Birinin olmadığı yerde onun hoşlanmayacağı gerçek bir kusurunu konuşmaya ne ad verilir?
- A) İstişare
- B) Tefekkür
- C) Şükür
- D) Tevazu
- E) Gıybet
Doğru cevap: E
Çözüm: Gıybet, kişi orada yokken onun hoşlanmayacağı bir özelliğinin konuşulmasıdır; iddia doğru olsa da gıybet olabilir.
Bir kimseye işlemediği bir kötülüğü yükleyerek onun hakkında asılsız suçlama yapmak hangi davranıştır?
- A) İkram
- B) İftira
- C) Teselli
- D) Vefa
- E) İnfak
Doğru cevap: B
Çözüm: İftira, kişiye işlemediği bir kusur veya suçu yüklemektir; gerçek kusuru arkasından konuşmaktan farklıdır.
Kişinin başkasındaki nimetin ondan gitmesini istemesi hangi kötü tutumla açıklanır?
- A) Teşekkür
- B) Kanaat
- C) Şefkat
- D) Haset
- E) İyilik
Doğru cevap: D
Çözüm: Haset, başkasının sahip olduğu nimetin ondan yok olmasını istemektir; sadece gelişmek için örnek almakla aynı değildir.
Nimetleri ve kaynakları gereksiz yere harcayarak savurmanın dinî-ahlaki adı hangisidir?
- A) İtidal
- B) Tasarruf
- C) İsraf
- D) Şükür
- E) İnfak
Doğru cevap: C
Çözüm: İsraf, imkân ve kaynakları ölçüsüz biçimde tüketmektir; denge ve sorumluluk anlayışıyla bağdaşmaz.
Bir insanın elindeki imkânlarla yetinmeyi bilip açgözlülükten uzak durması hangi erdemle ilişkilidir?
- A) Kanaat
- B) Tamâhkârlık
- C) Gösteriş
- D) Hile
- E) Böbürlenme
Doğru cevap: A
Çözüm: Kanaat, kişinin nimetlerin değerini bilip ölçülü davranmasıdır; emek vermeyi ve gelişmeyi terk etmek anlamına gelmez.
İyilik gördüğü kimseyi unutmama ve verdiği söze bağlı kalma hangi değerle açıklanır?
- A) Gıybet
- B) Haset
- C) İsraf
- D) Kibir
- E) Vefa
Doğru cevap: E
Çözüm: Vefa, iyiliği hatırlama, güvene ve verilen söze sadakat gösterme anlamıyla temel ahlaki değerlerdendir.
Kişinin zorluklar karşısında dayanıklılık gösterip doğru davranışı sürdürmesini ifade eden değer hangisidir?
- A) Ümitsizlik
- B) Sabır
- C) Zorbalık
- D) Hilecilik
- E) Aceleciliğin her türü
Doğru cevap: B
Çözüm: Sabır, güçlüklerde doğru tutumu korumak ve kararlılıkla çaba göstermektir; pasif biçimde her haksızlığa boyun eğmek değildir.
Bir aile alışverişte ihtiyaçlarından fazlasını alıp büyük bölümünü çöpe atıyor. Hangi ahlaki ilke ihlal edilmektedir?
- A) Emanete sadakatle hareket etme
- B) Kaynakları dengeli kullanma
- C) Nimete şükretme
- D) İmkânları yerinde değerlendirme
- E) İsraftan kaçınma ve ölçülülük
Doğru cevap: E
Çözüm: İhtiyaç dışı tüketim ve yiyecekleri boşa harcamak israf örneğidir; ölçülülük ve kaynaklara saygı ile çelişir.
Bir öğrenci okulun ortak bilgisayarını izinsiz kişisel ticaretinde kullanıyor. Hangi ahlaki sorun öne çıkar?
- A) Çevreyi temiz tutma
- B) Kamu malını emanet bilinciyle korumama
- C) Bireysel ders çalışma alışkanlığı
- D) Doğru bilgiyi araştırma
- E) Arkadaşa akademik destek verme
Doğru cevap: B
Çözüm: Ortak kullanım için ayrılan malı izinsiz kişisel çıkar için kullanmak emanet ve kamu hakkı sorumluluğuna aykırıdır.
