Doğru bilginin temel kaynağının akıl olduğunu ileri süren görüş nedir?
- A) Empirizm
- B) Entüisyonizm
- C) Pragmatizm
- D) Pozitivizm
- E) Rasyonalizm
Doğru cevap: E
Çözüm: Rasyonalizm akılcılıktır. Genel olarak zorunlu ve güvenilir bilgiye akıl yoluyla ulaşılabileceğini savunur.
Bilginin elde edilmesinde duyusal yaşantıyı ve deneyimi esas alan görüş hangisidir?
- A) Rasyonalizm
- B) Empirizm
- C) İdealizm
- D) Varoluşçuluk
- E) Septisizm
Doğru cevap: B
Çözüm: Empirizm deneyimciliktir; bilginin kaynağı olarak duyusal deneyim ve gözlemi öne çıkarır.
İnsan zihnini doğuştan boş bir levhaya benzeten filozof kimdir?
- A) René Descartes
- B) Platon
- C) Immanuel Kant
- D) John Locke
- E) Henri Bergson
Doğru cevap: D
Çözüm: Locke, tabula rasa benzetmesiyle doğuştan hazır fikirler yerine deneyimle edinilen düşünceler üzerinde durur.
Bilginin oluşumunda hem deneyimin hem de zihnin düzenleyici ilkelerinin rolü bulunduğunu savunan yaklaşım hangisidir?
- A) Katı rasyonalizm
- B) Saf empirizm
- C) Kritisizm
- D) Sofist görecilik
- E) Mutlak kuşkuculuk
Doğru cevap: C
Çözüm: Kritisizm özellikle Kant ile ilişkilidir; deneyimi ve zihnin önsel yapılarını birlikte değerlendirir.
Doğru bilgiye sezgi yoluyla ulaşılabileceğini vurgulayan görüş hangisidir?
- A) Entüisyonizm
- B) Pozitivizm
- C) Empirizm
- D) Pragmatizm
- E) Mekanizm
Doğru cevap: A
Çözüm: Entüisyonizm sezgiciliktir; bilgide sezginin, doğrudan kavrayışın önemini vurgular.
“Düşünüyorum, öyleyse varım.” önermesiyle bilgi için sarsılmaz başlangıç arayan filozof kimdir?
- A) David Hume
- B) Auguste Comte
- C) John Dewey
- D) Protagoras
- E) René Descartes
Doğru cevap: E
Çözüm: Descartes yöntemli kuşku sürecinde kuşku duyan ve düşünen benin varlığını kesin başlangıç olarak belirler.
Akılcı gelenekte gerçek bilginin değişmez idealarla ilgili olduğunu savunan düşünür kimdir?
- A) John Locke
- B) Platon
- C) David Hume
- D) Auguste Comte
- E) William James
Doğru cevap: B
Çözüm: Platon, duyusal dünyanın değişen görünüşleri yerine akılla kavranan ideaları gerçek bilginin konusu sayar.
Kant’a göre insanın deneyimde bildiği nesne, kendi bilgi yetilerinin koşulları altında göründüğü şekliyle nasıl adlandırılır?
- A) Numen
- B) Salt idealar dünyası
- C) İlk neden
- D) Arkhe
- E) Fenomen
Doğru cevap: E
Çözüm: Kant fenomeni deneyimde karşımıza çıkan görünüş olarak ele alır; kendinde şey kavramını bundan ayırır.
Bir filozof bir sanat yapıtını ölçümlerden önce bütünsel olarak doğrudan kavrama üzerinde duruyorsa hangi bilgi kaynağını önemser?
- A) Yalnız istatistiksel çoğunluğu
- B) Sezgiyi
- C) Salt mekanik nedenselliği
- D) Sadece çıkar hesabını
- E) Öncelikle siyasal meşruiyeti
Doğru cevap: B
Çözüm: Sezgicilikte doğrudan ve bütünsel kavrayış öne çıkar; Bergson’un düşüncesi bu yaklaşımla ilişkilidir.
William James’in görüşünde bir inancın sonuçlarının yaşamda fark yaratması hangi felsefi akıma işaret eder?
- A) Saf septisizm
- B) Töz monizmi
- C) Sanatın taklidi öğretisi
- D) Pragmatizm
- E) Katı özcülük
Doğru cevap: D
Çözüm: James, düşünceleri pratikte doğurdukları sonuçlarla ilişkilendirir ve pragmatik doğruluk anlayışını geliştirir.
“Bilgi iddiaları gözlenebilir olgularla bağlantılı olmalıdır.” diyen bir düşünür hangi çizgiye yakındır?
- A) Platoncu idealar öğretisi
- B) Salt mistik sezgi öğretisi
- C) Pozitivist yaklaşım
- D) Nihilist varlık reddi
- E) Ahlaki görecilik
Doğru cevap: C
Çözüm: Pozitivizm bilimsel bilgiyi olgular ve gözlemle temellendirmeyi vurgular; spekülatif metafiziğe mesafeli durur.
“Tüm kuğular beyazdır.” yargısına siyah bir kuğunun gözlenmesi hangi doğrulama anlayışını öne çıkarır?
- A) Gözlemin genellemeyi sınayabilmesini
- B) Geleneklerin hiç değişmeden sürmesini
- C) Her genellemenin doğuştan kesin olmasını
- D) Çoğunluk beğenisinin doğruluğa eşit olmasını
- E) Bir yargının yalnız güzel bulunmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Karşıt bir gözlem genel yargıyı çürütebilir; deneysel bilgi iddialarının olgulara açık olması önemlidir.
Bir bilgi iddiasının sistemdeki diğer kabul edilmiş önermelerle çelişmemesi hangi ölçüttür?
