İslam âlimlerinin bir dinî meselede hüküm üzerinde görüş birliğine varmalarına ne ad verilir?
- A) Hicret
- B) Biat
- C) Kıssa
- D) Hatim
- E) İcma
Doğru cevap: E
Çözüm: İcma, belirli bir dinî mesele hakkında ehil âlimlerin görüş birliği etmesidir; kıyas ise benzer durumlar arasında illet üzerinden akıl yürütmedir.
Hakkında açık hüküm bulunan bir mesele ile benzer gerekçeye sahip yeni meseleyi karşılaştırma yönteminin adı nedir?
- A) Tefsir okumaları
- B) Kıyas
- C) Sema
- D) Zikir halkası
- E) Divan şiiri
Doğru cevap: B
Çözüm: Kıyas, fıkıhta ortak gerekçe nedeniyle bir olayın hükmünü benzer başka olaya uygulamayı sağlayan çıkarım yöntemidir.
İmam-ı Âzam Ebû Hanife’nin görüşleri etrafında gelişen fıkhî mezhep hangisidir?
- A) Mâlikîliğin tarihî öncüsü
- B) Eş’arîliğin ayrı adı
- C) Yeseviliğin özel kolu
- D) Hanefilik
- E) Nakşibendiliğin kurucu adı
Doğru cevap: D
Çözüm: Hanefilik, Ebû Hanife’nin fıkıh düşüncesine dayanan yorum geleneğidir. Ebû Hanife, İmam-ı Âzam unvanıyla tanınır.
İmam Mâlik bin Enes’in görüşleri etrafında gelişen fıkhî yorum hangisidir?
- A) Mâtürîdîliğin özel adı
- B) Mevleviliğin fıkıh kolu
- C) Mâlikîlik
- D) Hariciliğin kurucu mezhebi
- E) Sema ayininin diğer adı
Doğru cevap: C
Çözüm: Mâlikîlik, İmam Mâlik’in fıkıh görüşleri çerçevesinde gelişmiş amelî bir yorum geleneğidir.
İmam Muhammed eş-Şâfiî’nin adıyla ilişkilendirilen fıkhî mezhep hangisidir?
- A) Şâfiîlik
- B) Kadiriliğin itikadî dalı
- C) Yeseviliğin bir ritüeli
- D) Eş’arîliğin ibadet adı
- E) Mâtürîdîliğin karşıtı olan din
Doğru cevap: A
Çözüm: Şâfiîlik, İmam Şâfiî’nin fıkıh görüşleri ve yöntemi etrafında şekillenmiştir; fıkhî yorum türüdür.
İmam Ahmed bin Hanbel’in adıyla ilişkilendirilen fıkhî yorum hangisidir?
- A) Caferîliğin ilk adı
- B) Alevilikte yol kardeşliği
- C) Tasavvufî sema ekolü
- D) Kelamın tek mezhebi
- E) Hanbelîlik
Doğru cevap: E
Çözüm: Hanbelîlik, Ahmed bin Hanbel’in fıkıh görüşleriyle ilişkilendirilen amelî yorum geleneğidir; itikadî veya tasavvufî bir adlandırma değildir.
İmam Cafer es-Sâdık’ın adıyla ilişkilendirilen fıkhî mezhep hangisidir?
- A) Mâlikîliğin diğer ismi
- B) Caferîlik
- C) Eş’arîlik
- D) Kadirilik
- E) Yesevilik
Doğru cevap: B
Çözüm: Caferîlik, İmam Cafer es-Sâdık’ın adıyla ilişkilendirilen fıkhî yorum geleneğidir; mezhep adının kaynağı bu kişidir.
Ehil âlimlerin belirli bir dinî hüküm üzerinde görüş birliğine ulaşması aşağıdaki hangi kavramın örneğidir?
- A) İhtilafın hiçbir zaman çözülememesi
- B) Sema törenindeki toplu dönüş
- C) Müçtehidin yalnız başına yaptığı kıyas
- D) Peygamberlerin tarihî kronolojisini yazma
- E) İcma
Doğru cevap: E
Çözüm: İcma, ehil âlimlerin bir dinî meselede görüş birliği sağlamasını ifade eder; bireysel hüküm çıkarma olan içtihattan ayrıdır.
İslam düşüncesinde Mâtürîdîlik ve Eş’arîlik aşağıdaki hangi ortak başlık altında ele alınır?
- A) Dört fıkhî mezhebin tamamı
- B) İtikadî yorumlar
- C) Yalnız tasavvufî tarikatlar
- D) İbadet vakitlerini bildiren takvimler
- E) Kıssa anlatan edebî eserler
Doğru cevap: B
Çözüm: Mâtürîdîlik ve Eş’arîlik inanç esaslarıyla ilgili yorum gelenekleridir. Hanefilik, Şâfiîlik gibi adlar fıkhî alanda sınıflandırılır.