Bir işveren çalışanına söz verdiği ücreti hak ettiği zamanda ödememeyi alışkanlık hâline getiriyor. Bu hangi ilkeye aykırıdır?
- A) Vefayı korumaya
- B) Helal kazancı gözetmeye
- C) Güveni güçlendirmeye
- D) Emek hakkına ve adalete saygı
- E) Sözleşmeye bağlı kalmaya
Doğru cevap: D
Çözüm: Çalışanın emeğinin karşılığını ödemek adalet ve kul hakkı konusudur; geciktirmek mağduriyete yol açar.
Bir genç anne babası yaşlandığında onlarla kaba konuşmak yerine ihtiyaçlarını karşılıyor. Bu davranış hangi ayet grubuyla ilişkilendirilebilir?
- A) Yalnız miras paylarını anlatan bir tarih metni
- B) Sadece uzay düzenine ilişkin açıklamalar
- C) İsrâ suresi 23–29. ayetlerdeki ana babaya iyilik ilkesi
- D) Ticari ölçü birimlerini gösteren bir tablo
- E) Mekanik ibadet vakitlerini sıralayan yönerge
Doğru cevap: C
Çözüm: İsrâ 23–29, anne babaya saygı, yakınlara yardım ve israftan kaçınma gibi ahlaki ilkeleri birlikte vurgular.
İsrâ 23–29. ayetler bağlamında harcamalarda nasıl bir ölçü benimsenmelidir?
- A) Cimrilik ve savurganlık arasında dengeli olmak
- B) Her geliri gösteriş amacıyla tüketmek
- C) İhtiyaç sahiplerini tamamen görmezden gelmek
- D) Bütün imkânları israf etmeyi övmek
- E) Yardım ederken insanı küçük düşürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Bu ayetlerde ne eli sıkılık ne de ölçüsüz savurganlık doğru görülür; dengeli ve sorumlu harcama vurgulanır.
Nahl suresi 90. ayette adalet ve ihsanın emredilmesi hangi düşünceyi destekler?
- A) Ahlaki kuralların yalnız para kazanmaya dayanmasını
- B) İyi davranışların dinî metinlerle ilişkisiz olmasını
- C) Zorbalığın güzel ahlakın temeli olmasını
- D) Yakınlara yardımdan uzak durulmasını
- E) İslam ahlakının adalet, iyilik ve toplumsal sorumluluğu önemsemesini
Doğru cevap: E
Çözüm: Nahl 90. ayet adalet, ihsan ve yakınlara yardımın önemini; hayâsızlık, kötülük ve zorbalıktan kaçınmayı vurgular.
Bir aile gereksiz harcamaya karşı çıkarken hiçbir ihtiyaç sahibine yardım etmeyi de kabul etmiyor. İsrâ 23–29. ayetlerin dengeli harcama yaklaşımı açısından değerlendirme hangisidir?
- A) İsraftan kaçınmak kadar cimriliğe düşmemek de önemlidir.
- B) Yalnız hiçbir şey harcamamak ideal davranıştır.
- C) Gösteriş için tüm malı dağıtmak öğütlenir.
- D) Yakınların ve yoksulların hakları tamamen unutulur.
- E) İhtiyaçları gözeterek harcamak kesin yasaktır.
Doğru cevap: A
Çözüm: İsrâ ayetlerinde savurganlık ve eli sıkılık arasında dengeli tutum, yakınların ve ihtiyaç sahiplerinin gözetilmesiyle birlikte ele alınır.
Bir öğrenci “Sadece yasaklardan kaçınmak yeterlidir; kimseye iyilik yapmak gerekmez.” diyor. Nahl 90 bağlamında en güçlü cevap nedir?
- A) İyilik yalnız gösteriş amacıyla yapılmalıdır.
- B) Adalet ve ihsan dinî değerler arasında bulunmaz.
- C) Haksızlık yapmak kişisel tercihten ibarettir.
- D) Ahlak sadece cezadan kaçınmaktan oluşur.
