Bir öğretmen sınavda kendi akrabasının kâğıdını diğerlerinden farklı değerlendirmeyi reddediyor. Bu tutum en çok hangi erdemi gösterir?
- A) Yalnız yakın çevreye yardım etmeyi
- B) Kişisel tercihi hukukun önünde tutmayı
- C) Yakınlık ve çıkar gözetmeden adaletli olmayı
- D) İnsanları statüsüne göre ayrıcalıklı saymayı
- E) Övgü almak için kural değiştirmeyi
Doğru cevap: C
Çözüm: Adalet, kişisel yakınlıktan bağımsız biçimde herkese hakkını vermeyi ve aynı ölçütleri uygulamayı gerektirir.
Bir öğrenci arkadaşının kendisine güvenerek anlattığı özel bir bilgiyi izinsiz paylaşmıyor. Bu davranış hangi değerle en yakından ilgilidir?
- A) Emanete ve sır saklama sorumluluğuna bağlılık
- B) Başkalarının kusurlarını araştırma
- C) Gıybet yoluyla takdir kazanma
- D) Her sırrı toplumun önünde açıklama
- E) İnsanların özel alanını önemsiz görme
Doğru cevap: A
Çözüm: Emanet yalnız maddi bir nesne değildir; sır saklama ve güveni koruma da emanet bilinciyle ilişkilidir.
Bir kişi arkadaşının yaşadığı başarısızlığı duyunca onu küçümsemek yerine destek oluyor. Bu davranışı en doğru açıklayan erdem hangisidir?
- A) Kibirle üstünlük taslamak
- B) İftira ile itibar zedelemek
- C) Hasedi artırmak
- D) Bencilliği örnek göstermek
- E) Merhamet ve dayanışma bilinci
Doğru cevap: E
Çözüm: Başkalarının güçlüğüne duyarlı olup destek sunmak, merhamet ve yardımlaşma değerlerinin günlük yaşamdaki karşılığıdır.
Bir kimse, komşusunun gerçekten yaptığı bir hatayı onun bulunmadığı ortamda eğlence amacıyla anlatıyor. Hangi değerlendirme doğrudur?
- A) İddia doğru olduğu için her zaman güzel ahlaktır.
- B) Söylenen doğru olsa bile gıybet niteliği taşıyabilir.
- C) İftira yalnız doğru haber yaymaktır.
- D) Bu tutum örnek bir emanet korumadır.
- E) Başkasını küçümsemek merhameti güçlendirir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Gıybet kişinin hoşlanmayacağı gerçek bir özelliğinin arkasından konuşulmasıdır; doğru olması tek başına davranışı meşru kılmaz.
Bir kişi çalışmadığı hâlde iş arkadaşını hırsızlıkla suçlayıp asılsız haber yayıyor. Bu olayda hangi kötü davranış vardır?
- A) Yalnız dürüst uyarıda bulunma
- B) İhtiyaç sahibine infakta bulunma
- C) Hakkaniyetle şahitlik etme
- D) İftira ve insanın onuruna zarar verme
- E) İstişareye açık olma
Doğru cevap: D
Çözüm: Asılsız suçlama iftiradır; bir insanın itibarını ve haklarını zedelediği için ağır bir ahlaki ihlaldir.
Arkadaşının başarılı olmasına sevinmeyip onun başarısını kaybetmesini isteyen öğrenci hangi duyguya kapılmıştır?
- A) Gıpta ederek örnek alma
- B) Birlikte çalışma isteği
- C) Haset
- D) Haklı başarıyı takdir
- E) Dostça tebrik etme
Doğru cevap: C
Çözüm: Haset, başkasındaki nimetin yok olmasını istemektir; gıpta ise o nimetin onda kalmasını dileyerek benzerini kendin için istemektir.
Bir genç başarılı komşusunu kıskanmak yerine onu örnek alıp kendini geliştirmeye çalışıyor. Bu durum hangi kavrama uygundur?
- A) Gıpta ile olumlu örnek alma
- B) Haset ederek kaybını isteme
- C) İftira ile itibarını bozma
- D) Kibirle başarıyı küçümseme
- E) Tembelliği erdem sayma
Doğru cevap: A
Çözüm: Gıpta, başkasının iyiliğini yok etmek istemeden ona benzer bir başarıya ulaşmayı arzulamaktır; hasetten ayrılır.
