllerin rüzgârla taşınması
- B) Deniz dalgalarının kıyıyı aşındırması
- C) Buzulların kayacı cilalaması
- D) Kalsiyum karbonatın sudan çökelerek birikmesi
- E) Rüzgârın kum tepesi oluşturması
Doğru cevap: D
Çözüm: Pamukkale’de mineralli suların koşulları değiştikçe kalsiyum karbonat çökelir ve basamaklı traverten birikimleri oluşur.
Kapadokya peribacalarının oluşumunda belirleyici doğal süreç hangisidir?
- A) Volkanik tüflerin farklı dirençli tabakalar hâlinde aşındırılması
- B) Mercan resiflerinin yükselmesi
- C) Buzulların denize ulaşması
- D) Gelgitlerin her gün üç metre yükselmesi
- E) Yalnız yer altı tuzunun kristalleşmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Peribacaları volkanik tüf gibi kolay aşınan malzemelerin, daha dayanıklı tabakalarla birlikte farklı hızlarda aşınmasıyla şekillenir.
Batı Anadolu’da dağ sıraları arasındaki çöküntü oluklarına verilen jeomorfolojik ad hangisidir?
- A) Horst
- B) Falez
- C) Graben
- D) Sirk
- E) Moren
Doğru cevap: C
Çözüm: Graben faylarla sınırlanmış çöküntü bloklarıdır. Batı Anadolu’da Gediz ve Büyük Menderes gibi graben sistemleri görülür.
Batı Anadolu’da faylanmayla çevresine göre yükselmiş yer kabuğu bloklarına ne denir?
- A) Graben
- B) Delta
- C) Lagün
- D) Dolin
- E) Horst
Doğru cevap: E
Çözüm: Horst fay bloklarının çevreye göre yüksekte kalan bölümüdür; graben ise faylarla sınırlanmış çöküntü oluğudur.
Türkiye’de birçok akarsuyun kısa mesafede hızlı akış göstermesi hangi doğal özellikle ilişkilidir?
- A) Ülkenin bütünüyle düz olması
- B) Yükselti farkının ve eğimin fazla olması
- C) Tüm akarsuların gelgitle hareket etmesi
- D) Yatakların her yerde deniz seviyesinde bulunması
- E) Tüm akarsuların yıl boyu donmuş olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye’nin engebeli ve yüksek yapısı birçok akarsuyun eğimini artırır; bu durum akış hızı ve aşındırma gücünü etkileyebilir.
Türkiye’de akarsu rejimlerinin çoğunlukla düzensiz olmasının başlıca nedeni hangisidir?
- A) Bütün nehirlerin aynı derinlikte olması
- B) Tüm yağışların yıl boyu eşit dağılması
- C) Suyun hiç buharlaşmaması
- D) Yağışın ve kar erimelerinin yıl içinde değişmesi
- E) Akarsuların mutlaka kuzey yönünde akması
Doğru cevap: D
Çözüm: Yağışın mevsimlere göre değişmesi ve ilkbaharda kar erimeleri akarsu debilerinde yıl içi dalgalanmalara yol açar.
Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye dışındaki akışlarını tamamlayarak hangi körfeze ulaşan sistemi besler?
- A) Basra Körfezi
- B) Finlandiya Körfezi
- C) Meksika Körfezi
- D) Biskay Körfezi
- E) Riga Körfezi
Doğru cevap: A
Çözüm: Fırat ve Dicle suları Türkiye dışındaki Mezopotamya üzerinden Şattülarap sistemine katılarak Basra Körfezi’ne ulaşır.
Aras Nehri Türkiye dışındaki akışı sırasında Kura sistemi üzerinden hangi su kütlesine ulaşır?
- A) Karadeniz
- B) Ege Denizi
- C) Hazar Denizi
- D) Akdeniz
- E) Van Gölü
Doğru cevap: C
Çözüm: Aras Nehri doğuya akarak Kura-Aras havzası üzerinden Hazar Denizi’ne ulaşır; Türkiye’de Karadeniz’e dökülen akarsulardan değildir.
Meriç Nehri Türkiye-Yunanistan sınırı yakınından geçtikten sonra hangi denize dökülür?
- A) Karadeniz
- B) Hazar Denizi
- C) Kızıldeniz
- D) Marmara Denizi
- E) Ege Denizi
Doğru cevap: E
Çözüm: Meriç Nehri Trakya’dan güney yönünde akarak Ege Denizi’ne dökülür; Türkiye’nin sınır aşan akarsularından biridir.
İznik ve Sapanca göllerinin oluşumunda belirgin olan süreç hangisidir?
- A) Mercan resiflerinin büyümesi
- B) Tektonik hareketler
- C) Buzulların doğrudan denize inmesi
- D) Volkan konisinin lavla tıkanması
- E) Rüzgâr kumullarının denizi ayırması
Doğru cevap: B
Çözüm: İznik ve Sapanca gölleri tektonik kökenli çöküntü alanlarıyla ilişkili göllerdir; oluşumları karstik çözünmeden farklıdır.
Türkiye’de sirk ve moren gibi buzul şekilleri özellikle hangi çevrelerde görülür?
- A) Çukurova deltası
- B) Konya Ovası’nın tamamı
- C) Meriç deltası
- D) Kaçkar ve yüksek Doğu Anadolu dağları
- E) Kıyı kumullarının tümü
Doğru cevap: D
Çözüm: Buzul aşındırma ve biriktirme şekilleri yüksek dağlarda gelişir; Kaçkar ve yüksek Doğu Anadolu dağlarında izleri bulunur.
Karadeniz’in nemli orman kuşağında görülen kahverengi orman topraklarının oluşumunda hangi etken önemlidir?
- A) Nemli iklim ve orman örtüsü
- B) Sürekli çöl kuraklığı
- C) Yalnız deniz tuzu birikimi
- D) Bütün yıl donmuş permafrost
- E) Hiç ayrışma olmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kahverengi orman toprakları nemli koşullarda gelişen orman örtüsü ve ayrışma süreçleriyle ilişkilidir; yalnız bir bölgeyle sınırlı değildir.
Aşırı otlatma ve bitki örtüsünün tahrip edilmesi hangi doğal süreçte hızlanmaya neden olabilir?
- A) Karstik mağaraların anında kapanması
- B) Dünya’nın dönmesinin yavaşlaması
- C) Toprak erozyonu
- D) Göl suyunun tatlılaşması
- E) Tüm deltalarda volkanik patlama
Doğru cevap: C
Çözüm: Bitki örtüsü toprak yüzeyini korur. Örtünün bozulması rüzgâr ve suyun verimli üst toprağı taşımasını kolaylaştırabilir.
Yüksek dağlarda orman üst sınırının üzerinde yaygınlaşan otsu bitki topluluğu hangisidir?
- A) Maki
- B) Mangrov ormanı
- C) Tropikal savan
- D) Kıyı bataklık ormanı
- E) Alpin çayır
Doğru cevap: E
Çözüm: Yüksek dağlarda sıcaklık koşulları ağaç yetişmesini sınırladığında orman üst sınırı üzerinde alpin çayırlar görülebilir.