İnsan davranışlarının iyi veya kötü oluşunu, eylemlerin dayandığı değerleri ve ahlaki ilkeleri sorgulayan felsefe dalı hangisidir?
- A) Varlık felsefesi (ontoloji)
- B) Bilgi felsefesi (epistemoloji)
- C) Ahlak felsefesi (etik)
- D) Sanat felsefesi (estetik)
- E) Bilim felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Etik, eylemleri yalnız betimlemekle kalmaz; iyi, kötü, özgürlük, sorumluluk ve ahlaki ölçütlerin gerekçelerini sorgular.
Bir toplumda geçerli olan doğru-yanlış davranış kuralları ve değer yargıları bütünü hangi kavramla adlandırılır?
- A) Ahlak
- B) Epistemoloji
- C) Ontoloji
- D) Metafizik
- E) Mantık
Doğru cevap: A
Çözüm: Ahlak, toplumsal yaşamdaki davranış kuralları ve değerler bütünüdür; etik ise bu kuralların temelleri üzerine felsefi düşünmedir.
Bir kişinin farklı seçenekler arasından kendi iradesiyle davranışını belirleyebilmesi, ahlak felsefesinde hangi kavramla ifade edilir?
- A) Zorunluluk
- B) Haz
- C) Yaptırım
- D) Gelenek
- E) Özgürlük
Doğru cevap: E
Çözüm: Özgürlük, bireyin seçimini bilinçli biçimde yapabilmesidir. Ahlaki sorumluluk tartışması da bu seçim imkânıyla yakından ilişkilidir.
Bir insanın bilinçli olarak gerçekleştirdiği davranışın sonuçlarını üstlenmesi hangi ahlaki kavramı açıklar?
- A) Görecilik
- B) Sorumluluk
- C) Nedensellik
- D) Bilgisizlik
- E) Hedonizm
Doğru cevap: B
Çözüm: Sorumluluk, iradeyle yapılan eylemlerin sonuçlarını üstlenebilme durumudur; bu yüzden özgürlükle birlikte ele alınır.
Eylemlerde doğruyu yanlıştan ayırt etmeye ilişkin kişinin içsel değerlendirme gücü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Paradigma
- B) Determinizm
- C) Tümevarım
- D) Vicdan
- E) Özdeşlik
Doğru cevap: D
Çözüm: Vicdan, kişinin kendi eylemlerini ahlaki açıdan değerlendirmesine ve gerektiğinde öz eleştiri yapmasına yardımcı olan içsel duyarlılıktır.
Ahlak felsefesinde kişinin iyi davranmaya yatkın, sürekli hâle gelmiş olumlu karakter özelliğine ne ad verilir?
- A) Önyargı
- B) Sofizm
- C) Erdem
- D) Fayda hesabı
- E) Rastlantı
Doğru cevap: C
Çözüm: Erdem, yalnızca tek seferlik iyi bir hareket değil, dürüstlük veya ölçülülük gibi karaktere yerleşmiş iyi davranış eğilimidir.
“İyi nedir, hangi davranış doğru sayılmalıdır?” sorusu öncelikle hangi felsefi inceleme alanına girer?
- A) Etik değerlerin ve ahlaki ölçütlerin araştırılması
- B) Doğa olaylarının fiziksel nedenleri
- C) Bilginin duyulardan çıkıp çıkmadığı
- D) Sanat eserinde güzelin ölçüsü
- E) Devletin egemenlik biçimleri
Doğru cevap: A
Çözüm: İyi ve doğrunun eylemler için nasıl belirleneceği ahlak felsefesinin merkezindedir; soruda normatif bir değerlendirme aranır.
Ahlaki yaşamın temelinin bilgi olduğunu, kimsenin bilerek kötülük yapmayacağını öne süren düşünür kimdir?
- A) Thomas Hobbes
- B) Friedrich Nietzsche
- C) Jean-Paul Sartre
- D) David Hume
- E) Sokrates
Doğru cevap: E
Çözüm: Sokrates, erdem ile bilgiyi ilişkilendirir; yanlış davranışı iyinin ne olduğunun bilinmemesiyle açıklayan etik anlayışıyla tanınır.
Ahlaki değeri eylemin getirdiği çıkardan çok ödev bilinci ve iyi istemeyle ilişkilendiren filozof kimdir?
- A) Aristippos
- B) Immanuel Kant
- C) John Dewey
- D) Auguste Comte
- E) Herakleitos
Doğru cevap: B
Çözüm: Kant için ahlaki değer, yalnız sonucu iyi olan hareketten değil; kişinin ödeve saygıdan hareket etmesinden ve ilkesinin evrenselleştirilebilir olmasından doğar.
İnsanın ahlaken iyi bir yaşama ulaşmasında ölçülü alışkanlıkları ve erdemli karakteri vurgulayan filozof kimdir?
- A) Protagoras
- B) Jean-Paul Sartre
- C) Berkeley
- D) Aristoteles
- E) Feyerabend
Doğru cevap: D
Çözüm: Aristoteles, erdemin alışkanlıklarla geliştiğini ve akla uygun ölçülülüğün iyi yaşamın önemli bir parçası olduğunu savunur.
Bir davranışın değerini öncelikle ortaya çıkardığı haz açısından değerlendiren ahlak anlayışı hangisidir?
