Allah tarafından gönderilen ilkeler ile insanların bu ilkeleri anlama biçimi arasında yapılan ayrımda “din anlayışı” neyi ifade eder?
- A) İlahi vahyin insanlara hiç ulaşmamış hâlini
- B) İbadetlerin yalnız tarihsel isimlerini
- C) İnsanların dinî kaynakları yorumlama ve kavrama biçimlerini
- D) Dinî metinlerin coğrafi yerleşim haritasını
- E) Bütün insanların aynı düşünceyi zorunlu benimsemesini
Doğru cevap: C
Çözüm: Din anlayışı, dinin temel kaynaklarının insanlar tarafından bilgi, kültür ve şartları çerçevesinde anlaşılması ve yorumlanmasıdır.
İslam’da inanç esaslarıyla ilgili konuları ifade etmek için aşağıdaki kavramlardan hangisi kullanılır?
- A) İtikad
- B) Muamelat
- C) Tecvit
- D) Kıraat üslubu
- E) Ticari ortaklık
Doğru cevap: A
Çözüm: İtikad, kişinin inanması gereken temel esasları ifade eder; ibadet ve günlük davranışlarla ilgili ayrıntılardan farklıdır.
İslam’da ibadet ve günlük hayata ilişkin amelî hükümleri inceleyen ilim dalının adı nedir?
- A) Siyer
- B) Hadis tarihi
- C) Astronomi
- D) Sanat tarihi
- E) Fıkıh
Doğru cevap: E
Çözüm: Fıkıh, ibadetler ve insanlar arası ilişkilere dair amelî hükümleri anlama ve yorumlama alanıdır; inanç tartışmaları öncelikle kelamla ilgilidir.
İslam inanç esaslarını akli ve naklî delillerle inceleyen ilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hendese
- B) Kelam
- C) Sarrafiye
- D) Tıp tarihi
- E) Şehir planlama
Doğru cevap: B
Çözüm: Kelam, inanç esaslarını açıklama ve delillendirme amacıyla geliştirilmiş düşünce alanıdır; fıkıhtan konuları bakımından ayrılır.
Dinî meselelerde yöntem ve görüş birliği etrafında oluşan yorum geleneğine genellikle ne denir?
- A) Mushaf
- B) İlahi kitap
- C) Cüz
- D) Mezhep
- E) Ayet
Doğru cevap: D
Çözüm: Mezhep, dinin insan tarafından anlaşılması ve yorumlanması sürecinde gelişen yöntem veya düşünce geleneğidir; ayrı bir din değildir.
Kaynaklardan hareketle yeni bir dinî mesele hakkında gerekçeli hükme ulaşma çabasına ne ad verilir?
- A) Gıybet
- B) Takvim düzenlemesi
- C) İçtihat
- D) Seyahatname
- E) Sadece ezber
Doğru cevap: C
Çözüm: İçtihat, yetkin âlimin dinî delilleri değerlendirerek hakkında çözüm aranan mesele için hükme ulaşma çabasıdır.
Dinî delillerden hüküm çıkarabilecek ilmî yetkinliğe sahip âlime ne denir?
- A) Müçtehit
- B) Müezzin
- C) Mütevelli
- D) Kâtip
- E) Vezir
Doğru cevap: A
Çözüm: Müçtehit, dinî kaynakları ve yöntemleri kullanarak içtihat yapmaya ehil olan âlimdir; her din görevlisi aynı sıfatı taşımaz.
Bir öğrenci “Dini yorumlama biçimleri farklılaşabiliyor; buna göre dinin kendisi de her toplumda başka bir dine dönüşür” diyor. Hangi düzeltme uygundur?
- A) Her mezhebin bağımsız bir vahiy kitabı bulunduğunu kabul etmek gerekir.
- B) Dinin temel ilkeleri ile insanların anlayışları hiç ilişki taşımaz.
- C) Dinî kaynak ve esaslarla bunların insani yorumunu birbirinden ayırmak gerekir.
- D) Farklı yorum yapanların tamamı dini öğrenmeyi reddetmiş sayılır.
- E) Bir görüşün ortaya çıkması diğer bütün kaynakları geçersiz kılar.
Doğru cevap: C
Çözüm: Din ile din anlayışı aynı değildir; yorumlar insanların bilgi, tarih ve kültürel şartlarına göre farklılaşabilir, bu durum yeni bir din oluştuğu anlamına gelmez.
Farklı bölgelerde yetişen âlimlerin yerel örf ve toplumsal ihtiyaçları dikkate alması, dinî yorum farkının hangi nedenini öne çıkarır?
