İmam Ahmed bin Hanbel’in adıyla ilişkilendirilen fıkhî yorum hangisidir?
- A) Caferîliğin ilk adı
- B) Alevilikte yol kardeşliği
- C) Tasavvufî sema ekolü
- D) Kelamın tek mezhebi
- E) Hanbelîlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Hanbelîlik, Ahmed bin Hanbel’in fıkıh görüşleriyle ilişkilendirilen amelî yorum geleneğidir; itikadî veya tasavvufî bir adlandırma değildir.
Hz. Muhammed’e ilk vahyin geldiği yer neresidir?
- A) Hira Mağarası
- B) Sevr Mağarası
- C) Mescid-i Nebevî
- D) Kâbe’nin avlusu
- E) Mina Vadisi
Doğru cevap: A
Çözüm: İlk vahiy Mekke yakınındaki Nur Dağı’nda bulunan Hira Mağarası’nda gelmiştir. Sevr Mağarası hicret yolculuğuyla ilişkilidir.
Hinduizmde yeniden doğuş döngüsünden kurtuluş hedefi için kullanılan terim hangisidir?
- A) Puja: tanrıya sunu ve ibadet
- B) Mandır: tapınak yapısı
- C) Avatar: tanrısal tezahür düşüncesi
- D) Mokşa: samsara döngüsünden özgürleşme
- E) Şruti: kutsal metin sınıfı
Doğru cevap: D
Çözüm: Mokşa, Hindu düşüncesindeki özgürleşme hedefidir. Tapınak, ibadet ve kutsal metin kategorileri bu hedefle ilişkili olsa da aynı anlama gelmez.
Birinin olmadığı yerde onun hoşlanmayacağı gerçek bir kusurunu konuşmaya ne ad verilir?
- A) İstişare
- B) Tefekkür
- C) Şükür
- D) Tevazu
- E) Gıybet
Doğru cevap: E
Çözüm: Gıybet, kişi orada yokken onun hoşlanmayacağı bir özelliğinin konuşulmasıdır; iddia doğru olsa da gıybet olabilir.
Kur’an ayetlerinin başka bir dile anlamca aktarılmasına genel olarak ne denir?
- A) Hicret
- B) Siyer
- C) İcma
- D) Kıraat
- E) Meal
Doğru cevap: E
Çözüm: Meal, Kur’an’ın anlamının başka bir dile aktarılmasıdır. Çevirinin dil ve yorum sınırlılıkları bulunduğundan meal ile Arapça asıl metin özdeş değildir.
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin düşünceleriyle bağlantılı tasavvufî yol hangisidir?
- A) Mâtürîdîlik
- B) Şâfiîlik
- C) Mu‘tezile
- D) Kıyasa dayalı fıkıh yöntemi
- E) Mevlevilik
Doğru cevap: E
Çözüm: Mevlevilik, Mevlânâ’nın düşünceleri etrafında şekillenmiş tasavvufî gelenektir; sema uygulamasıyla tanınır.
Hint dinleri bağlamında kişinin eylemlerinin sonuçlarıyla ilişkilendirilen kavram hangisidir?
- A) Sangha: keşiş ve rahibe topluluğu
- B) Tian: göksel düzen düşüncesi
- C) Wu wei: zorlamasız davranış anlayışı
- D) Yin: tamamlayıcı kozmik ilke
- E) Karma: eylem ile sonuç arasındaki ahlaki bağlantı
Doğru cevap: E
Çözüm: Karma, kişinin davranışlarının sonuç doğurduğunu anlatır. Samsara ise doğum ve yeniden doğuş döngüsünü ifade eder; bunlar aynı kavram değildir.
Allah’a ortak veya eş koşulmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şirk
- B) İhlas
- C) Tevekkül
- D) Tefekkür
- E) Takva
Doğru cevap: A
Çözüm: Şirk, Allah’a ait ilahlık veya ibadet hakkını başka varlıklara da nispet etmedir; tevhit inancına aykırıdır.
Hz. Muhammed’in Tâif’te uğradığı kötü muameleye rağmen halk için iyilik dilemesi hangi erdemi özellikle gösterir?
