Bir arkadaş grubu, yanlış yaptığı düşünülen kişiyi dinlemeden dışlama kararı alıyor. Hangi tutum İslam ahlakındaki hakkaniyetle daha uyumludur?
- A) Doğruluğu araştırılmamış söylentiye dayanmak
- B) Kişiyi yalnız kalabalığın isteğiyle cezalandırmak
- C) Gıybeti bilgi edinmenin tek yolu saymak
- D) Önce güvenilir bilgi toplayıp herkesin sözünü dinlemek
- E) Savunma ve düzeltme imkânı tanımamak
Doğru cevap: D
Çözüm: Adalet ve doğruluk, söylentilere teslim olmak yerine delilleri değerlendirmeyi ve muhatabın sözünü dinlemeyi gerektirir.
Bir kişi kendi sağlığını tehlikeye atacak kadar uykusuz kalmayı daha dindar olmanın tek ölçüsü sayıyor. Bu tutumun eleştirisi hangi kavramlarla yapılır?
- A) Farz-ı kifaye ile toplumsal görev paylaşımı
- B) İtidal ve ölçülülük anlayışından uzaklaşma
- C) Teyemmüm ile hükmî temizlik
- D) Zekâtın malî şartları
- E) Mubah olan gıdaları kullanma
Doğru cevap: B
Çözüm: Dinde ibadetin dengeli ve sürdürülebilir olması, bedenin ve diğer yükümlülüklerin haklarının korunması önemlidir.
Yaşayan bir bağışçının hayatını sona erdirecek tek organının alınması öneriliyor. MEB’deki organ nakli ilkeleri bu öneriyi neden reddeder?
- A) Nakil konusunun hiçbir zaman tıpla ilgisi bulunmadığı için
- B) Dini değerlendirmelerde yaşam hakkı önem taşımadığı için
- C) Her bağışın mutlaka para karşılığı olması gerektiği için
- D) Bağışçının hayatını koruma yükümlülüğü ve zarar vermeme ilkesi nedeniyle
- E) Nakil yalnız bir pazarlama faaliyeti sayıldığı için
Doğru cevap: D
Çözüm: Organ naklinde alıcıya fayda sağlama amacı, canlı vericinin hayatını bilerek sona erdirmeyi meşru kılmaz; canın korunması esastır.
“Eylemler sonraki varoluşları etkiler; asıl amaç tekrar eden doğum sürecinden kurtulmaktır.” yargısını inceleyen bir öğrenci hangi eşleştirmeyi yapmalıdır?
- A) Dharma—sangha—Lün Yu ilişkisini Çin bağlamında kurmak
- B) Te—yin—yang üçlüsünü Budist kurtuluş yolu saymak
- C) Karma—samsara—mokşa ilişkisini Hindu bağlamında değerlendirmek
- D) Mandır—vihara—Tian kavramlarını tek mezhep adı yapmak
- E) Avatar—Tripitaka—Beş Klasik terimlerini aynı eser saymak
Doğru cevap: C
Çözüm: Metindeki eylem-sonuç bağı karma, yeniden doğuş samsara, özgürleşme mokşa olarak karşılanır. Bu üçlü özellikle Hindu din felsefesinde birlikte açıklanır.
Bir öğrenci “Sangha, Dharma ve Tripitaka” kelimelerini aynı anlama gelecek şekilde kullanmaktadır. Hangi düzeltme doğrudur?
- A) Sangha kutsal nehir, Dharma tapınak, Tripitaka ilahi avatardır.
- B) Sangha imparator, Dharma soyluluk, Tripitaka Çin hukuku adıdır.
- C) Sangha kutsal inek, Dharma kast, Tripitaka Veda yorumudur.
- D) Sangha doğal akış, Dharma yin, Tripitaka yang terimidir.
- E) Sangha topluluk, Dharma öğreti, Tripitaka metin derlemesidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Budizmde Sangha dinî topluluğu, Dharma Buda öğretisini, Tripitaka ise kutsal metin külliyatını anlatır; üçü aynı kategoride değildir.
“Mubah bir davranış, iyi niyetle yarara dönüşebilir; aynı davranış bir kötülüğe araç olduğunda ayrıca olumsuz değerlendirilir.” ifadesinin ana mesajı nedir?
