Yeni bir tıbbi uygulama hakkında dinî hüküm araştıran âlimin ilk olarak hangi temel kaynaklara başvurması beklenir?
- A) Sadece çevresindeki rastgele yorumlara
- B) Yalnız ürünün reklam metnine
- C) Kur’an ve sünnete
- D) Hiçbir metne dayanmayan tahminlere
- E) Tek başına kişisel çıkara
Doğru cevap: C
Çözüm: Güncel meselelerde dinî değerlendirme Kur’an ve sünnet gibi temel kaynaklardan başlar; daha sonra usul ve amaçlar dikkate alınır.
Din kültürü dersinde “Kesin inanç esasları yeni içtihatla değiştirilmez; hükmü açık olmayan meseleler değerlendirilir” ifadesi neyi anlatır?
- A) İçtihadın kapsamının sınırlı ve yöntemli olduğunu
- B) İçtihadın her türlü kesin ilkeyi kaldırabildiğini
- C) Dinî meselelerde hiçbir kanıta gerek olmadığını
- D) Bütün güncel olayların aynı hükmü taşıdığını
- E) Her kişinin uzman olmadan kesin hüküm verebildiğini
Doğru cevap: A
Çözüm: İçtihat kesin ve açık dinî esasları değiştirmek için değil, yeni ve hükmü açıkça belirtilmemiş meseleleri delillerle ele almak içindir.
Bir eğitimci “din, can, akıl, nesil, mal” sıralamasını yazdırıyor. Bu beşli hangi genel kavramla ilişkilidir?
- A) Sadece evlilikte takı çeşitleriyle
- B) Farz namazların rekat dağılımıyla
- C) Tarihteki dinî yapıların beş mimari tipiyle
- D) Mushafın ilk beş suresiyle
- E) Zarûriyyât yani korunması gereken temel gayelerle
Doğru cevap: E
Çözüm: Zarûriyyât, dinî ve ahlaki düzenin gözettiği beş temel değeri anlatır: din, can, akıl, nesil ve mal.
“Bir uyuşturucu bağımlılığı bireyin sağlığının yanında ailesini ve ekonomik düzenini de etkiler” yargısı hangi çıkarımı destekler?
- A) Bağımlılığın sadece kişiye ait bir eğlence olduğunu
- B) Bağımlılığın bireysel ve toplumsal zararlar doğurabildiğini
- C) Zararlı alışkanlıkların ekonomik sonucu bulunmadığını
- D) Aklın korunması ilkesinin hiç önem taşımadığını
- E) Tedavinin yalnız bir tür tüketim faaliyeti olduğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: Bağımlılık, akıl ve canın korunmasını ilgilendirirken aileye, çalışma hayatına ve ekonomik imkânlara da zarar verebilir.
İşverenin çalışanın ücretini sözleşmeye uygun ve geciktirmeden ödemesi hangi ahlaki ilkeyle en çok ilgilidir?
- A) Ticari sırları gerekçesiz açığa çıkarmayla
- B) Bütün ücretleri keyfî biçimde azaltmayla
- C) Kişiyi ücret almadan çalıştırmayı övmeyle
- D) Emeğin karşılığını verme ve kul hakkını gözetmeyle
- E) Çalışma güvenliği sorumluluğunu reddetmeyle
Doğru cevap: D
Çözüm: Emek karşılığının zamanında ödenmesi işçi hakkını ve adil kazanç ilkesini korur; ekonomik ahlakın önemli bir örneğidir.
Bir iş yerinde koruyucu ekipman maliyetinden kaçınmak için güvenlik önlemleri kaldırılıyor. Hangi ilke öncelikle çiğnenir?
- A) Ürünün ambalaj rengini uyumlu seçme isteği
- B) Çalışanların takvim yaprağını değiştirme alışkanlığı
- C) Çalışanın canını ve sağlığını koruma sorumluluğu
- D) Yalnız işletmenin logosunu yenileme planı
- E) İnternette daha fazla reklam verme tercihi
Doğru cevap: C
Çözüm: Canın korunması temel gayedir. Ekonomik çıkar için iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin ihmal edilmesi dinî-ahlaki ölçülerle bağdaşmaz.
Bir malın sahibinden zorla alınması ve üzerinde haksız hak iddiasında bulunulması hangi iki ilkeyle açıkça çelişir?