- A) Coğrafi ve kültürel şartların etkisini
- B) Vahyin insanlara hiç ulaşmamasını
- C) Bütün âlimlerin aynı çevrede yetişmesini
- D) Metinlerin yalnız Arapça yazılmasını
- E) Tarihte hiçbir toplumsal değişim yaşanmamasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Coğrafya, kültür, örf ve ihtiyaç farklılıkları bazı fıkhî meselelerin yorumunda çeşitlilik doğurabilir; tek başına dinin değiştiğini göstermez.
Aynı ayetin anlamında kullanılan sözcüklerin birden çok anlama gelmesi hangi yorum farklılığı nedenini örnekler?
- A) Yalnız iklim koşullarındaki farklılığı
- B) Hükmün mutlaka tarih dışı bir olaydan doğmasını
- C) Bütün yorumların herhangi bir metne dayanmamasını
- D) Dinî tartışmaların yalnız sanat alanında yapılmasını
- E) Dilsel ve metin yorumuyla ilgili nedenleri
Doğru cevap: E
Çözüm: Bir metindeki kelimenin anlam ihtimalleri, bağlam ve dil bilgisi farklı yorumlara yol açabilir; kaynak aynı olsa da çıkarım değişebilir.
İlk dönem İslam tarihinde yönetim ve halifelik hakkındaki görüş ayrılıklarının zamanla düşünce akımlarını etkilemesi hangi nedeni gösterir?
- A) Coğrafi mesafenin tek başına belirleyiciliğini
- B) Siyasi ve tarihî gelişmelerin etkisini
- C) Yalnız beslenme alışkanlıklarını
- D) Mezheplerin vahiy yoluyla doğmasını
- E) Yorumların hiç insan unsuruyla ilişkili olmamasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Yönetim, halifelik ve siyasî olaylara ilişkin farklı görüşler İslam düşüncesindeki bazı itikadî-siyasî akımların ortaya çıkışında rol oynamıştır.
Bir konuda ibadetin nasıl yerine getirileceği tartışılıyorsa hangi disiplinin yaklaşımı daha doğrudan ilgilidir?
- A) Yalnız kelamın kozmoloji konusu
- B) Sadece tasavvufî şiirin edebî ölçüsü
- C) Tarih öncesi taş alet sınıflandırması
- D) Fıkıh ve amelî hüküm değerlendirmesi
- E) Kıraat makamlarının müzik teorisi
Doğru cevap: D
Çözüm: İbadetlerin uygulanışı, amelî hükümler ve günlük hayatla ilgili konular fıkıh kapsamında ele alınır; kelam daha çok inanç tartışmalarına odaklanır.
Bir ilim halkasında Allah’ın sıfatları ve insanın iradesi aklî ve naklî delillerle tartışılıyorsa hangi alan çalışılmaktadır?
- A) Sadece ticaret ve ortaklık hukuku
- B) Hac yolculuğunun ulaşım planlaması
- C) Kelam ve itikadî meseleler
- D) Mevlevî sema düzeninin ritimleri
- E) Yalnız tarihî şehirlerin mimari üslubu
Doğru cevap: C
Çözüm: Allah’ın sıfatları ve insanın iradesi gibi inanç meseleleri kelam ilminin başlıca konularıdır; fıkhın ibadet uygulamalarından ayrılır.
Bir din bilgini, önceki bir hükmün dayandığı ortak sebebi inceleyerek yeni bir olayın hükmünü belirliyor. Hangi yöntemden yararlanmıştır?
- A) Kıyas yönteminden
- B) Sadece şiir ezberinden
- C) Bir ayeti sure adı sanma hatasından
- D) İçtihadı tamamen reddetmeden
- E) Yol kardeşliği kurma geleneğinden
Doğru cevap: A
Çözüm: Kıyas, ortak gerekçe veya illet üzerinden benzer durumlar arasında hüküm ilişkisi kurmayı hedefleyen fıkhî akıl yürütmedir.
Bir sınıfta aynı dinî kaynağa bağlı iki âlimin farklı sonuçlara ulaşması tartışılıyor. Öğrencilerden biri “Öyleyse mutlaka iki farklı vahiy vardır” diyor. Hangi cevap en uygundur?
- A) Farklı yorumlar ancak her âlime ayrı bir ilahî kitap gönderilirse oluşur.
- B) İçtihat yapmak için temel kaynaklara başvurmaya gerek yoktur.
- C) İnsanların dil, yöntem ve şartları farklı olabildiği için aynı kaynaktan farklı yorumlar üretilebilir.
- D) Mezheplerin her biri İslam’ın dışında bağımsız din kurmuştur.
