Emek ve hakka dayanmayan kazanç yollarından biri olan faiz, bu ünitede hangi alanın örneğidir?
- A) Sadece tarihi yapıların korunması
- B) Yalnız ibadet vakitlerinin hesaplanması
- C) Tasavvufî ayinlerin isimlendirilmesi
- D) İktisadi hayatla ilgili ahlaki meseleler
- E) Ayetlerin sure sırasının belirlenmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Faiz, iktisadi hayatla ilgili dinî ve ahlaki ölçüler kapsamında ele alınır; MEB ünitesindeki yasak kazanç yollarından biridir.
Bir görevin haksız biçimde yaptırılması için yetkili kişiye menfaat sağlama davranışı hangi adla bilinir?
- A) İnfak
- B) Vakıf kurma
- C) Rüşvet
- D) Zekât verme
- E) Helal ticaret
Doğru cevap: C
Çözüm: Rüşvet, görev veya karar üzerinde haksız etki oluşturmak için çıkar sağlamadır; adalet ve dürüstlük ilkelerini ihlal eder.
Gereksiz ve ölçüsüz tüketimle kaynakları boşa harcama hangi kavramın tanımıdır?
- A) İsraf
- B) Kanaat
- C) Tutumluluk
- D) Paylaşma
- E) Tasarruf
Doğru cevap: A
Çözüm: İsraf, kaynakların ölçüsüz ve gereksiz kullanımıdır; İslam ahlakında cimrilik kadar aşırı savurganlık da eleştirilir.
Malı ve imkânı ihtiyaç sahipleriyle paylaşma anlayışının geniş ifadesi hangi kavramdır?
- A) İstifçilik
- B) Karaborsa
- C) Faizcilik
- D) Emek sömürüsü
- E) İnfak
Doğru cevap: E
Çözüm: İnfak, kişinin mal ve imkânlarından başkaları için harcama yapmasıdır; sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirir.
Tedavi amacıyla belirli şartların gerçekleşmesine bağlı olarak caiz görülebilen tıbbi uygulama hangisidir?
- A) Organların ticari mal gibi zorla alınması
- B) Organ nakli
- C) Canlı vericinin hayatına bilerek son verilmesi
- D) Bağışçı rızasının tümüyle önemsiz sayılması
- E) Tıbbi gerekliliğin peşinen reddedilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: MEB kitabında organ nakli, insan hayatını koruma gayesi çerçevesinde rıza, tıbbi ihtiyaç ve zarar vermeme gibi şartlarla ele alınır.
Ölüm nedeninin tıbben aydınlatılması amacıyla ceset üzerinde yapılan incelemeye ne denir?
- A) Organ ticareti
- B) Kumar sözleşmesi
- C) Haksız kazanç
- D) Otopsi
- E) İnfak faaliyeti
Doğru cevap: D
Çözüm: Otopsi, ölüm sebebinin araştırılması için yapılan tıbbi incelemedir; gerekli durumlarda saygı ve zaruret sınırları gözetilir.
Bir bağımlılığın kişinin çalışmasını, gelirini ve aile ilişkilerini olumsuz etkilemesi hangi iki gayeye de zarar verebilir?
- A) Yalnız mimari üslubun korunmasına
- B) Aklın ve malın korunmasına
- C) Yalnız takvim bilgisinin korunmasına
- D) Sadece süsleme sanatının gelişmesine
- E) Yalnız tarihsel bir metnin sayfa düzenine
Doğru cevap: B
Çözüm: Bağımlılık akıl ve davranışları etkilerken ekonomik kayıplara da yol açabilir. Aklın ve malın korunması bu örnekte birlikte önemlidir.
Çok ağır bir zorunlulukta yasak bir yiyeceğe sadece hayatta kalacak ölçüde başvurulması hangi ilkeyle açıklanır?
- A) Her yasak ürünün sınırsızca serbest sayılmasıyla
- B) İyi niyetin bütün hükümleri kaldırmasıyla
- C) İsraf etmenin zorunlu görev olmasıyla
- D) Zaruretin istisnayı ihtiyaçla sınırlı kılabilmesiyle
- E) Toplumsal kuralların tamamen anlamsızlaşmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Zaruret ilkesi, hayatî tehlike gibi olağanüstü koşullarda belirli istisnaları ihtiyaca yetecek ölçüyle sınırlı olarak değerlendirir.
Gıda ürününe ilişkin dinî uygunluk değerlendirmesinde aşağıdakilerden hangisine bakılması daha anlamlıdır?
