Bir genç inanç esaslarını değerlendirdiğinde “Akıl yürütme, sorgulama ve benimseme imanı zayıflatmaz; bilinçli kabulü güçlendirir.” sonucuna varıyor. Bu yaklaşımın adı nedir?
- A) Gerekçesiz taklit anlayışı
- B) İnsanın iradesini yok sayma
- C) Tahkikî imanın temel yaklaşımı
- D) Yalnız geleneksel ritüellerle yetinme
- E) Bilgiye tümüyle kapalı bir tutum
Doğru cevap: C
Çözüm: Tahkikî iman, inanç esaslarının akıl, araştırma ve düşünme yoluyla kavranmasına önem verir; çevreden olduğu gibi devralmayı aşar.
“Allah’ın başlangıcı ve sonu yoktur; var olmak için hiçbir şeye muhtaç değildir.” yargısında sırasıyla hangi sıfatlar vurgulanır?
- A) Kıdem, beka ve kıyam bi-nefsihî
- B) Vahdaniyet, semi ve basar
- C) Kelam, tekvin ve fetanet
- D) Sıdk, emanet ve tebliğ
- E) İsmet, hikmet ve infak
Doğru cevap: A
Çözüm: Kıdem başlangıçsızlığı, beka sonsuzluğu, kıyam bi-nefsihî ise Allah’ın var olmak için başka bir varlığa muhtaç olmayışını anlatır.
“Allah bütün varlıkları bilir; bu bilgi insanda olduğu gibi görüp öğrenmeye veya deney yapmaya bağlı değildir.” yargısının gerekçesi hangisidir?
- A) İlahi bilginin yalnız gözlemle kazanılması
- B) Allah’ın ancak geçmiş olayları bilmesi
- C) İlahi bilginin insan bilgisinin aynısı olması
- D) Evrenin Allah’ın bilgisi dışında kalması
- E) İlahi bilginin yaratılmışların sınırlı bilgisine benzememesi
Doğru cevap: E
Çözüm: İslam inancında Allah’ın ilim sıfatı sınırsızdır; insanın deneyimle ve zamanla kazandığı sınırlı bilgiyle özdeş görülmez.
“Tevhit yalnız Allah’ın tek olduğunu söylemek değil, ibadet ve kullukta O’na ortak koşmamak anlamına da gelir.” ifadesinden hangi sonuç çıkar?
- A) Tevhit yalnız sayısal bir hesaplamadır.
- B) Tevhit inancı davranış ve yönelişleri de ilgilendirir.
- C) İbadetlerin kaynağı tamamen toplumsal gelenektir.
- D) Şirk, tevhit ile eş anlamlıdır.
- E) İnanç ile davranış hiçbir koşulda ilişkilendirilemez.
Doğru cevap: B
Çözüm: Tevhit, Allah’ın birliğini ve kulluğun O’na yönelmesini içerir; yalnız sözcük olarak bir sayısını ifade etmek değildir.
Bir metinde insanın yaratılıştan anlam arayışına, aklıyla düzen üzerine düşünmesine ve özgür iradesiyle iman etmesine vurgu yapılıyor. Bu metinden hangisine ulaşılamaz?
- A) İnsanın inanmaya yönelik yaratılış özelliklerinin önemsendiğine
- B) Aklın dinî konuları kavramada kullanılabildiğine
- C) İnancın bilinçli seçimle ilişkili olduğuna
- D) İmanın ancak baskıyla ve düşünmeden gerçekleşeceğine
- E) Düşünmenin imanla bir arada ele alınabileceğine
Doğru cevap: D
Çözüm: Fıtrat, tefekkür ve özgür iradeye yapılan vurgu, inanmanın zorla ve düşünmeden gerçekleşeceği iddiasına dayanak oluşturmaz.
“Peygamberlerin getirdiği ilahi mesajların kaynağı aynıdır; ancak tarihî dönemlerine ve topluluklarına göre bildirilen hükümler değişebilir.” düşüncesi hangi genel ilkeye dayanır?
- A) Bütün peygamberlerin tek kişi olduğuna
- B) Tüm toplulukların aynı çağda yaşadığına
- C) Peygamberlerin tevhidi bildiren ortak çağrısına
- D) Vahyin insan düşüncesiyle özdeş olduğuna
- E) Peygamberlik görevinin yalnız siyasi bir görev olduğuna
Doğru cevap: C
Çözüm: İslam inancına göre peygamberlerin temel tevhid çağrısı ortaktır; ilahi mesaj farklı toplum ve zamanlarda bildirilmiştir.
Bir kişi “Bütün peygamberlere iman etmek gerekir; fakat yalnız bazılarının mesajını doğru kabul ederim.” diyor. Bu sözdeki temel tutarsızlık nedir?
- A) Peygamberlere iman ilkesinin kapsamını seçici biçimde daraltması
- B) Dinî bilgide aklın kullanılmasına yer vermesi
- C) Peygamberlerin insan oluşunu kabul etmesi
- D) Vahyin insanlara iletildiğini söylemesi
- E) Peygamberliğin ilahi görevlendirmeye dayanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Peygamberlere iman ilkesi, Allah tarafından gönderilen peygamberlerin tümünü kabul etmeyi gerektirir; keyfi seçime indirgenmez.