- A) Mülkiyete saygı ve adil kazançla
- B) Paylaşmayı gönüllü kılma ve bağışı teşvikle
- C) Emek karşılığını eksiksiz ödeme ve dürüstlükle
- D) Sosyal dayanışmayı artırma ve ihtiyaç sahibini korumayla
- E) Helal ticareti geliştirme ve israftan kaçınmayla
Doğru cevap: A
Çözüm: Gasp ve hırsızlık, malın korunmasını ve adil kazancı ihlal eder; diğer seçeneklerdeki davranışlar ise koruyucu ahlaki ilkelerdir.
Bahis sonucunda bir tarafın ötekinin malını karşılıksız kazanması hangi yasak kazanç biçimiyle bağlantılıdır?
- A) Emeğe dayalı ücretle
- B) Karşılıksız sosyal yardımla
- C) Gönüllü bağışla
- D) Dürüst ticari satışla
- E) Kumara dayalı kazançla
Doğru cevap: E
Çözüm: Kumar, mal edinmeyi karşılıklı emek ve adil mübadele yerine şansa dayalı kayıp-kazanç düzenine bağladığı için eleştirilir.
Bir öğrenci, alışverişte ölçülü harcama ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmeyi birlikte öneriyor. Hangi dengeyi gözetmektedir?
- A) Tasarrufun her koşulda yasak olmasını
- B) İsraf ve cimrilikten uzak durmayı
- C) Bütün malı yalnız gösteriş için harcamayı
- D) Başkalarına yardım etmeyi bütünüyle bırakmayı
- E) Malı hiçbir zaman meşru amaçla kullanmamayı
Doğru cevap: B
Çözüm: İslam iktisat ahlakı ölçülü tüketimi, paylaşmayı ve kaynakların israf edilmemesini öne çıkarır; cimrilik ile savurganlık arasındaki denge önemlidir.
Emekle kazanılmayan her malın kesinlikle gayrimeşru olduğu iddiasına karşı hangi örnek uygun bir düzeltmedir?
- A) Bir başkasının eşyasını gizlice alma
- B) Sözleşmeyi aldatarak ödeme isteme
- C) Kamu görevi için rüşvet kabul etme
- D) Meşru miras ve hediye yoluyla mal edinme
- E) Kumar borcunu hileyle tahsil etme
Doğru cevap: D
Çözüm: MEB kitabı meşru mülkiyetin emek yanında hibe, hediye ve miras gibi yollardan da kazanılabildiğini açıklar.
“Bir yiyeceğin özü kadar elde ediliş biçimi de değerlendirilmelidir” düşüncesi aşağıdakilerden hangisini vurgular?
- A) Yalnız ambalajın renginin belirleyici olmasını
- B) Ürünün pahalı olmasının her şeyi helal kılmasını
- C) Gıdanın hem niteliğinin hem kazanç yolunun meşru olmasını
- D) Temiz gıdanın çalıntı olmasının önemsizliğini
- E) Gıda etiketinin hiçbir bilgi taşımamasını
Doğru cevap: C
Çözüm: Helal gıda değerlendirmesinde ürünün kendisi kadar kazanılma, hazırlanma ve sunulma koşullarının meşruiyeti de önem taşır.
Bir kişi “İyi niyetliysem dinen yasak bir kazanç yolu kendiliğinden helal hâle gelir” diyor. Hangi cevap daha doğrudur?
- A) İyi niyet tek başına haram davranışı helale dönüştürmez.
- B) Niyet varsa başkasının hakkı ortadan kalkar.
- C) Rüşvet niyet güzel olduğunda zorunlu ibadet sayılır.
- D) Haram hükmü yalnız kişinin beklentisine göre belirlenir.
- E) Yasak bir ürün pahalı satıldığında dinen serbest olur.
Doğru cevap: A
Çözüm: MEB’in vurguladığı temel ölçütlerden biri, iyi niyetin açıkça haram kabul edilen bir fiili otomatik olarak meşru kılmamasıdır.
MEB kitabında “Çoğu sarhoşluk veren şeyin azı da haramdır” ölçüsü hangi noktayı açıklamak için kullanılır?
- A) Sadece sıvı maddelerin sarhoşluk verebileceğini
- B) Az miktarın her durumda aklı koruduğunu
- C) İçki yasağının yalnız tarihî bir olay olduğunu
- D) Zararlı alışkanlıkların toplumsal etki üretmediğini
- E) Sarhoşluk veren maddenin miktarının yasağı kaldırmadığını
Doğru cevap: E
Çözüm: Ölçüt, sarhoşluk veren maddelerde sırf az tüketimin dinî yasağı ortadan kaldırdığı iddiasına karşı kullanılır.