- A) Ambalajda yalnız parlak renk bulunmasına
- B) Reklamda ünlü kişi görünmesine
- C) İçerik ve üretim sürecinin helal ölçülere uygunluğuna
- D) Paketin fiyatının en yüksek olmasına
- E) Markanın tüm rakiplerinden daha eski olmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Helal gıda için içerik, elde ediliş, üretim ve işlem süreçleri dikkate alınır; reklam veya fiyat tek başına ölçüt olmaz.
Gerekli görülen bir ölüm araştırmasında beden saygınlığı gözetilerek tıbbi inceleme yapılması hangi kavramın kapsamındadır?
- A) Zaruret ölçüsünde otopsinin değerlendirilmesi
- B) Özel mülkiyette meşru miras
- C) Ekonomik piyasada stokçuluk
- D) İbadet saatlerinin hesaplanması
- E) Bir kimsenin kazancını saklaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Otopsi, ölüm sebebinin aydınlatılması için yapılabilir; MEB kaynaklarında gereklilik ve bedene saygı vurgulanır.
Organ naklinin dinî açıdan olumlu değerlendirilmesinde aşağıdakilerden hangisi özellikle önemlidir?
- A) Canlı bağışçının kesin zarar görmesini önemsememek
- B) Organları izinsiz ve zorla almak
- C) Organ satışını her durumda teşvik etmek
- D) Nakilden fayda beklenmesini tümden reddetmek
- E) Rıza, tıbbi gereklilik ve organın ticarete konu edilmemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: MEB’in organ nakli yaklaşımında zorunluluk, izin, başarı beklentisi ve organın satışa konu olmaması gibi şartlar öne çıkar.
Tıbbi ihtiyaç kapsamında başka bir insana kan verilmesi, din kültürü dersinde hangi başlık altında ele alınır?
- A) Yeni bir ibadet vakti belirleme
- B) Kan bağışı ve sağlıkla ilgili güncel dinî meseleler
- C) Tarihteki dört halifenin seçilmesi
- D) Fıkhî mezhep kurucularının listesi
- E) Tasavvufî eserlerin nazım biçimleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Kan bağışı tıp ve dayanışmayı ilgilendirir; ders kitabında insan hayatını korumaya yönelik sağlık meselelerinden sayılır.
Ders kitabı ötenaziyi değerlendirmede özellikle hangi temel değeri öne çıkarır?
- A) Mal birikiminin tek başına mutluluk vermesini
- B) Ücret pazarlığında reklamın önemini
- C) Eserlerin telif bilgisini artırmayı
- D) İnsan hayatının dokunulmazlığı ve canın korunmasını
- E) Yalnız besin etiketinin biçimini
Doğru cevap: D
Çözüm: Ötenazi konusu MEB’de hayat hakkı ve canın korunması ilkesiyle birlikte ele alınır; eğitim bağlamında kasıtlı hayat sonlandırma onaylanmaz.
Bir tıp komisyonu nakil için I. tıbbi gerekçeyi, II. bağışçının rızasını, III. organ karşılığı ticari ödeme yapılmasını değerlendiriyor. Hangi tercih ders kitabındaki yaklaşıma uygundur?
- A) I bırakılıp yalnız III aranmalıdır.
- B) I ve II korunmalı, III ise organı ticarete dönüştürdüğü için kabul edilmemelidir.
- C) II kaldırılıp organların zorla alınması savunulmalıdır.
- D) III temel şart yapılıp yaşama hakkı önemsiz sayılmalıdır.
- E) Tıbbi ve etik şartların tamamı gereksiz görülmelidir.
Doğru cevap: B
Çözüm: MEB’de şartlı organ nakli yaklaşımında gereklilik, izin ve organın satışa konu edilmemesi önem taşır; ticaret ve zorlamaya onay verilmez.
Yaşayan bir bağışçının hayatını sona erdirecek tek organının alınması öneriliyor. MEB’deki organ nakli ilkeleri bu öneriyi neden reddeder?
- A) Nakil konusunun hiçbir zaman tıpla ilgisi bulunmadığı için
- B) Dini değerlendirmelerde yaşam hakkı önem taşımadığı için
- C) Her bağışın mutlaka para karşılığı olması gerektiği için
- D) Bağışçının hayatını koruma yükümlülüğü ve zarar vermeme ilkesi nedeniyle
- E) Nakil yalnız bir pazarlama faaliyeti sayıldığı için
Doğru cevap: D
Çözüm: Organ naklinde alıcıya fayda sağlama amacı, canlı vericinin hayatını bilerek sona erdirmeyi meşru kılmaz; canın korunması esastır.
