Bilginin kaynağını, doğruluğunu, sınırlarını ve mümkün olup olmadığını araştıran felsefe dalı hangisidir?
- A) Ontoloji
- B) Estetik
- C) Epistemoloji
- D) Etik
- E) Siyaset felsefesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Epistemoloji, bilgi felsefesidir; insan bilgisinin oluşumunu, imkânını, kaynaklarını, doğruluğunu ve sınırlarını ele alır.
Bir bilgiyi edinen, düşünen ve araştıran kişi bilgi ilişkisinde nasıl adlandırılır?
- A) Bilen özne
- B) Bilinen nesne
- C) Fiziksel töz
- D) Ahlaki yaptırım
- E) Estetik ürün
Doğru cevap: A
Çözüm: Bilgi ilişkisinde özne bilen ve anlamlandıran taraftır; bilginin yöneldiği şey ise nesne olarak adlandırılır.
Bir öğrencinin bir ağacın yapraklarını incelemesinde hakkında bilgi edinilen ağaç hangi öğedir?
- A) Bilginin öznesi
- B) Bilginin doğruluk ölçütü
- C) Ahlaki ilke
- D) Güzellik yargısı
- E) Bilginin nesnesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Ağaç hakkında bilgi edinilen nesnedir; onu inceleyen öğrenci ise bilen öznedir. Bu ayrım bilgi ilişkisinin temelidir.
“Bir bilginin hangi yollarla elde edildiği” sorusu bilgi felsefesinin hangi problemine ilişkindir?
- A) Varlığın ilk maddesi
- B) Bilginin kaynağı
- C) Güzelin niteliği
- D) Devletin kuruluşu
- E) İyi davranışın temeli
Doğru cevap: B
Çözüm: Bilginin kaynağı problemi, doğru bilgiye akıl, deney, sezgi veya başka hangi yetilerle ulaşıldığını sorgular.
“İnsan kesin ve doğru bilgiye ulaşabilir mi?” sorusu hangi temel tartışmayı başlatır?
- A) Evrenin temel maddesinin ne olduğunu
- B) Sanat eserinin niçin güzel sayıldığını
- C) Toplum sözleşmesinin nasıl kurulduğunu
- D) Doğru bilginin mümkün olup olmadığını
- E) Ahlaki sorumluluğun neden doğduğunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu soru bilginin imkânı problemidir. Dogmatizm olumlu, septisizm ise kuşkucu bir yanıt verir.
İnsan aklının doğru ve güvenilir bilgiye ulaşabileceğini kabul eden genel yaklaşım hangisidir?
- A) Septisizm
- B) Ontolojik nihilizm
- C) Dogmatizm
- D) Estetik öznelcilik
- E) Siyasal anarşizm
Doğru cevap: C
Çözüm: Bilgi felsefesinde dogmatizm doğru bilginin mümkün olduğunu savunan yaklaşımların genel adıdır; günlük dildeki kör inanç anlamıyla karıştırılmamalıdır.
Kesin bilginin mümkün olduğunu sorgulayan ve yargıda bulunmayı erteleyebilen yaklaşım hangisidir?
- A) Septisizm
- B) Rasyonalizm
- C) Pozitivizm
- D) Pragmatizm
- E) Materyalizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Septisizm kuşkuculuk olarak adlandırılır; bilginin kesinliğini sorgular ve kimi biçimlerinde yargıyı askıya almayı savunur.
“Bir üçgenin iç açılarının toplamını kavramak için her üçgeni tek tek ölçmek gerekmez.” savı hangi bilgi anlayışını destekler?
- A) Her önermeyi yalnız gelenekle doğrulayan tutumu
- B) Bilgiyi tümden imkânsız gören septisizmi
- C) Akıl yürütmenin bilgiye katkısını öne çıkaran rasyonalizmi
- D) Bilginin tek yolunu hazda bulan ahlak anlayışını
- E) Doğru bilginin yalnız duyguya dayandığını söyleyen görüşü
Doğru cevap: C
Çözüm: Geometrik bağıntıların gerekçelendirilmesinde mantıksal çıkarım ve aklın rolü öne çıkar; rasyonalizm bu yönü önemser.