Bir aile alışverişte ihtiyaçlarından fazlasını alıp büyük bölümünü çöpe atıyor. Hangi ahlaki ilke ihlal edilmektedir?
- A) Emanete sadakatle hareket etme
- B) Kaynakları dengeli kullanma
- C) Nimete şükretme
- D) İmkânları yerinde değerlendirme
- E) İsraftan kaçınma ve ölçülülük
Doğru cevap: E
Çözüm: İhtiyaç dışı tüketim ve yiyecekleri boşa harcamak israf örneğidir; ölçülülük ve kaynaklara saygı ile çelişir.
Bir öğrenci okulun ortak bilgisayarını izinsiz kişisel ticaretinde kullanıyor. Hangi ahlaki sorun öne çıkar?
- A) Çevreyi temiz tutma
- B) Kamu malını emanet bilinciyle korumama
- C) Bireysel ders çalışma alışkanlığı
- D) Doğru bilgiyi araştırma
- E) Arkadaşa akademik destek verme
Doğru cevap: B
Çözüm: Ortak kullanım için ayrılan malı izinsiz kişisel çıkar için kullanmak emanet ve kamu hakkı sorumluluğuna aykırıdır.
Bir işveren çalışanına söz verdiği ücreti hak ettiği zamanda ödememeyi alışkanlık hâline getiriyor. Bu hangi ilkeye aykırıdır?
- A) Vefayı korumaya
- B) Helal kazancı gözetmeye
- C) Güveni güçlendirmeye
- D) Emek hakkına ve adalete saygı
- E) Sözleşmeye bağlı kalmaya
Doğru cevap: D
Çözüm: Çalışanın emeğinin karşılığını ödemek adalet ve kul hakkı konusudur; geciktirmek mağduriyete yol açar.
Bir genç anne babası yaşlandığında onlarla kaba konuşmak yerine ihtiyaçlarını karşılıyor. Bu davranış hangi ayet grubuyla ilişkilendirilebilir?
- A) Yalnız miras paylarını anlatan bir tarih metni
- B) Sadece uzay düzenine ilişkin açıklamalar
- C) İsrâ suresi 23–29. ayetlerdeki ana babaya iyilik ilkesi
- D) Ticari ölçü birimlerini gösteren bir tablo
- E) Mekanik ibadet vakitlerini sıralayan yönerge
Doğru cevap: C
Çözüm: İsrâ 23–29, anne babaya saygı, yakınlara yardım ve israftan kaçınma gibi ahlaki ilkeleri birlikte vurgular.
İsrâ 23–29. ayetler bağlamında harcamalarda nasıl bir ölçü benimsenmelidir?
- A) Cimrilik ve savurganlık arasında dengeli olmak
- B) Her geliri gösteriş amacıyla tüketmek
- C) İhtiyaç sahiplerini tamamen görmezden gelmek
- D) Bütün imkânları israf etmeyi övmek
- E) Yardım ederken insanı küçük düşürmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Bu ayetlerde ne eli sıkılık ne de ölçüsüz savurganlık doğru görülür; dengeli ve sorumlu harcama vurgulanır.
Nahl suresi 90. ayette adalet ve ihsanın emredilmesi hangi düşünceyi destekler?
- A) Ahlaki kuralların yalnız para kazanmaya dayanmasını
- B) İyi davranışların dinî metinlerle ilişkisiz olmasını
- C) Zorbalığın güzel ahlakın temeli olmasını
- D) Yakınlara yardımdan uzak durulmasını
- E) İslam ahlakının adalet, iyilik ve toplumsal sorumluluğu önemsemesini
Doğru cevap: E
Çözüm: Nahl 90. ayet adalet, ihsan ve yakınlara yardımın önemini; hayâsızlık, kötülük ve zorbalıktan kaçınmayı vurgular.
Nisâ suresi 135. ayette kişinin kendi yakınları aleyhine de olsa adaletten ayrılmaması istenir. Hangi davranış bu mesajla uyuşur?