- A) Mubahın tanımı her durumda kesin farzdır.
- B) İyi niyet her türlü yasağı otomatik kaldırır.
- C) Bir eylemin sonucunun dinî önemi yoktur.
- D) Fiilin bağlamı ve niyeti ahlaki niteliği etkileyebilir.
- E) Serbest eylemler hiçbir koşulda değerlendirilemez.
Doğru cevap: D
Çözüm: Mubah, temel olarak yapıp yapmamakta serbestliktir; davranışın amacı ve yol açtığı etki ayrıca ahlaki değerlendirmeye konu olur.
Bir kişi bağımlılıkla ilgili yalnızca “kendi tercihim, başka kimseyi ilgilendirmez” diyor. Hangi veri bu görüşü en güçlü biçimde sınırlar?
- A) Bütün bağımlılıkların aile yaşamını zorunlu olarak iyileştirmesi
- B) Zararlı maddelerin akıl sağlığıyla hiçbir ilişkisinin bulunmaması
- C) İş veriminin hiçbir durumda insan davranışından etkilenmemesi
- D) Sağlık giderlerinin aile bütçesiyle bağlantısının olmaması
- E) Bağımlılığın aile ilişkilerine, iş verimine ve ekonomik kaynaklara da zarar verebilmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Bağımlılık bireyin yanı sıra aileyi, çalışma hayatını ve toplumu etkileyebilir; MEB sorularında bu çok boyutlu zarar vurgulanır.
Aşağıdaki liste “itikadî–siyasî” ve “fıkhî” yorumları ayırmak için hazırlanıyor. Hangi gruplama daha uygundur?
- A) Hanefîlik–Mâlikîlik–Mevlevilik / Şâfiîlik–Kadirilik–Yesevilik
- B) Yesevilik–Nakşibendilik–Bektaşilik / Mâtürîdîlik–Eş’arîlik–Haricîlik
- C) Mâtürîdîlik–Eş’arîlik–Mu‘tezile / Hanefîlik–Şâfiîlik–Mâlikîlik
- D) Mushaf–Tefsir–Siyer / İcma–Ayet–Cüz
- E) Hanbelîlik–Mevlevilik–Caferîlik / Tevhid–Kıssa–Vahiy
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâtürîdîlik, Eş’arîlik ve Mu‘tezile inanç/kelam alanına; Hanefîlik, Şâfiîlik ve Mâlikîlik fıkıh alanına örnektir.
Bir kişi “Bütün peygamberlere iman etmek gerekir; fakat yalnız bazılarının mesajını doğru kabul ederim.” diyor. Bu sözdeki temel tutarsızlık nedir?
- A) Peygamberlere iman ilkesinin kapsamını seçici biçimde daraltması
- B) Dinî bilgide aklın kullanılmasına yer vermesi
- C) Peygamberlerin insan oluşunu kabul etmesi
- D) Vahyin insanlara iletildiğini söylemesi
- E) Peygamberliğin ilahi görevlendirmeye dayanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Peygamberlere iman ilkesi, Allah tarafından gönderilen peygamberlerin tümünü kabul etmeyi gerektirir; keyfi seçime indirgenmez.
Bir kişi yüksek tutarda bağış yapıyor fakat yardım alanı küçük düşürüyor. Bu örnekten hangi yargıya ulaşılır?
- A) Büyük bağış her türlü incitmeyi doğru kılar.
- B) Yardım alanın onuru dinen korunmaya değer değildir.
- C) Bağış yapanın niyeti asla değerlendirilmez.
- D) Yardımın miktarı tek başına merhamet ve güzel ahlakın güvencesi değildir.
- E) İyilik ile insan hakları arasında ilişki bulunmaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: İslam ahlakında yardımın amacı kadar karşı tarafın onurunu koruma da önemlidir; başa kakma ve aşağılama erdem değildir.
Bir eğitimci Kur’an kıssasını işlerken öğrencilerden yalnız kişi ve mekân adlarını istemiyor; anlatımdan sabır ve adalet ilkeleri çıkarmalarını da bekliyor. Bu yaklaşımın dayanağı nedir?