- A) Öfkeyi sürekli büyütme kararlılığı
- B) İntikamı temel ilke hâline getirme
- C) Haksızlığı görmezden gelerek onaylama
- D) Merhamet ve bağışlayıcılık
- E) İnsanlarla bütün iletişimi kesme kararı
Doğru cevap: D
Çözüm: Tâif olayında Hz. Muhammed’in kötülüğe karşı merhamet ve bağışlayıcılıkla yaklaşması, tebliğde sabrın ve insan sevgisinin örneğidir.
Budist öğretide doğru görüş, doğru söz ve doğru davranış gibi uygulamaları içeren yol hangisidir?
- A) Sekiz Dilimli Asil Yol öğretisi
- B) Hindu varna sınıflandırması
- C) Konfüçyanist Beş Klasik listesi
- D) Taoist yin ve yang karşıtlığı
- E) Vişnu’nun avatar anlatıları
Doğru cevap: A
Çözüm: Sekiz Dilimli Asil Yol, Budist öğreti ve ahlak pratiğinin temel unsurudur. Doğru görüş, niyet, söz, eylem, geçim ve zihinsel eğitim gibi alanları içerir.
Nahl suresi 90. ayette adalet ve ihsanın emredilmesi hangi düşünceyi destekler?
- A) Ahlaki kuralların yalnız para kazanmaya dayanmasını
- B) İyi davranışların dinî metinlerle ilişkisiz olmasını
- C) Zorbalığın güzel ahlakın temeli olmasını
- D) Yakınlara yardımdan uzak durulmasını
- E) İslam ahlakının adalet, iyilik ve toplumsal sorumluluğu önemsemesini
Doğru cevap: E
Çözüm: Nahl 90. ayet adalet, ihsan ve yakınlara yardımın önemini; hayâsızlık, kötülük ve zorbalıktan kaçınmayı vurgular.
Gerekli görülen bir ölüm araştırmasında beden saygınlığı gözetilerek tıbbi inceleme yapılması hangi kavramın kapsamındadır?
- A) Zaruret ölçüsünde otopsinin değerlendirilmesi
- B) Özel mülkiyette meşru miras
- C) Ekonomik piyasada stokçuluk
- D) İbadet saatlerinin hesaplanması
- E) Bir kimsenin kazancını saklaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Otopsi, ölüm sebebinin aydınlatılması için yapılabilir; MEB kaynaklarında gereklilik ve bedene saygı vurgulanır.
Bahâeddin Nakşibend ile ilişkilendirilen tasavvufî yorum hangisidir?
- A) Hanbelîlik
- B) Mâlikîlik
- C) Caferîlik
- D) İtikadî Mu‘tezile
- E) Nakşibendilik
Doğru cevap: E
Çözüm: Nakşibendilik, Bahâeddin Nakşibend’in adıyla ilişkilendirilen tasavvufî gelenektir. Mezhep türü sorusunda alanı tanımak önemlidir.
Bir öğrenci okulun ortak bilgisayarını izinsiz kişisel ticaretinde kullanıyor. Hangi ahlaki sorun öne çıkar?
- A) Çevreyi temiz tutma
- B) Kamu malını emanet bilinciyle korumama
- C) Bireysel ders çalışma alışkanlığı
- D) Doğru bilgiyi araştırma
- E) Arkadaşa akademik destek verme
Doğru cevap: B
Çözüm: Ortak kullanım için ayrılan malı izinsiz kişisel çıkar için kullanmak emanet ve kamu hakkı sorumluluğuna aykırıdır.
Bir malın sahibinden zorla alınması ve üzerinde haksız hak iddiasında bulunulması hangi iki ilkeyle açıkça çelişir?
- A) Mülkiyete saygı ve adil kazançla
- B) Paylaşmayı gönüllü kılma ve bağışı teşvikle
- C) Emek karşılığını eksiksiz ödeme ve dürüstlükle
- D) Sosyal dayanışmayı artırma ve ihtiyaç sahibini korumayla
- E) Helal ticareti geliştirme ve israftan kaçınmayla
Doğru cevap: A
Çözüm: Gasp ve hırsızlık, malın korunmasını ve adil kazancı ihlal eder; diğer seçeneklerdeki davranışlar ise koruyucu ahlaki ilkelerdir.