- E) Sosyal ve kültürel koşulların yorumlarla hiçbir ilişkisi bulunmaz.
Doğru cevap: C
Çözüm: İslam düşüncesindeki yorum farklılıkları insanın anlama ve çıkarım faaliyetinin ürünüdür. Tek kaynak farklı yöntemlerle yorumlanabilir.
“Din Allah’ın bildirdiği temel ilkeleri, din anlayışı ise insanın onları kavrayışını ifade eder” önermesinden hangisi çıkarılır?
- A) İnsana ait yorumların değişebilmesi, dinin temel kaynağıyla özdeş oldukları anlamına gelmez.
- B) Her yorumun zaman ve zeminden tamamen bağımsız olması gerekir.
- C) Bir dinî hükme ilişkin tek yorumun bulunması asla mümkün değildir.
- D) Temel kaynaklar yalnız bir kültürde anlaşılabilecek metinlerdir.
- E) Dinî yorum yapanların insan olması yorumun değerini bütünüyle yok eder.
Doğru cevap: A
Çözüm: Din ile yorumunu ayırmak, kaynakla onu anlama çabasını aynı düzeye koymamak demektir; bu, farklı düşüncelere saygının temelidir.
Aşağıdaki beş örnekten hangisi yorum farklılıklarının nedenlerini hatasız biçimde bir araya getirir?
- A) Bütün âlimlerin aynı şehirde ve aynı tarihte yaşaması
- B) Kutsal metinlerin her dönemde başka bir kitap olarak yeniden yazılması
- C) Bilgi ve yöntem ayrılığı olmadan herkesin otomatik aynı sonuca varması
- D) Yalnız kişilerin doğum günlerinin farklı olması
- E) Dil ve anlam çeşitliliği, tarihî olaylar, coğrafya, kültür ve yöntem farklılıkları
Doğru cevap: E
Çözüm: MEB öğretiminde yorum farklarına insan yapısı, dil, siyaset, tarih, coğrafya ve kültür gibi etkenler örnek gösterilir; bunlar dinin kaynağını değiştirmez.
“Mâtürîdîlik, Şâfiîlik, Mevlevilik” adlarının sırasıyla sınıflandırılması için doğru seçenek hangisidir?
- A) Fıkhî — tasavvufî — itikadî
- B) İtikadî — fıkhî — tasavvufî
- C) Tasavvufî — itikadî — fıkhî
- D) İtikadî — tasavvufî — fıkhî
- E) Fıkhî — itikadî — tasavvufî
Doğru cevap: B
Çözüm: Mâtürîdîlik inanç, Şâfiîlik amelî hükümler, Mevlevilik ise tasavvuf ve ahlaki eğitim ekseninde gelişen yorumlardır.
Bir kişi “Hanefîliği benimseyen kimse Mâtürîdîlik hakkında hiçbir görüş taşıyamaz; çünkü biri diğerinin yerine geçer” diyor. Temel yanılgısı nedir?
- A) Hanefîliğin fıkhî bir yorum olduğunu kabul etmesi
- B) Mâtürîdîliğin inanç meseleleriyle bağlantısını bilmesi
- C) Düşünce tarihinde farklı yorumlar bulunduğunu fark etmesi
- D) Fıkhî ve itikadî alanlarda farklı yorum geleneklerinin birlikte bulunabileceğini gözden kaçırması
- E) Dinî kaynakların ortak olduğu gerçeğini öğrenmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Hanefîlik fıkhî, Mâtürîdîlik itikadî gelenektir; alanlar farklı olduğu için kişinin ikisini birlikte benimsemesi mümkündür.
Aşağıdaki liste “itikadî–siyasî” ve “fıkhî” yorumları ayırmak için hazırlanıyor. Hangi gruplama daha uygundur?
- A) Hanefîlik–Mâlikîlik–Mevlevilik / Şâfiîlik–Kadirilik–Yesevilik
- B) Yesevilik–Nakşibendilik–Bektaşilik / Mâtürîdîlik–Eş’arîlik–Haricîlik
- C) Mâtürîdîlik–Eş’arîlik–Mu‘tezile / Hanefîlik–Şâfiîlik–Mâlikîlik
- D) Mushaf–Tefsir–Siyer / İcma–Ayet–Cüz
- E) Hanbelîlik–Mevlevilik–Caferîlik / Tevhid–Kıssa–Vahiy
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâtürîdîlik, Eş’arîlik ve Mu‘tezile inanç/kelam alanına; Hanefîlik, Şâfiîlik ve Mâlikîlik fıkıh alanına örnektir.