Yeni ortaya çıkan bir dinî meselenin hükmünü delillerden hareketle belirleme çabasına ne denir?
- A) Tebliğ faaliyetinin başlangıcı
- B) Dinî metinleri yalnız ezberleme
- C) İçtihat
- D) Günlük olayları tarih sırasına koyma
- E) Her türlü hükmü kişisel beğeniyle seçme
Doğru cevap: C
Çözüm: İçtihat, hakkında doğrudan belirleyici hüküm bulunmayan mesele için yetkin âlimin dinî delilleri yöntemli biçimde değerlendirmesidir.
Dinî delilleri değerlendirerek içtihat yapma yeterliliği bulunan kimse hangi adla anılır?
- A) Müçtehit
- B) Münşî
- C) Muhacir
- D) Mütevelli
- E) Müezzin
Doğru cevap: A
Çözüm: Müçtehit, dinî hüküm çıkarma konusunda gerekli bilgi ve yönteme sahip âlimdir; bütün Müslümanlar bu teknik sıfatı taşımaz.
İslam düşüncesinde korunması amaçlanan beş temel değerden hangisi bu listede yer almaz?
- A) Can güvenliğinin gözetilmesi
- B) Aklın korunması
- C) Neslin korunması
- D) Malın korunması
- E) Şöhretin artırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Zarûriyyât kapsamında dinin, canın, aklın, neslin ve malın korunması sayılır; kişinin ün kazanması bu beş temel gaye arasında değildir.
İnsan hayatına zarar vermekten kaçınma ve yaşama hakkını gözetme, beş temel gayeden hangisidir?
- A) Yalnız gelir artırma isteği
- B) Canın korunması
- C) Bir kişinin şöhretini büyütme
- D) Sadece konuşma üslubunu değiştirme
- E) Tarihî eserlerin biçimini koruma
Doğru cevap: B
Çözüm: Canın korunması, kişinin kendi ve başkalarının yaşam hakkının güvence altına alınmasıyla ilgilidir; temel dinî gayeler arasındadır.
Sarhoşluk veren ve düşünme yetisini zayıflatan maddelerden uzak durma hangi temel dinî amaçla ilişkilidir?
- A) Bireysel şöhretin korunması
- B) Ticari markanın korunması
- C) Yalnız mimari eserlerin korunması
- D) Aklın korunması
- E) Kişinin sosyal statüsünü büyütme
Doğru cevap: D
Çözüm: Aklın korunması, bilinç ve değerlendirme yetisini zedeleyen zararlı bağımlılıklarla mücadeleyi de içerir.
Aile bağlarına ve nesebin güvenliğine özen gösterme, İslam düşüncesindeki hangi temel gayeye örnektir?
- A) Yalnız ticaret hacmini büyütme
- B) İbadet yerinin mimarisini süsleme
- C) Neslin korunması
- D) Bireysel üne öncelik verme
- E) Yalnız ulaşım ağını geliştirme
Doğru cevap: C
Çözüm: Neslin korunması, nesebin ve aile düzeninin korunmasına yönelik ilkelerle ilişkilendirilir; beş temel gayeden biridir.
Hırsızlık ve gasp gibi başkasının mülkiyetine yönelik saldırıları yasaklama hangi gayeyi doğrudan gözetir?
- A) Malın korunması
- B) Yalnız bir kişinin unvanını koruma
- C) Geçmişteki bütün ticaret yollarını kapatma
- D) Bütün alışverişleri zorunlu durdurma
- E) Bir öğrencinin ders seçimini sınırlandırma
Doğru cevap: A
Çözüm: Malın korunması, meşru mülkiyetin güvence altına alınmasını ve haksız yollarla mal edinmenin önlenmesini hedefler.
Dinî esasların öğrenilmesi, öğretilmesi ve yaşatılması, beş temel amaçtan hangisinin kapsamındadır?
- A) Yalnız fiziksel çevrenin korunması
- B) Kişisel zenginliğin kesin artırılması
- C) Dünyevi unvanın sürdürülmesi
- D) Özel bir ürünün fiyatının korunması
- E) Dinin korunması
Doğru cevap: E
Çözüm: Dinin korunması; dinin öğrenilmesi, öğretilmesi ve temel esaslarının yaşanmasıyla ilişkilidir.
İslam dininde yapılmasına veya tüketilmesine dinen izin verilen şey için hangi kavram kullanılır?
- A) Haram
- B) Helal
- C) Gıybet
- D) Rüşvet
- E) İhtikâr
Doğru cevap: B
Çözüm: Helal, dinî bakımdan meşru ve izin verilmiş şeyleri ifade eder; haram ise kesin yasaklanan davranış veya tüketimi belirtir.
Dinen yapılması kesin olarak yasaklanan davranışlar hangi kavramla ifade edilir?