Bir öğrenci, “Mâtürîdîlik Hanefîliğin, Eş’arîlik Şâfiîliğin tam eş anlamlısıdır” diyor. Bu değerlendirmede temel hata hangisidir?
- A) Âlimlerin dinî kaynaklardan yararlandığını söylemek
- B) İmanla ilgili soruların kelamda ele alındığını kabul etmek
- C) Coğrafyanın yorumları etkileyebileceğini düşünmek
- D) İtikadî yorum ile fıkhî yorumun alanlarını özdeş sanmak
- E) Müslüman topluluklarda düşünce çeşitliliği olduğunu belirtmek
Doğru cevap: D
Çözüm: Mâtürîdîlik ve Eş’arîlik itikadî alanı, Hanefîlik ve Şâfiîlik fıkhî alanı ifade eder. Aynı kişi bir itikadî ve bir fıkhî geleneği izleyebilir.
Ebû Hanife’nin fıkıh alanındaki görüşleri çevresinde oluşan gelenek ile Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’nin yaklaşımı hangi sırayla adlandırılır?
- A) Eş’arîlik — Şâfiîlik
- B) Mevlevilik — Yesevilik
- C) Hanefilik — Mâtürîdîlik
- D) Mâlikîlik — Hanbelîlik
- E) Caferîlik — Kadirilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Ebû Hanife fıkhî Hanefî gelenekle, Ebû Mansûr el-Mâtürîdî itikadî Mâtürîdî gelenekle ilişkilidir. İsim benzerliğine değil alana bakılır.
İmam Şâfiî, İmam Mâlik ve Ahmed bin Hanbel’in görüşleriyle ilişkilendirilen ekoller ortak olarak hangi alanda yer alır?
- A) Fıkhî/amelî yorum alanında
- B) Tamamı tasavvufî zikir ekolünde
- C) Yalnız felsefî mantık geleneğinde
- D) Sadece kıssa anlatıcılığında
- E) Vahyin yeni kitaplar hâlinde indirilmesinde
Doğru cevap: A
Çözüm: Şâfiîlik, Mâlikîlik ve Hanbelîlik, ibadet ve günlük hayata ilişkin hükümlerin yorumlanmasıyla ilgili fıkhî mezheplerdir.
Bir etkinlikte “İmam Cafer es-Sâdık — Caferîlik” eşleştirmesi hangi sınıfa yerleştirilmelidir?
- A) Yalnız Mevlevî törenleri arasına
- B) Kur’an’ın sure adları arasına
- C) Peygamberlik sıfatları arasına
- D) Tasavvufî eserlerin yalnız başlıklarına
- E) Fıkhî yorumlar arasına
Doğru cevap: E
Çözüm: Caferîlik, İmam Cafer es-Sâdık’ın adıyla ilişkilendirilen bir fıkhî gelenektir; kelam veya tasavvufla ilgili bir terim değildir.
İslam tarihindeki Sıffîn olayını konu alan bir soruda “zamanla farklı itikadî-siyasî görüşlerin gelişmesi” vurgulanıyorsa hangi etken öne çıkar?
- A) Yönetim ve siyaset tartışmalarının inanç yorumlarını da etkilemesi
- B) Mushafın sayfa sayısının artmasıyla yeni vahiy doğması
- C) İbadetlerin yalnız coğrafi iklime göre belirlenmesi
- D) Tarihî olayların fikir hareketlerini hiçbir zaman etkilememesi
- E) Sema ve semah kavramlarının tam olarak aynı tören olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Sıffîn sonrası yaşanan gelişmeler gibi siyasî ayrışmaların itikadî-siyasî düşünce akımlarına etkisi vardır; bütün farklılıklar salt dil meselesi değildir.
“Bir amelî meseleyi doğrudan kaynaklardan hareketle yöntemli biçimde ele alan yetkin âlim” tanımıyla hangisi uyuşur?
- A) Yalnız rivayeti dinleyen bütün öğrenciler
- B) Tarih kitaplarını ezberleyen herhangi bir kişi
- C) Tasavvufî ayine sadece seyirci olan biri
- D) Konu hakkında delile dayanmayan rastgele fikir sunan kişi
- E) İçtihat yapan müçtehit
Doğru cevap: E
Çözüm: Müçtehit, fıkhî hüküm çıkarmaya ehil olan ve delilleri yöntemli biçimde değerlendiren âlimdir; bu süreç içtihattır.