- E) Ahlak kötülükten uzak durmanın yanı sıra adalet ve ihsanla iyilik yapmayı da içerir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Nahl 90 kötülükleri yasaklarken adaleti ve ihsanı da emreder; ahlakın olumlu sorumluluk boyutu bulunur.
Bir kurum yöneticisi “Güçlü kişiye ayrıcalık tanımak adaletlidir; güçsüz aynı hakları bekleyemez.” görüşünü savunuyor. Bu görüşteki esas hata nedir?
- A) Adaletin herkese aynı ciddiyetle uygulanması
- B) Hakkın kişilerin güç veya statüsüne göre dağıtılması
- C) Kişilerin haklarının korunmaya değer görülmesi
- D) Zengin ve yoksul karşısında tarafsızlık
- E) Kanıtların benzer durumlarda aynı ölçütle değerlendirilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Hakkaniyet kişilerin zenginliği, statüsü veya gücüne göre ölçü değiştirilmesine izin vermez; herkesin hakkı gözetilmelidir.
Bir kişi kaybettiği eşyayı bulan arkadaşına teşekkür ediyor fakat kendi sahip olduklarını da boşa harcıyor. Hangi sonuç çıkarılabilir?
- A) Teşekkür etmek bütün savurganlıkları doğru kılar.
- B) Eşyayı boşa harcamak şükrün en açık biçimidir.
- C) Minnettarlığın davranışlarla hiç ilişkisi yoktur.
- D) Şükür sözel minnettarlığın yanında nimetleri yerinde kullanmayı da gerektirir.
- E) İsrafın kaynak kullanımıyla ilişkisi bulunmaz.
Doğru cevap: D
Çözüm: Şükür, nimeti fark etme ve teşekkür etmenin yanı sıra onu israf etmeden sorumlu biçimde kullanmakla da bağlantılıdır.
Bir genç “Sabır haksızlığa sonsuza kadar boyun eğmektir.” diyor. Bu yorumun neden eksik olduğu en iyi nasıl açıklanır?
- A) Sabır bütün sorumlulukların bırakılmasını ister.
- B) Haksızlığı düzeltme çabası hiçbir zaman erdem olamaz.
- C) Sabır, doğru davranışı sürdürürken mücadele ve çabayı terk etmek demek değildir.
- D) Sabrın azim ve kararlılıkla ilgisi yoktur.
- E) Sabır her koşulda hiçbir eylem yapmamayı gerektirir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Sabır edilgenlik değildir; güçlükler karşısında dayanıklılık, azim ve doğru yoldan ayrılmama anlamıyla değerlendirilir.
Kişilik gelişimiyle ilgili bir metin, geleneklerin yararlı olabileceğini fakat her geleneğin ahlaken doğru sayılamayacağını söylüyor. Hangi çıkarım uygundur?
- A) Örf ve âdetler temel ahlaki ilkeler ışığında değerlendirilmelidir.
- B) Her gelenek sırf eski olduğu için değişmez doğrudur.
- C) Değerler ile gelenekler hiçbir zaman karşılaştırılamaz.
- D) Haksız bir alışkanlık toplumca benimsense de sorgulanamaz.
- E) Ahlaki davranışın yalnız modaya uyması yeterlidir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kültür ve gelenekler bireyin kişiliğini etkiler; ancak adalet, insan onuru ve merhamet gibi değerlerle çelişen uygulamalar eleştirilebilir.
Bir genç arkadaşının başarısını duyunca önce rahatsızlık hissediyor, sonra bu duyguyu yenip onunla çalışarak gelişmeye karar veriyor. Hangi dönüşüm söz konusudur?
- A) Vefadan iftiraya geçiş
- B) Tevazudan gösterişe yönelme
- C) Adaletten kayırmacılığa geçiş
- D) Merhametten duyarsızlığa yönelme
- E) Haset eğiliminden gıpta ve yapıcı gayrete yönelme
Doğru cevap: E
Çözüm: Başkalarının başarısını yok etmek yerine onlardan öğrenmek, haset duygusunu yapıcı gıpta ve kişisel çabaya dönüştürebilir.