- A) Uygunluğun yalnız fiziksel tartım olması
- B) Estetik beğeni ölçütü
- C) Ahlaki sorumluluk ölçütü
- D) Ekonomik faydanın tek göstergesi
- E) Tutarlılık ölçütü
Doğru cevap: E
Çözüm: Tutarlılık, yargıların birbirini desteklemesi ve çelişmemesiyle ilgilenir; yine de olgulara uygunluk ayrıca sorgulanabilir.
“Tabula rasa, insanın doğuştan öğrenme yeteneğinin de hiç olmadığı anlamına gelir.” yorumunda ne karıştırılmıştır?
- A) Hazır fikirlerin yokluğu ile bilgiyi edinebilme kapasitesinin yokluğu
- B) Deneyimin düşünce içeriğine katkısı ile onu unutmak
- C) Duyusal gözlemlerin varlığı ile onların sınıflandırılması
- D) Gündelik yaşam ile bilim tarihinin ayrılması
- E) Zihinsel imgeleme ile sanat yapmanın aynı sayılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Locke’un boş levha benzetmesi doğuştan hazır içerikleri reddeder; insanın öğrenebilme yetisini bütünüyle yok saymaz.
Platon’a göre bir kişinin güzel nesneler hakkında değişen sanılara sahip olması, neyi asıl bilgiden ayırmayı gerektirir?
- A) Matematiksel kanıtı yalnız çoğunluk oyundan
- B) Deneyimi yalnız bedensel hareketten
- C) Kuşkuyu her zaman fiziksel ölçümden
- D) Yargıyı yalnız siyasi otorite kararından
- E) Duyusal kanıyı değişmez ideaların akılla kavranmasından
Doğru cevap: E
Çözüm: Platon’da doxa duyusal dünyaya ilişkin sanıdır; episteme ise ideaların akılla kavranmasına yönelen güvenilir bilgiye karşılık gelir.
Kant’ta “kendinde şey”in bilgi nesnesi olarak sınırı düşünüldüğünde hangi iddia en tutarlıdır?
- A) Bütün görünüşler mutlaka birer hayaldir.
- B) Deneyimin koşullarını aşan nesneyi olduğu gibi bildiğimizi ileri süremeyiz.
- C) Duyu verileri kavramlara hiçbir zaman bağlanamaz.
- D) Akıl ve deneyim birbirinden bütünüyle bağımsızdır.
- E) İnsan yalnız kendinde şeyi doğrudan gözlemleyebilir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Kant’ın fenomen-numen ayrımı, insan bilgisinin deneyim koşullarıyla sınırlı oluşuna işaret eder; numenin kendisi doğrudan bilginin konusu değildir.
“Sınav öncesi işe yarayan her yöntem, herkes ve her konu için mutlak doğrudur.” sonucu neden pragmatizmden zorunlu olarak çıkmaz?
- A) Pragmatizmin hiçbir sonuçla ilgilenmemesi
- B) İşe yarayan yöntemin mutlaka yanlış sayılması
- C) Bütün öğrenme koşullarının özdeş bulunması
- D) Yararın bağlama bağlı olabilmesi ve evrensel kesinliği tek başına göstermemesi
- E) Her pratik etkinliğin ahlaki olarak yasak olması
Doğru cevap: D
Çözüm: Pragmatizm pratik sonuçları önemser; belirli bir bağlamdaki yarar, tüm koşullarda değişmez doğruluğun mantıksal garantisi değildir.
“Aynı görüşü üç deney doğruladı, öyleyse yeni hiçbir gözlem onu değiştiremez.” savında hangi bilgi sorunu vardır?
- A) Deneyin kuramsal açıklama için tamamen gereksiz olması
- B) Tekrar edilen gözlemlerin daima birbirinden kopuk olması
- C) Sınırlı gözlemden değiştirilemez evrensel kesinlik çıkarılması
- D) Gözlemin yalnız estetik değer üretmesi
- E) Her deneysel bilginin doğuştan bulunması
Doğru cevap: C
Çözüm: Sonlu gözlem sayısı bir iddiayı destekleyebilir, ancak yeni kanıtın onu düzeltme ihtimalini mantıken ortadan kaldırmaz.
Bir düşünür, farklı toplumların hakikat görüşlerinin değiştiğini saptayıp “O hâlde hiçbir olgusal iddia yanlış olamaz.” diyor. Hangi sıçramayı yapmıştır?
- A) Görüş çeşitliliğinden bütün olgusal iddiaların eşit doğruluğu sonucuna geçmiştir.
- B) İnsanların farklı diller konuşabildiğini fark etmiştir.
- C) Bilginin kaynağına ilişkin bir soru yöneltmiştir.
- D) Yargıları kanıtlarla karşılaştırma gereği duymuştur.
- E) Doğru bir iddia ile yanlış bir iddiayı ayırmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm: İnsanların farklı düşüncelere sahip olması, birbiriyle çelişen bütün olgusal iddiaların aynı anda doğru olduğunu göstermez.
“Bir tezin mantıksal olarak çelişmemesi” ile “tez lehine gözlemsel veri bulunması” hangi farklı işlevleri görür?
- A) Birincisi yalnız ahlakı, ikincisi yalnız siyaseti açıklar.
- B) Her ikisi de bir nesnenin güzel olduğunu zorunlu kılar.
- C) Birincisi duyuları, ikincisi dili bütünüyle geçersiz sayar.
- D) İkisi de tek bir filozofun adını ezberlemekten ibarettir.
- E) Birincisi tutarlılığı, ikincisi olgusal destek olup olmadığını sınar.
Doğru cevap: E
Çözüm: Mantıksal tutarlılık ve deneysel destek iki ayrı değerlendirme boyutudur; güvenilir gerekçelendirme ikisini birlikte gerektirebilir.