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi kavramların anlamını doğru ve birbirinden ayrışan biçimde verir?
- A) İcma: tek kişinin görüşü; kıyas: ortak dua; içtihat: ayet sayma
- B) İcma: görüş birliği; kıyas: benzer illet üzerinden hüküm; içtihat: yöntemli hüküm çıkarma
- C) İcma: ezber tekniği; kıyas: tarihî hicret; içtihat: sure sırası
- D) İcma: tasavvufî zikir; kıyas: cem ayini; içtihat: gülbank
- E) İcma: yeni vahiy; kıyas: peygamberlik sıfatı; içtihat: mushaf yazımı
Doğru cevap: B
Çözüm: İcma ortak görüş, kıyas benzerlikten hüküm çıkarma, içtihat ise yetkin âlimin delillerle hükme ulaşma çabasıdır. Kavramlar birbirinin yerine kullanılmaz.
Bir öğrenci dört Sünnî fıkıh mezhebinin kurucu imamlarını sırasıyla Hanefî, Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî olarak yazıyor. Hangi isim dizisi doğrudur?
- A) Ahmed Yesevî – Mevlânâ – Hacı Bektaş – Abdülkadir Geylânî
- B) Ebû’l-Hasan el-Eş’arî – Ebû Mansûr el-Mâtürîdî – Cafer es-Sâdık – Necaşî
- C) Mâlik bin Enes – Ebû Hanife – Ahmed bin Hanbel – Mevlânâ
- D) Ebû Hanife – Mâlik bin Enes – Muhammed eş-Şâfiî – Ahmed bin Hanbel
- E) Ebû Hanife – Cafer es-Sâdık – Hacı Bektaş-ı Velî – Bahâeddin Nakşibend
Doğru cevap: D
Çözüm: Dört yaygın Sünnî fıkıh mezhebi Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîdir. Sırasıyla Ebû Hanife, Mâlik bin Enes, İmam Şâfiî ve Ahmed bin Hanbel’le ilişkilidir.
Bir soru “İslam düşüncesinde siyasi olaylardan etkilenmiş akımlar” başlığı altında Haricîlik ve Şiîliği inceliyor. Hangi yorum isabetlidir?
- A) Bu iki ad da yalnız dört Sünnî fıkıh mezhebinin diğer adıdır.
- B) İkisi de Mevlânâ’nın eserleri çevresinde ortaya çıkan tasavvufî tarikattır.
- C) Bu akımların tarihsel gelişiminde yönetim ve liderlik tartışmalarının etkisi bulunur.
- D) Her ikisinin tek amacı namazın rekatlarını belirlemektir.
- E) Siyasi gelişmelerin dinî düşünce tarihinde hiçbir yeri bulunmamaktadır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Haricîlik ve Şiîlik tarihsel-siyasi bağlamı bulunan akımlardır; fıkhî mezhepler veya yalnız tasavvufî uygulamalarla özdeş değildir.
Bir öğretmen “İslam düşüncesinde akıl ve nakil ilişkisi” başlığı altında Mâtürîdîlik ve Eş’arîliği inceliyor. Bunun nedeni hangisidir?
- A) Bu iki geleneğin inanç esaslarını yorumlayan kelamî yaklaşımlar olması
- B) İkisine de fıkhın sadece ticari bölümlerinde rastlanması
- C) İkisiyle birlikte bütün tasavvufî uygulamaların kaldırılması
- D) Her ikisinin yalnız Türkçe şiir mecmuaları olması
- E) İkisini kuranların dört fıkıh imamıyla aynı kişiler olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Mâtürîdîlik ve Eş’arîlik kelam ve itikad alanında düşünce gelenekleridir; akıl ve nakil ilişkisi bu alanın önemli tartışma başlıklarındandır.
“Mevlevilik–sema, Alevî-Bektaşîlik–semah, Alevî-Bektaşîlik–gülbank” eşleştirmelerine bakan bir öğrenci hangi sonuca varmalıdır?
- A) Sema ve semah her yerde aynı ritüelin tamamen eş anlamlı adıdır.
- B) Gülbank yalnız fıkıh kıyası yapmanın tek yöntemidir.
- C) Mevlevilik ve Alevî-Bektaşîlik dört fıkıh mezhebinin adlarıdır.
- D) Bütün dinî kültür uygulamaları itikadî mezhep sayılmalıdır.
- E) İsimleri benzeyen bazı uygulamalar farklı tasavvufî-kültürel bağlamlara aittir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Sema Mevlevî gelenekte, semah ve gülbank Alevî-Bektaşî kültüründe kullanılır; ses benzerliği bağlamı aynı yapmaz.