- A) Kıssaların hiçbir mesaj içermeyen hayalî metinler olması
- B) Kıssaların ibret ve ahlaki rehberlik amacı taşıması
- C) Kur’an’ın tarih dışındaki bütün konuları dışlaması
- D) Sözcük sayısının davranışlardan daima daha önemli sayılması
- E) Peygamber anlatılarının günlük hayatla asla ilişki kurmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıssaların öğretici işlevi, tarih ve kişi bilgilerinin ötesinde erdem, sorumluluk ve doğru davranışla ilişkili dersler çıkarılmasını sağlar.
Hz. Muhammed’in hicrette güvenilir bir yol kılavuzundan yararlanması, gizli güzergâh izlemesi ve ardından Allah’a güvenmesi hangi yaklaşımı örnekler?
- A) Tevekkülün bütün hazırlıkları gereksiz kılması
- B) Her güvenlik önleminin inanç eksikliğine işaret etmesi
- C) Yalnız rastlantıların planlamaya üstün tutulması
- D) Önlem almakla tevekkülün birbirini tamamlaması
- E) Başarı için hiçbir insanın deneyiminden yararlanmama
Doğru cevap: D
Çözüm: Hicrette tedbirli hareket edilmesi, Allah’a güvenmenin akılcı hazırlığı ve insan emeğini dışlamadığını gösterir.
Bir yorumcu “Ataların hatırasına saygı, toplumsal roller ve örnek yöneticilik insan ilişkilerinin merkezindedir.” demektedir. Hangi geleneğe atıf yapmaktadır?
- A) Budist manastırda sekiz yolun yalnızca meditasyon boyutuna
- B) Hinduizmin Vişnu avatarlarına ilişkin mitlerine
- C) Taoizmin doğayı zorlamama ilkesine
- D) Vedaların yalnızca sesli okunmasına dayanan ayine
- E) Konfüçyanist aile ve toplum ahlakına
Doğru cevap: E
Çözüm: Konfüçyanizm ailede saygı, toplumsal rollerin sorumlulukla yerine getirilmesi ve erdemli yönetim konularına güçlü vurgu yapar.
“Kişisel mülkiyet vardır ama kazanç yolları adil olmalı ve toplumun ihtiyaçları gözetilmelidir” görüşü hangi ikiliye en çok önem verir?
- A) Mülkiyetin tümüyle kaldırılmasına ve emeğin değersizleşmesine
- B) Rüşvetin kurumsallaştırılmasıyla paylaşmanın yasaklanmasına
- C) Meşru özel mülkiyet ile sosyal adalet arasında denge kurulmasına
- D) İşçilerin tüm gelirlerinin keyfî biçimde alınmasına
- E) Bütün miras ve hediye yollarının hırsızlık sayılmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: MEB kitabı özel mülkiyeti tanırken meşru kazanç, emek, infak ve sosyal adalet ilkelerini de öne çıkarır.
Bir açıklamada “Namaz kılmak farzdır, vitir namazı Hanefîlere göre vaciptir, kuşluk namazı ise menduptur.” deniyor. Buradan hangi yargıya ulaşılır?
- A) Bütün ibadetler aynı kesinlikte zorunlu sayılır.
- B) Mendup davranışlar kesin biçimde yasaktır.
- C) Vacip hiçbir mezhepte kullanılan terim değildir.
- D) Farz olan eylemler yalnız gönüllü tercihe bağlıdır.
- E) Dinî fiillerin yükümlülük düzeyleri farklı sınıflara ayrılır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Farz, vacip ve mendup terimleri dinî hükmün yükümlülük derecesini ayırt eder; Hanefî vacip kullanımı ayrıca belirtilmelidir.
“Tevhit yalnız Allah’ın tek olduğunu söylemek değil, ibadet ve kullukta O’na ortak koşmamak anlamına da gelir.” ifadesinden hangi sonuç çıkar?
- A) Tevhit yalnız sayısal bir hesaplamadır.
- B) Tevhit inancı davranış ve yönelişleri de ilgilendirir.
- C) İbadetlerin kaynağı tamamen toplumsal gelenektir.