Descartes’ın kuşku yöntemini kullanmasının başlıca amacı hangisidir?
- A) Kuşkuya dayanabilecek kesin bir bilgi temeli bulmak
- B) Hiçbir zaman herhangi bir yargı kurmamak
- C) Bilimi bütünüyle terk etmek
- D) Bütün düşünceleri otoriteye teslim etmek
- E) Duyusal deneyimi tek bilgi kaynağı ilan etmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Descartes kuşkuyu kalıcı amaç değil, sarsılmaz bir başlangıca ulaşmak için yöntem olarak kullanır.
“Çocuk sıcak bir nesneye dokunarak onun yakıcı olduğunu öğrenir.” ifadesi hangi görüşe örnektir?
- A) İdeaların doğuştan bilindiğini ileri süren görüş
- B) Bilginin imkânsız olduğunu söyleyen radikal septisizm
- C) Ahlak yasasını yalnız gelenekle kurma
- D) Gerçeği yalnız sanat yapıtıyla açıklama
- E) Deneyim yoluyla bilgi edinmeyi vurgulayan empirizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Örnekte bilgi doğrudan yaşantı ve duyusal deneyimle ortaya çıkmaktadır; bu empirist yönü gösterir.
Locke’un boş levha düşüncesi, aşağıdakilerden hangisini doğrudan reddeder?
- A) Duyuların bilgi edinmedeki işlevini
- B) Zihinde deneyimden önce hazır düşünceler bulunduğu iddiasını
- C) İnsanın çevresiyle etkileşebilmesini
- D) Belleğin deneyimleri saklayabilmesini
- E) Deneyimden sonra kavram oluşturulabilmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Locke doğuştan hazır fikirler öğretisine itiraz eder; zihnin yaşantıyla içerik kazandığını savunur.
Hume’a göre duyusal izlenimlerden türeyen ve onların daha soluk kopyaları olan zihinsel içerikler ne diye adlandırılır?
- A) Değişmez idealar dünyası
- B) Tözün iki bağımsız biçimi
- C) Bilimsel paradigma
- D) Fikirler veya ideler
- E) Ahlaki yaptırım
Doğru cevap: D
Çözüm: Hume, canlı duyusal izlenimleri ve bunların zihinde daha silik biçimde yeniden beliren fikirlerini ayırt eder.
“Güneş her gün doğdu; yarın da doğacaktır.” beklentisinin kesin mantıksal zorunluluk olmadığını vurgulayan filozof kimdir?
- A) Platon
- B) René Descartes
- C) David Hume
- D) Sokrates
- E) Immanuel Kant
Doğru cevap: C
Çözüm: Hume, tekrar eden deneyimlerden geleceğe ilişkin beklenti kurulmasını alışkanlıkla açıklar; tümevarımın zorunlu kesinliğini sorgular.
“Duyusuz kavramlar boş, kavramsız duyular kördür.” düşüncesinin temel vurgusu hangisidir?
- A) Bilgide deneyim ile zihinsel biçimlendirme birlikte gereklidir.
- B) Bütün bilgiler yalnız doğuştan eksiksizdir.
- C) Duyu verileri her durumda bütünüyle aldatıcıdır.
- D) Kavramlar yalnız dil alışkanlığı olarak kalmalıdır.
- E) Bilginin doğruluğu yalnız çoğunluk oyuyla ölçülür.
Doğru cevap: A
Çözüm: Kant bilgiyi sadece ham duyu verilerine veya sadece kavramsal yapılara indirgemez; ikisini birlikte değerlendirir.
“Bilgide ya yalnız akıl ya yalnız deney vardır; başka olasılık yoktur.” iddiasına Kantçı en güçlü yanıt nedir?
- A) Doğru bilgiye hiç ulaşmak mümkün değildir.
- B) Her insanın bilgisi yalnız toplumsal alışkanlıktan ibarettir.
- C) Deneyim içerik sağlarken zihin onu kendi formlarıyla düzenler.
- D) Bütün nesneler sadece fiziksel ağırlıklarıyla bilinir.