- A) Mübah
- B) Mendup
- C) Tavsiye edilen davranış
- D) Haram
- E) Örfe uygun alışkanlık
Doğru cevap: D
Çözüm: Haram, kesin yasaklama bildiren dinî hükümdür; mübah ise kişinin yapıp yapmamakta serbest olduğu alandır.
Bir kişinin dinen yapıp yapmamakta serbest bırakıldığı davranışa ne denir?
- A) Farz
- B) Haram
- C) Mübah
- D) Kesin yükümlülük
- E) Mutlak yasak
Doğru cevap: C
Çözüm: Mübah, dinî hüküm bakımından yapılması veya terk edilmesi serbest bırakılmış fiildir.
Dinen hoş görülmeyen ancak haram kadar kesin bir yasak kapsamına alınmayan davranış hangisiyle adlandırılır?
- A) Mekruh
- B) Farz-ı ayn
- C) Kesin haram
- D) Vacip hüküm
- E) Zorunlu ibadet
Doğru cevap: A
Çözüm: Mekruh, yapılması uygun görülmeyen fakat kesin haram hükmünde değerlendirilmemiş davranışı belirtir.
Yapılması kesin biçimde gerekli olan dinî yükümlülük aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Mübah
- B) Mekruh
- C) İsteğe bağlı alışkanlık
- D) İzin verilen gündelik seçim
- E) Farz
Doğru cevap: E
Çözüm: Farz, yapılması kesin biçimde emredilen yükümlülüktür; mübah ve mekruh kavramlarından açıkça ayrılır.
MEB din kültürü öğretimindeki Hanefî terminolojide farz seviyesinde olmayan ama sünnetten güçlü dinî emir hangisidir?
- A) Mübah
- B) Vacip
- C) Mekruh
- D) Kesin haram
- E) Gündelik örf
Doğru cevap: B
Çözüm: Vacip, Hanefî fıkhında farzdan ayrı bir kategori olarak ele alınır; başka mezheplerin terminolojisi farklılaşabilir.
Emek ve hakka dayanmayan kazanç yollarından biri olan faiz, bu ünitede hangi alanın örneğidir?
- A) Sadece tarihi yapıların korunması
- B) Yalnız ibadet vakitlerinin hesaplanması
- C) Tasavvufî ayinlerin isimlendirilmesi
- D) İktisadi hayatla ilgili ahlaki meseleler
- E) Ayetlerin sure sırasının belirlenmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Faiz, iktisadi hayatla ilgili dinî ve ahlaki ölçüler kapsamında ele alınır; MEB ünitesindeki yasak kazanç yollarından biridir.
Bir görevin haksız biçimde yaptırılması için yetkili kişiye menfaat sağlama davranışı hangi adla bilinir?
- A) İnfak
- B) Vakıf kurma
- C) Rüşvet
- D) Zekât verme
- E) Helal ticaret
Doğru cevap: C
Çözüm: Rüşvet, görev veya karar üzerinde haksız etki oluşturmak için çıkar sağlamadır; adalet ve dürüstlük ilkelerini ihlal eder.
Gereksiz ve ölçüsüz tüketimle kaynakları boşa harcama hangi kavramın tanımıdır?
- A) İsraf
- B) Kanaat
- C) Tutumluluk
- D) Paylaşma
- E) Tasarruf
Doğru cevap: A
Çözüm: İsraf, kaynakların ölçüsüz ve gereksiz kullanımıdır; İslam ahlakında cimrilik kadar aşırı savurganlık da eleştirilir.
Malı ve imkânı ihtiyaç sahipleriyle paylaşma anlayışının geniş ifadesi hangi kavramdır?
- A) İstifçilik
- B) Karaborsa
- C) Faizcilik
- D) Emek sömürüsü
- E) İnfak
Doğru cevap: E
Çözüm: İnfak, kişinin mal ve imkânlarından başkaları için harcama yapmasıdır; sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirir.
Tedavi amacıyla belirli şartların gerçekleşmesine bağlı olarak caiz görülebilen tıbbi uygulama hangisidir?
- A) Organların ticari mal gibi zorla alınması
- B) Organ nakli
- C) Canlı vericinin hayatına bilerek son verilmesi
- D) Bağışçı rızasının tümüyle önemsiz sayılması
- E) Tıbbi gerekliliğin peşinen reddedilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: MEB kitabında organ nakli, insan hayatını koruma gayesi çerçevesinde rıza, tıbbi ihtiyaç ve zarar vermeme gibi şartlarla ele alınır.
Ölüm nedeninin tıbben aydınlatılması amacıyla ceset üzerinde yapılan incelemeye ne denir?
- A) Organ ticareti
- B) Kumar sözleşmesi
- C) Haksız kazanç
- D) Otopsi
- E) İnfak faaliyeti
Doğru cevap: D
Çözüm: Otopsi, ölüm sebebinin araştırılması için yapılan tıbbi incelemedir; gerekli durumlarda saygı ve zaruret sınırları gözetilir.