- A) Aile çıkarı için gerçeği gizlemek
- B) Yakınını kayırmadan doğru tanıklık etmek
- C) Zengine ayrı, yoksula ayrı ölçü uygulamak
- D) Duygular uğruna adaletten sapmak
- E) Gerçeği bilerek çarpıtmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Nisâ 135. ayette adaletin kişisel ilişki, zenginlik veya yoksulluk nedeniyle değiştirilmemesi vurgulanır.
Bir kişi önce başkasının malına zarar vermiş, sonra sadece içinden pişman olduğunu söylemiştir. Kul hakkı açısından hangi adım özellikle gereklidir?
- A) Zararı hiç açıklamadan unutma
- B) Başkalarının hakkını kendi adına sayma
- C) Haksız kazancı ödül olarak koruma
- D) Zararı giderme ve hak sahibiyle helalleşme
- E) İhlali yeni bir söylentiyle gizleme
Doğru cevap: D
Çözüm: Kul hakkı ihlalinde içten pişmanlık yanında hak sahibinin zararını gidermek ve gerektiğinde helalleşmek önemlidir.
Bir öğretmen “Bir davranışın ahlaki değeri, kişinin yalnız toplumdan aldığı alkışla belirlenmez.” diyor. Bu söz en çok neyi vurgular?
- A) Bütün davranışların gösterişle yapılması gerektiğini
- B) Haklı ile haksızın yalnız popülerlikle ayrılacağını
- C) Niyet ve doğruluk gibi içsel ahlaki ölçütleri
- D) Güzel ahlakın sadece görünüşten oluştuğunu
- E) İnsan onurunun toplumdaki ünle belirlendiğini
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahlaki değerlendirmede davranışın doğruluğu, samimi amaçları ve başkalarına etkisi önemlidir; dış övgü tek ölçüt değildir.
Okul bahçesini temiz tutan ve canlılara zarar vermekten kaçınan öğrenci hangi ahlaki sorumluluğu üstlenmektedir?
- A) Çevreye ve canlılara karşı duyarlı olmayı
- B) Kaynakları ölçüsüz tüketmeyi
- C) Hayvanlara eziyet etmeyi
- D) Ortak alanları bilinçsiz kullanmayı
- E) Sadece kendi çıkarını gözetmeyi
Doğru cevap: A
Çözüm: İslam ahlakında merhamet ve emanet bilinci, yalnız insan ilişkilerini değil çevre ve canlılara karşı sorumluluğu da kapsar.
Bir genç arkadaşının hatasını uygun bir dille, onu herkesin önünde utandırmadan söylüyor. Bu tutum hangi yaklaşımı gösterir?
- A) Kötülüğü yaymak için iftira kullanma
- B) Herkesin hatasını sosyal medyaya taşıma
- C) Görüş ayrılığında hakareti tercih etme
- D) İncitmeyi tek eğitim aracı sayma
- E) İyiliğe davette nezaket ve yapıcı öğüt
Doğru cevap: E
Çözüm: İyiliği emretme ve kötülükten sakındırma, yapıcı ve hikmetli üslubu gerektirir; alenî aşağılama ahlaki bir yöntem değildir.
Bir kurumda kararlar alınırken etkilenecek kişilerin görüşleri de dinleniyor. Bu davranış hangi ahlaki ilkenin örneğidir?
- A) Tek kişinin eleştirilemez üstünlüğü
- B) İstişare ve katılımcı sorumluluk
- C) Çoğunluğun haklarını bütünüyle reddetme
- D) Gizli çıkarı tek karar ölçütü kılma
- E) Kararları bilgi almadan uygulama
Doğru cevap: B
Çözüm: İstişare, karar vermeden önce ilgili görüş ve bilgileri dinlemeye dayanır; sorumlu davranmayı destekler.
“İnsan başkalarına yardım ederken karşısındakinin onurunu korumalıdır.” ifadesinin gerektirdiği davranış hangisidir?
- A) Yoksulluğu herkesin önünde alay konusu etmek
- B) İyiliği küçümseme için araç olarak kullanmak
- C) Yardım karşılığında aşağılayıcı söz söylemek
- D) Yardımı başa kakmadan ve incitmeden yapmak
- E) İhtiyaç sahibinin özel bilgilerini yaymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Yardımın manevi değeri, insanın onurunu gözetmesiyle uyumludur; başa kakma ve incitme ahlaki amaca aykırıdır.