Bir adli olayda ölüm nedeninin anlaşılması ve salgın riskinin araştırılması için otopsi gerekli görülüyor. Hangi yaklaşım öğretim materyaliyle uyumludur?
- A) Otopsinin her zaman ticari kazanç yöntemi sayılması
- B) Ölüm nedenini öğrenmenin hiçbir yararının bulunmadığının kabulü
- C) Gereklilik ve insan bedenine saygı ölçüsünde tıbbi inceleme yapılabilmesi
- D) Beden saygınlığı gözetilmeden sınırsız müdahalenin teşviki
- E) Bütün tıbbi ve adli araştırmaların sırf meraktan yürütülmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ders kitabı otopsiyi ölüm nedeni ve bulaşıcı hastalıkların tespiti bağlamında ele alır; zaruret ve saygı sınırları önemlidir.
Aşağıdaki çiftlerden hangisi sağlık konularıyla ilgili ders kitabı yaklaşımını doğru özetler?
- A) Organ nakli: şartlı değerlendirme; kan bağışı: hayatı korumaya yönelik yardım
- B) Organ nakli: her koşulda izinsiz alma; kan bağışı: koşulsuz yasak
- C) Otopsi: ölüm nedenini asla incelememe; kan bağışı: yalnız gösteriş
- D) Ötenazi: hayatı kasıtlı sonlandırmayı teşvik; organ bağışı: ticari satış
- E) Tedavi: tıbbi yöntemlerden vazgeçme; otopsi: sınırsız ticaret
Doğru cevap: A
Çözüm: Organ nakli ve kan bağışı, canı koruma ilkesiyle değerlendirilir. Nakil tıbbi, etik ve rıza koşullarına bağlıdır; bağış dayanışma örneğidir.
En’âm suresinin 151-152. ayetleriyle ilgili bir etkinlikte hangi davranış kümesi ayetlerin genel ahlaki mesajına daha yakındır?
- A) Haksız öldürmeyi teşvik, yetim malını alma ve tartıda hile
- B) Ölçü ve tartıyı bilerek bozma, akraba hakkında yalan tanıklık
- C) Başkasının hakkını yok sayma ve ticarette sürekli aldatma
- D) Aile bireylerini terk etme ve sözleşmeye kasıtlı aykırı davranma
- E) Anne babaya iyilik, cana saygı, yetim hakkını gözetme ve ölçüde adalet
Doğru cevap: E
Çözüm: En’âm 151-152; anne babaya iyilik, haksız yere cana kıymama, yetim hakkı, ölçü-tartıda adalet ve dürüst söz gibi ilkeleri vurgular.
Bir öğrenci “Aynı davranış hem canın korunması hem aklın korunması hem de malın korunmasıyla ilgili olamaz” diyor. Hangi örnek bu görüşü yanlışlar?
- A) Yalnız bir kitap kapağının renginin değiştirilmesi
- B) Bağımlılığın sağlık, düşünme yetisi ve ekonomik kayıplar üzerindeki etkileri
- C) Bir resimde kullanılan geometrik motifin seçimi
- D) Tarihi bir konunun başlığının kısaltılması
- E) Bir etkinliğin afişinde yazı puntosunun büyütülmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Tek davranış birden çok temel değerle ilişkili olabilir. Bağımlılık, aklı ve canı zedelerken mal kaybına da yol açabilir.
Bir araştırma, dijital çağda yeni bir uygulamanın dini yönünü değerlendirirken hem kaynaklara hem uzman bilgisine hem de olası insan zararlarına bakıyor. Hangi sonuç savunulabilir?
- A) Yeni uygulamalarda dinî kaynaklara başvurulması bütünüyle yasaktır.
- B) İlgili alandaki tıbbi veya ekonomik bilgi hiçbir durumda işe yaramaz.
- C) Bütün hükümler yalnız ilk kullanıcının kişisel zevkine göre verilir.
- D) Güncel dinî meseleler, delil, uzmanlık ve temel amaçların birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
- E) Dinî bir değerlendirmede can ve mal güvenliği sürekli göz ardı edilmelidir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Yeni meselelerin değerlendirilmesinde konuya ilişkin gerçek bilgiler ve İslam hukukunun kaynak, usul ve temel amaçları birlikte dikkate alınır.