- E) Bilgi ancak bir kişinin sezgisinden doğabilir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kritisizm, akıl ve deneyimi birbirinin zorunlu rakibi sayan ikilemi aşar; bilgi her iki katkıyı gerektirir.
“Bir görüş kendi içinde hiç çelişmiyor; bu nedenle dış dünyada kesinlikle doğrudur.” çıkarımının temel yanlışı nedir?
- A) İç tutarlılığı dış gerçekliğe uygunlukla özdeşleştirmesi
- B) Çelişmezliğin düşünce için bütünüyle önemsiz olması
- C) Her tutarlı düşüncenin zorunlu olarak sanatsal olması
- D) Dış dünyada gözlem yapılmasının yasak olması
- E) Doğruluğun yalnız dil bilgisi kuralı olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Tutarlılık bir düşünce dizisinin iç ilişkisini gösterir; gerçekliğe uygunluğu ayrıca araştırmayı gerektirir.
“Birçok kişi aynı fikri kabul ediyor; öyleyse aksi kanıtlanamaz.” ifadesine epistemolojik itiraz hangisidir?
- A) Uzlaşım olan toplumlarda hiç düşünce üretilmez.
- B) Bir fikrin benimsenmesi bütün gözlemleri yanlış yapar.
- C) Çoğunluk görüşü her zaman ahlak dışıdır.
- D) Bir görüş ancak hiç kimse kabul etmezse doğru olabilir.
- E) Yaygın kabul, karşıt kanıtların ortaya çıkma ihtimalini kaldırmaz.
Doğru cevap: E
Çözüm: Toplumsal uzlaşma bilgi için önemli bir ölçüt olarak tartışılabilir, ancak çoğunluğun kabulü yanılmazlık sağlamaz.
Descartes kuşku duyarak kesin bilgi ararken bir kuşkucu yargıyı sürekli askıda tutabiliyor. Temel fark nedir?
- A) Descartes bütün yargılara sonsuza dek yasak koyar.
- B) Descartes için kuşku yöntem, radikal septisizmde kalıcı tutum olabilir.
- C) Kuşkuculuk hiçbir zaman bilgi problemine temas etmez.
- D) Her iki anlayış da yalnız metafizikte maddeyi temel sayar.
- E) Descartes bütün doğruları yalnız gelenekle kabul eder.
Doğru cevap: B
Çözüm: Descartes yöntemli kuşkuyla şüphe edilemeyecek başlangıç arar; radikal kuşkuculuk kesin onayı askıya alabilir.
Hume’un tekrar eden olaylardan zorunlu neden-sonuç bilgisi çıkarmaya itirazı aşağıdakilerden hangisine dayanır?
- A) İnsanların günlük yaşamda hiçbir beklenti kurmamasına
- B) Doğa olaylarının hiçbir zaman gözlenememesine
- C) Bütün nedenlerin doğuştan açık seçik bilinmesine
- D) Geçmişte birlikte görülmeleri, gelecekte zorunlu olarak birleşeceklerini mantıken kanıtlamaz.
- E) Her olgunun yalnız siyasal kurumlarca belirlenmesine
Doğru cevap: D
Çözüm: Hume, deneyimde sürekli birliktelik gözlense de zorunlu bağın duyularla doğrudan verilmediğini ve beklentinin alışkanlığa dayandığını vurgular.
Bir öğrenci “Masanın kendisi ile masa hakkında kurduğum cümlenin doğruluğu aynı şeydir.” diyor. Hangi düzeltme gerekir?
- A) Gerçek masayı yalnız bir cümle olarak kabul etmek
- B) Doğru önermeyi her koşulda maddi eşya saymak
- C) Nesnenin gerçekliğini onunla ilgili önermenin doğruluğundan ayırmak
- D) Bilgiyle varlığı tümüyle aynı bilim dalında ölçmek
- E) Doğruluğu sadece estetik beğeni olarak tanımlamak
Doğru cevap: C
Çözüm: Masa var olan nesne, ona ilişkin cümle ise doğru veya yanlış olabilecek bir bilgi iddiasıdır; gerçeklik ve doğruluk farklı düzlemlerdir.