“Kur’an’a inanmak önceki ilahi kitapların da Allah tarafından gönderildiğini inkâr etmeyi gerektirir.” yargısına karşı hangi açıklama doğrudur?
- A) Kur’an’dan önce hiçbir peygambere vahiy gelmemiştir.
- B) İlahi kitaplar yalnız tek bir kişi tarafından yazılmıştır.
- C) Bütün kutsal kitaplar aynı anda indirilmiştir.
- D) İman esasları kitaplardan söz etmez.
- E) Kitaplara iman önceki ilahi vahiylerin varlığını da kabul etmeyi içerir.
Doğru cevap: E
Çözüm: İslam’daki kitaplara iman, Allah’ın önceki peygamberlere de vahiy gönderdiğini kabul etmeyi içerir; yalnız Kur’an’la sınırlı değildir.
Bir yorumcu, melek inancından insanların görünmeyen varlıkları kendi gözlemiyle kesin olarak ispatlamak zorunda olduğu sonucunu çıkarıyor. Bu yorumun hatası nedir?
- A) Meleklerin vahiy ve görevlerle ilişkilendirilmesini kabul etmesi
- B) Gayb alanındaki inancı deneysel gözlem zorunluluğuna indirgemesi
- C) Meleklerin dinî anlatılarda yer aldığını söylemesi
- D) İmanın duyular üstü boyutuna dikkat çekmesi
- E) Gayb kavramının görünmeyeni ifade ettiğini belirtmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Melek inancı gayba iman kapsamındadır; kavramı her inananın doğrudan deneysel gözlemiyle kanıtlama şartına indirgemek doğru değildir.
“Dünyada herkes adaletli bir karşılık görmeyebilir; ahiret inancı, davranışların nihai değerlendirmesini önemser.” paragrafının ana düşüncesi hangisidir?
- A) İnsanın dünyadaki hiçbir eyleminden sorumlu olmaması
- B) Adaletin yalnız maddi kazançla ölçülmesi
- C) Dünya hayatının ahlaki tercihlere kapalı olması
- D) Ahiret ve hesap inancının adalet ve sorumlulukla ilişkisi
- E) İyi davranışların sonuç doğurmayacağının savunulması
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahiret inancı insanın eylemlerinin hesap ve adalet boyutuna dikkat çekerek ahlaki sorumluluk bilincini güçlendirir.
“Ba’s, mahşer, hesap ve mizan” kavramları sırayla düşünüldüğünde hangisi kavramsal olarak en doğru açıklamadır?
- A) Toplanma, ölüm, doğum ve vahiy
- B) İbadet, niyet, ihlas ve sabır
- C) Diriliş, toplanma, sorgulama ve amellerin değerlendirilmesi
- D) Hicret, tebliğ, infak ve ilim
- E) Yaratılış, peygamberlik, kitap ve tevhit
Doğru cevap: C
Çözüm: Ba’s yeniden dirilme, mahşer toplanma, hesap davranışların sorgulanması, mizan ise amellerin değerlendirilmesiyle ilişkilendirilir.
Bir öğrenci “Allah’ın her şeyi bilmesi, insanın seçim yapmadığı ve yaptıklarından sorumlu tutulamayacağı anlamına gelir.” diyor. Bu yargıya en güçlü itiraz nedir?
- A) İlahi bilgi ile insanın sınırlı iradesi birbirini ortadan kaldıracak biçimde özdeş değildir.
- B) İnsan hiçbir koşulda seçim yapma gücüne sahip değildir.
- C) Sorumluluk yalnız sonuç başarı olduğunda doğar.
- D) Allah’ın bilgisi insanın deneyimine bağlıdır.
- E) Ahlaki tercihlerin dinî değerlendirmesi bulunmaz.
Doğru cevap: A
Çözüm: İslam düşüncesinde Allah’ın ilmi ile insanın cüzî iradesi birlikte değerlendirilir; her şeyi bilmek insanın tercihlerinden sorumlu olmadığını göstermez.
Bir bölgede deprem tehlikesi bilindiği hâlde mühendislik kuralları ihmal ediliyor. Daha sonra yaşanan zarar yalnız “kader” diye açıklanıyor. Bu anlatının eleştirdiği düşünce nedir?
- A) Doğal yasaları ve riskleri bilimsel olarak incelemek
- B) Yapılarda güvenlik önlemleri almak
- C) Yaşamı korumak için planlama yapmak
- D) İhmallerin sonuçlarıyla yüzleşmek
- E) Tedbir ve insan sorumluluğunu kader gerekçesiyle göz ardı etmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Kader inancı riskleri bilme, tedbir alma ve sorumluluk üstlenme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; ihmali meşrulaştırmaz.
“Bir kişi karar alırken araştırır, en uygun yolu seçer, gayret eder ve sonucu tevekkülle kabul eder.” açıklaması hangi ikisinin dengeli ilişkisini gösterir?