Bir Müslümanın Ramazan dışında kendi isteğiyle tuttuğu oruç, genel olarak hangi hüküm çerçevesinde ele alınabilir?
- A) Farz-ı ayn olan Ramazan orucu
- B) Kesin yasak olan davranış
- C) Mendup veya nafile ibadet
- D) Farz-ı kifaye olan görev
- E) İbadet sayılmayan alışkanlık
Doğru cevap: C
Çözüm: Ramazan dışındaki gönüllü oruçlar genel olarak nafile ya da mendup kapsamında değerlendirilir; Ramazan orucunun farzıyla aynı sınıfta değildir.
Bir işletme, mal kıtlığı varmış gibi davranıp ürünleri depoda tutarak aşırı fiyat artışı hedefliyor. Bu olay hangi ahlaki sorunla en doğrudan açıklanır?
- A) İhtikâr yani karaborsacılık yoluyla haksız kazanç arayışıyla
- B) İhtiyaç sahibinin borcunu karşılıksız silmeyle
- C) Fazla malı adil biçimde piyasaya sunmayla
- D) Çalışanın alacağını eksiksiz ödemeyle
- E) Gönüllü ve karşılıksız infak yapmayla
Doğru cevap: A
Çözüm: Malı piyasadan çekip yapay kıtlık yaratarak haksız çıkar elde etme karaborsacılık veya ihtikâr kapsamında değerlendirilir.
Bir değerlendirmede “Konfüçyanizm yalnızca kişisel inzivaya, Taoizm ise yalnızca ayrıntılı aile görevlerine dayanır.” iddiası ortaya atılıyor. Hangi eleştiri yerindedir?
- A) Konfüçyanizmde atalara saygının hiçbir yeri olmadığı kesinleşmiştir.
- B) İki geleneğin öne çıkan etik yönleri ters ve aşırı basitleştirilmiş biçimde verilmiştir.
- C) Taoist düşüncede doğal akış ve uyumun bulunmadığı kanıtlanmıştır.
- D) Çin geleneklerinin tümünün yalnızca Hindu Veda metinlerini kullandığı gösterilmiştir.
- E) İki geleneğin de tarihte tek bir Hindistan kasabasında ortaya çıktığı anlaşılmıştır.
Doğru cevap: B
Çözüm: Konfüçyanizm aile, eğitim ve toplumsal erdemi; Taoizm doğal akış ve zorlamasız uyumu öne çıkarır. İki geleneği tek cümleyle tüketmek de mümkün değildir.
İslam tarihindeki Sıffîn olayını konu alan bir soruda “zamanla farklı itikadî-siyasî görüşlerin gelişmesi” vurgulanıyorsa hangi etken öne çıkar?
- A) Yönetim ve siyaset tartışmalarının inanç yorumlarını da etkilemesi
- B) Mushafın sayfa sayısının artmasıyla yeni vahiy doğması
- C) İbadetlerin yalnız coğrafi iklime göre belirlenmesi
- D) Tarihî olayların fikir hareketlerini hiçbir zaman etkilememesi
- E) Sema ve semah kavramlarının tam olarak aynı tören olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıffîn sonrası yaşanan gelişmeler gibi siyasî ayrışmaların itikadî-siyasî düşünce akımlarına etkisi vardır; bütün farklılıklar salt dil meselesi değildir.
Bir arkadaş grubu, sınıftaki bir öğrenci yokken onun gerçek bir kusurunu konuşuyor; başka bir öğrenci ise olmayan bir suç uyduruyor. Doğru sınıflandırma hangisidir?
- A) İlk davranış vefa, ikinci davranış şükürdür.
- B) İlk davranış iftira, ikinci davranış gıptadır.
- C) İlk davranış gıybet, ikinci davranış iftiradır.
- D) İki davranış da istişare örneğidir.
- E) İki davranışın da kul hakkıyla ilişkisi yoktur.
Doğru cevap: C
Çözüm: Gıybet gerçekte var olan ancak kişinin hoşlanmayacağı şeyin arkasından konuşulması; iftira ise asılsız suçlama yapılmasıdır.