- A) Ödev etiği
- B) Nedensel determinizm
- C) Hazcılık (hedonizm)
- D) İdealist ontoloji
- E) Bilimsel realizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Hazcılık, iyi yaşam ve davranışı haz ile ilişkilendirir. Ancak Epiküros gibi düşünürlerde haz, sınırsız tüketim değil ölçülü huzur anlamına da gelir.
“Bir davranışın olabildiğince çok insana mutluluk sağlaması önemlidir.” düşüncesi hangi etik yaklaşımla ilişkilidir?
- A) Yararcılık (utilitarizm)
- B) Nihilist değer eleştirisi
- C) Salt biçimsel ödev etiği
- D) Bilgiye dayalı erdem görüşü
- E) Güzelliğin öznel yorumu
Doğru cevap: A
Çözüm: Utilitarizm, eylemlerin sonuçlarını etkilenen insanların toplam yararı veya mutluluğu bakımından değerlendirir.
“Öyle davran ki davranışının dayandığı kural herkes için geçerli bir ilke olabilsin.” ifadesi hangi ahlak görüşüne örnektir?
- A) Aristippos’un hazcılığı
- B) Protagoras’ın göreceliliği
- C) Nietzsche’nin değer eleştirisi
- D) Sartre’ın varoluşçuluğu
- E) Kant’ın ödev ahlakı
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant’ın evrenselleştirilebilirlik ilkesi, kişisel isteğe göre değişen çıkarların ötesinde tüm akıl sahipleri için geçerli kuralı arar.
“Değişik kültürlerde iyi ve kötü sayılan davranışlar farklı olabilir.” yargısı hangi anlayışı destekler?
- A) Mutlak belirlenimcilik
- B) Ahlaki görecilik
- C) Bütüncül idealizm
- D) Bilimsel tümevarım
- E) Estetik nesnelcilik
Doğru cevap: B
Çözüm: Ahlaki görecilik, değerlendirmelerin toplumlara veya koşullara göre değişebileceğini savunur; evrensellik tartışmasında önemli bir görüştür.
İnsanın bütün seçimlerinin önceki koşullar ve nedenler tarafından belirlendiğini ileri süren özgürlük yaklaşımı hangisidir?
- A) İndeterminizm
- B) Otodeterminizm
- C) Hazcılık
- D) Determinizm (belirlenimcilik)
- E) Erdem etiği
Doğru cevap: D
Çözüm: Determinizm, insan davranışlarını nedenler ve koşulların belirlediğini vurgular; özgür iradenin bulunup bulunmadığı tartışmasında yer alır.
İnsanın eylemlerinin bütünüyle zorunlu nedenlere bağlı olmadığını, özgür seçim yapabileceğini savunan yaklaşım hangisidir?
- A) Katı determinizm
- B) Felsefi realizm
- C) İndeterminizm (belirlenmezcilik)
- D) Siyasi otoritarizm
- E) Empirizm
Doğru cevap: C
Çözüm: İndeterminizm, iradeyi zorunlu nedenlerin mutlak belirleyiciliğine indirgemez ve kişinin farklı davranma imkânını savunur.
“İnsan aklıyla kendine ilke koyarak özgürleşir.” yaklaşımı hangi özgürlük görüşünü örneklendirir?
- A) Otodeterminizm (özbelirlenimcilik)
- B) Katı kadercilik
- C) Doğalcı hazcılık
- D) Etik şüphecilik
- E) Toplumsal görecilik
Doğru cevap: A
Çözüm: Otodeterminizm, özgürlüğü rastgele davranmakta değil, kişinin akıl ve iradesiyle kendisini yönlendirebilmesinde temellendirir.
“Varoluş özden önce gelir; insan seçimleriyle kim olacağını oluşturur.” görüşü hangi filozofla ilişkilidir?
- A) Platon
- B) Aristoteles
- C) Immanuel Kant
- D) Francis Bacon
- E) Jean-Paul Sartre
Doğru cevap: E
Çözüm: Sartre, insanın önceden belirlenmiş bir özle doğmadığını, seçimlerinin kişiliğini ve sorumluluğunu biçimlendirdiğini savunur.
Ahlak felsefesinde bir davranışı doğru ya da yanlış sayarken özellikle eylemin amacına ve yönelişine bakma hangi unsuru öne çıkarır?
- A) Kütle
- B) Niyet
- C) Kavramın kapsamı
- D) Nesnenin rengi
- E) Fiziksel uzaklık
Doğru cevap: B
Çözüm: Niyet, bir eylemin hangi gerekçeyle gerçekleştirildiğiyle ilgilidir. Özellikle Kantçı yaklaşım ahlaki değerde güdüyü önemser.
Evrensel ahlak yasasının var olup olamayacağını soruşturan filozofun temel olarak araştırdığı şey nedir?
- A) Doğa yasalarının matematikle ifade edilmesi
- B) Devletlerin yönetim biçimlerinin tarihi
- C) Sanat akımlarının teknik özellikleri
- D) Herkes için geçerli ahlaki ilkelerin bulunup bulunmadığı
- E) Bilgilerin deneyle sınanma yöntemi
Doğru cevap: D
Çözüm: Evrensel ahlak yasası sorunu, kişilere ve toplumlara göre değişmeyen ahlaki ölçütler bulunup bulunamayacağını tartışır.