Bir bağımlılığın kişinin çalışmasını, gelirini ve aile ilişkilerini olumsuz etkilemesi hangi iki gayeye de zarar verebilir?
- A) Yalnız mimari üslubun korunmasına
- B) Aklın ve malın korunmasına
- C) Yalnız takvim bilgisinin korunmasına
- D) Sadece süsleme sanatının gelişmesine
- E) Yalnız tarihsel bir metnin sayfa düzenine
Doğru cevap: B
Çözüm: Bağımlılık akıl ve davranışları etkilerken ekonomik kayıplara da yol açabilir. Aklın ve malın korunması bu örnekte birlikte önemlidir.
Çok ağır bir zorunlulukta yasak bir yiyeceğe sadece hayatta kalacak ölçüde başvurulması hangi ilkeyle açıklanır?
- A) Her yasak ürünün sınırsızca serbest sayılmasıyla
- B) İyi niyetin bütün hükümleri kaldırmasıyla
- C) İsraf etmenin zorunlu görev olmasıyla
- D) Zaruretin istisnayı ihtiyaçla sınırlı kılabilmesiyle
- E) Toplumsal kuralların tamamen anlamsızlaşmasıyla
Doğru cevap: D
Çözüm: Zaruret ilkesi, hayatî tehlike gibi olağanüstü koşullarda belirli istisnaları ihtiyaca yetecek ölçüyle sınırlı olarak değerlendirir.
Gıda ürününe ilişkin dinî uygunluk değerlendirmesinde aşağıdakilerden hangisine bakılması daha anlamlıdır?
- A) Ambalajda yalnız parlak renk bulunmasına
- B) Reklamda ünlü kişi görünmesine
- C) İçerik ve üretim sürecinin helal ölçülere uygunluğuna
- D) Paketin fiyatının en yüksek olmasına
- E) Markanın tüm rakiplerinden daha eski olmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Helal gıda için içerik, elde ediliş, üretim ve işlem süreçleri dikkate alınır; reklam veya fiyat tek başına ölçüt olmaz.
Gerekli görülen bir ölüm araştırmasında beden saygınlığı gözetilerek tıbbi inceleme yapılması hangi kavramın kapsamındadır?
- A) Zaruret ölçüsünde otopsinin değerlendirilmesi
- B) Özel mülkiyette meşru miras
- C) Ekonomik piyasada stokçuluk
- D) İbadet saatlerinin hesaplanması
- E) Bir kimsenin kazancını saklaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Otopsi, ölüm sebebinin aydınlatılması için yapılabilir; MEB kaynaklarında gereklilik ve bedene saygı vurgulanır.
Organ naklinin dinî açıdan olumlu değerlendirilmesinde aşağıdakilerden hangisi özellikle önemlidir?
- A) Canlı bağışçının kesin zarar görmesini önemsememek
- B) Organları izinsiz ve zorla almak
- C) Organ satışını her durumda teşvik etmek
- D) Nakilden fayda beklenmesini tümden reddetmek
- E) Rıza, tıbbi gereklilik ve organın ticarete konu edilmemesi
Doğru cevap: E
Çözüm: MEB’in organ nakli yaklaşımında zorunluluk, izin, başarı beklentisi ve organın satışa konu olmaması gibi şartlar öne çıkar.
Tıbbi ihtiyaç kapsamında başka bir insana kan verilmesi, din kültürü dersinde hangi başlık altında ele alınır?
- A) Yeni bir ibadet vakti belirleme
- B) Kan bağışı ve sağlıkla ilgili güncel dinî meseleler
- C) Tarihteki dört halifenin seçilmesi
- D) Fıkhî mezhep kurucularının listesi
- E) Tasavvufî eserlerin nazım biçimleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Kan bağışı tıp ve dayanışmayı ilgilendirir; ders kitabında insan hayatını korumaya yönelik sağlık meselelerinden sayılır.
Ders kitabı ötenaziyi değerlendirmede özellikle hangi temel değeri öne çıkarır?
- A) Mal birikiminin tek başına mutluluk vermesini
- B) Ücret pazarlığında reklamın önemini
- C) Eserlerin telif bilgisini artırmayı
- D) İnsan hayatının dokunulmazlığı ve canın korunmasını
- E) Yalnız besin etiketinin biçimini
Doğru cevap: D
Çözüm: Ötenazi konusu MEB’de hayat hakkı ve canın korunması ilkesiyle birlikte ele alınır; eğitim bağlamında kasıtlı hayat sonlandırma onaylanmaz.