- A) Pasif bekleyiş ile sorumluluktan kaçış
- B) İnsanın çabası ile Allah’a güvenmesi
- C) Başarı garantisi ile iradeyi reddediş
- D) Dua etmeme ile yalnız tesadüfe dayanış
- E) Çalışmayı yasaklama ile zorunluluğa boyun eğiş
Doğru cevap: B
Çözüm: Tevekkül emek ve tedbirden sonra Allah’a güvenmektir; çalışmayı terk etmek ya da sonucu garanti görmek anlamına gelmez.
“Rızık” kavramını yalnız hiçbir çaba göstermeden gelecek maddi kazanç olarak açıklamak neden eksiktir?
- A) Rızık ancak şans oyunlarından kazanılır.
- B) Rızık yalnız geleceği kesin bilmek demektir.
- C) Emek vermek inançla zorunlu olarak çelişir.
- D) Rızık Allah’ın verdiği nimetlerle ilgilidir; helal emek ve sorumluluk anlayışı dışlanamaz.
- E) Manevi veya maddi nimetlerin tümü rızık dışıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Rızık yalnız emeksiz kazanç beklentisi değildir; nimet, helal kazanç ve çalışmanın önemini birlikte düşünmek gerekir.
Bir metin “Ömür ve ecel Allah’ın bilgisi içindedir; ancak insan sağlığını korumak için tedbir almakla yükümlüdür.” diyor. Buradan hangisi çıkarılamaz?
- A) Yaşamla ilgili sınırların ilahi bilgi içinde değerlendirildiği
- B) İnsanın sağlık konusunda sorumluluk taşıdığı
- C) Tedbir almanın insan için hiçbir değeri bulunmadığı
- D) Kaderin davranış yükümlülüğünü yok etmediği
- E) İnsanın elinden geleni yapması gerektiği
Doğru cevap: C
Çözüm: Ömür ve ecel inancı tedbir almayı gereksiz kılmaz; metin tersine insanın koruyucu davranışlarına sorumluluk yükler.
“İnanç esasları açık ve insan fıtratına uygun olmalı; inanmada baskı bulunmamalı ve insanın sorgulama imkânı korunmalıdır.” yargısında hangi yaklaşım birlikte öne çıkar?
- A) Fıtrat, akıl ve özgür kabulün birbirini desteklemesi
- B) Zor kullanımı ve aklı devre dışı bırakma
- C) İmanla düşünmeyi birbirine karşıt görme
- D) Toplumsal cezayı tek iman kaynağı sayma
- E) İnanç için kişinin iradesini gereksiz kabul etme
Doğru cevap: A
Çözüm: İslam inanç öğretiminde selim akıl, fıtrat ve özgür iradeyle kabul birbirini tamamlayan öğeler olarak ele alınır.
“Kader Allah’ın ölçüsü ve takdiriyle, kaza ise takdir edilenin meydana gelmesiyle ilgilidir.” cümlesinden hangi yargı çıkar?
- A) Kaza, insanın sadece hukuki suç işlemesidir.
- B) Kader ve kaza bütünüyle ilgisiz iki alandır.
- C) Kader yalnız tamamlanmış olayları adlandırır.
- D) Kaza yalnız iman esaslarından bağımsız bir ibadettir.
- E) Kader ve kaza birbirine bağlı fakat anlamca ayırt edilen kavramlardır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Kaderin plan ve takdir, kazanın gerçekleşme yönünü öne çıkaran tanımlar kavramları ilişkili fakat farklı biçimde açıklar.
“İnsan yaptığı tercihlerden hesaba çekilecektir; bunun anlamlı olması seçim yapma gücünün tanınmasını gerektirir.” görüşü hangi iki iman konusu arasında bağ kurar?
- A) Yalnız kitapların sayısı ile peygamber sayısı arasında
- B) Kader ve irade ile ahiret sorumluluğu arasında
- C) Meleklerin görevleri ile ibadet çeşitleri arasında
- D) Allah’ın birliği ile doğal güzellik arasında
- E) Vahiy dili ile ticari kazanç arasında
Doğru cevap: B
Çözüm: İrade ve sorumluluk kader tartışmasının, hesap ve karşılık görme ise ahiret inancının konusudur; metin bu boyutları ilişkilendirir.
Bir öğrenci “İmanın altı esası arasında yer alan her ilke, aynı zamanda namazın beş şartından biridir.” diyor. Bu ifade neden yanlıştır?
- A) Dinî inançta hiçbir temel esas bulunmadığı için
- B) Namazın İslam’da hiç yer almadığı için
- C) Peygamberlere imanın yalnız tarih bilgisi olduğu için
- D) İmanın esaslarıyla ibadetlerin şartları farklı sınıflandırmalardır.
- E) İbadet ve inanç kavramları her yönüyle özdeş olduğu için
Doğru cevap: D
Çözüm: İmanın altı esası inanılacak temel konuları; namaz gibi ibadetlerin şartları ise ibadetlerin uygulanmasına ilişkin ilkeleri açıklar.