- D) Şirk, tevhit ile eş anlamlıdır.
- E) İnanç ile davranış hiçbir koşulda ilişkilendirilemez.
Doğru cevap: B
Çözüm: Tevhit, Allah’ın birliğini ve kulluğun O’na yönelmesini içerir; yalnız sözcük olarak bir sayısını ifade etmek değildir.
Bir öğretmen “Peygamber’in örnekliğini anlamak yalnız hayatından tarih ezberlemek değildir.” diyor. Aşağıdaki etkinliklerden hangisi bu yaklaşımı en iyi karşılar?
- A) Olaylardan adalet, istişare ve merhamet ilkeleri çıkarıp güncel durumlara uygulamak
- B) Olayların yalnız yılını söyleyip hiçbir değer tartışmasına girmemek
- C) Tarihî yerleri ezberleyip insanların davranışlarıyla ilişki kurmamak
- D) Dönemin şehir adlarını öğrenmeyi yeterli ahlaki ölçüt saymak
- E) Kişisel davranışlarda güvenilirlik kavramını tamamen dışarıda tutmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Siyerdeki olayların değeri, tarih bilgisinin yanı sıra Hz. Peygamber’in örnek davranışlarından ahlaki ilkeler çıkarıp bunları yaşamla ilişkilendirebilmektir.
Bir öğrenci “Sadece yasaklardan kaçınmak yeterlidir; kimseye iyilik yapmak gerekmez.” diyor. Nahl 90 bağlamında en güçlü cevap nedir?
- A) İyilik yalnız gösteriş amacıyla yapılmalıdır.
- B) Adalet ve ihsan dinî değerler arasında bulunmaz.
- C) Haksızlık yapmak kişisel tercihten ibarettir.
- D) Ahlak sadece cezadan kaçınmaktan oluşur.
- E) Ahlak kötülükten uzak durmanın yanı sıra adalet ve ihsanla iyilik yapmayı da içerir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Nahl 90 kötülükleri yasaklarken adaleti ve ihsanı da emreder; ahlakın olumlu sorumluluk boyutu bulunur.
“Kur’an’ın yol gösterici olması, insanın aklını kullanıp ayetlerin anlamını düşünmesini gereksiz kılar.” görüşüne hangi cevap uygundur?
- A) Kur’an’ın öğüt içermediği için hiçbir yorum gerektirmediği kabul edilmelidir.
- B) Düşünme yalnız geçmiş olayların tarihlerini ezberlemek anlamına gelir.
- C) Ahlaki kararların tümü metnin anlamını araştırmadan verilebilir.
- D) Rehberlik, ayetleri anlayıp üzerinde düşünme ve davranışa yansıtma sorumluluğuyla birlikte değerlendirilir.
- E) Okunan ayetlerin insan davranışlarıyla hiçbir ilgisi yoktur.
Doğru cevap: D
Çözüm: Kur’an’da düşünme ve öğüt alma vurgusu vardır; hidayet rehberliği insanın anlama ve sorumluluk sahibi davranma çabasını dışlamaz.
Bir öğrenci dört Sünnî fıkıh mezhebinin kurucu imamlarını sırasıyla Hanefî, Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî olarak yazıyor. Hangi isim dizisi doğrudur?
- A) Ahmed Yesevî – Mevlânâ – Hacı Bektaş – Abdülkadir Geylânî
- B) Ebû’l-Hasan el-Eş’arî – Ebû Mansûr el-Mâtürîdî – Cafer es-Sâdık – Necaşî
- C) Mâlik bin Enes – Ebû Hanife – Ahmed bin Hanbel – Mevlânâ
- D) Ebû Hanife – Mâlik bin Enes – Muhammed eş-Şâfiî – Ahmed bin Hanbel
- E) Ebû Hanife – Cafer es-Sâdık – Hacı Bektaş-ı Velî – Bahâeddin Nakşibend
Doğru cevap: D
Çözüm: Dört yaygın Sünnî fıkıh mezhebi Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîdir. Sırasıyla Ebû Hanife, Mâlik bin Enes, İmam Şâfiî ve Ahmed bin Hanbel’le ilişkilidir.